Neftin ucuzlaşması və manatın maraqlı sığortası...

Tarix: 28.08.2015 / 03:27
Bölmə: İqtisadiyyat

Manatın neftin ucuzlaşmasına ciddi müqavimət göstərəcəyi də mümkündür

Yeni qlobal iqtisadi böhranın əsas təzahürlərindən biri kimi dəyərləndirilən neftin sürətlə dəyərdən düşməsi ətrafında müxtəlif fikirlər səslənməkdədir. Hesab edilir ki, neftin belə dəyərdən düşməsi dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi təhdidlər yaradır. Məsələnin daha bir maraqlı tərəfi isə ondan ibarətdir ki, neftin ucuzlaşmasında spekulyativ amillər getdikcə daha çox ön plana çıxır.

"Morgan Stanley" bankının iqtisadçısı Adam Lonqson bildirir: "Neft bazarının fundamental göstəriciləri o qədər də güclü deyil. Lakin qiymətlərin indiki enişini məsələnin təkcə yalnız fiziki tərəfi ilə izah etmək mümkün deyil. Fiziki neft bazarındakı vəziyyət də qiymətlərin bu dərəcədə enməsinə izah verə bilməz. Belə görünür, maliyyə və spekulyativ amillər də oyuna girib". A.Lonqsonun sözlərinə görə, Çinin makroiqtisadi göstəriciləri zəif olsa da, bu ölkədə neftə olan tələbatın əsas indikatorları sabit qalıb. Çində neft məhsullarına tələbat kifayət qədər yüksəkdir. O cümlədən benzin istehlakı bir ildə 17 faiz artıb.

Ona da diqqət çəkilir ki, aşağı qiymətlərə baxmayaraq, ABŞ-ın istehsalçıları və OPEK ölkələri kvotalarından daha çox neft hasil etməyə davam edir. Təklif bolluğunun qiymətləri aşağı salmasına baxmayaraq, istehsalın davam etdirilməsi planlaşdırılır. Neft şirkətlərinin səhmdarları yüksək gəlir əvəzinə böyüməyə üstünlük verir. Bildirilir ki, ABŞ neft hasilatını yüksək səviyyələrdə saxlayaraq, OPEK ölkələrinin bazarda əhəmiyyətli paya malik olma strategiyalarına mane olmaq istəyir. Bu da neft təklifinin çoxalmasına və qiymətlərin 40 dollardan aşağı düşməsinə səbəb olur. Amma bu vəziyyət bütün hasilatçılar üçün ciddi risq yaradır. Ona görə də daha böyük problemlə üzləşməmək üçün onların neftin qiyməti ilə bağlı ortaq məxrəcə gəlmələri qaçılmaz sayılır. Bu fonda Rusiyanın məşhur "Sberbank"ının rəhbəri German Qref neftin qiyməti ilə bağlı maraqlı proqnoz verib. Neftin barrelinin 40 dollardan aşağı olmyacağını deyən G.Qref qiymətin 20 dollara qədər düşməsinin mümkünsüzlüyünü bildirib: "Biz pessimist deyilik və neftin barrelinin 20 dollara qədər düşəcəyi proqnozunun doğru olmadığını iddia edirik. Qəbul ediləndir ki, qiymətlər yaxın gələcəkdə əvvəlki həddə yüksəlməyəcək, amma kəskin ucuzlaşmadan söhbət gedə bilməz". Maliyyəçi rəhbərin sözlərinə görə, 2016-cı ildə neftin bir barrelinin qiyməti 50-60 dollar arası olacaq. Əks halda dünya iqtisadiyyatı üçün təhdid qalmaqda davam edəcək. Məsələn, bu təhdidlərdən biri kimi əksər ölkələrin milli pullarını devalvasiya etməsi göstərilir. Hazırda Rusiya, İran, Venesuela kimi ölkələrin pullarının sürətlə ucuzlaşmasına əsas səbəb məhz neftin aşağı qiymətidir. Düzdür, prosesə tab gətirən ölkələr də var. Məsələn, Azərbaycan üçün devalvasiya prosesi hələlik real görünmür. Millət vəkili Əli Məsimli bu xüsusda bildirir: "Manata çox amil təsir göstərsə də, ən güclü təsiri neftin qiyməti göstərir. Neftin qiyməti bu ilin sonuna qədər 45-50 dollar arasında qalxıb-enəcəksə və təqribən indiki səviyyədə qalacaqsa, onda manatın duruş gətirmək şansı çoxdur".

Digər iqtisadçı-ekspert İlham Şaban isə bildirir: "Son zamanlar dollara daha çox maraq müşahidə olunur. Xəbər verilir ki, Mərkəzi Bank kommersiya banklarına 370 milyon manat vəsait ayırıb. Bu o deməkdir ki, Mərkəzi Bank manatın kursunu saxlamaq istəyir.

İlin əvvəlində 34%-lik devalvasiya oldu. Mən hesab edirdim ki, hökumət bu addımı növbəti ilə qədər korrektəyə ehtiyac olmaması üçün atıb. Digər tərəfdən dünyada iqtisadi təlatümləri heç kim proqnozlaşdırmırdı. Çin fond birjasındakı 8%-lik çökmə bu günlərdə öz ciddi təsirini göstərəcək. Qazaxıstan və Rusiyaya təsirsiz ötüşməyəcək. Bizim də bu ölkələrlə ticarət əlaqələrimiz var".

İstənilən halda isə, hazırda dünya ölkələrini maraqlandıran əsas məsələ yeni iqtisadi böhranın genişlənmədən qarşısının alınmasıdır. Bu fonda isə neftin qiymətinin daha çox düşməsinə yol verilməyəcəyi də əsas proqnozlar sırasında yer alır. Düzdür, beynəlxalq ekspertlər neft qiymətlərinin qarşıdan gələn aylarda da təzyiq altında olacağını bildirir. Onların fikrincə, yay mövsümünün başa çatması ilə neftə tələbat daha da azalacaq. Bununla belə, onlar xam neft bazarının zəiflədiyini deyil, əksinə, hətta gücləndiyini iddia edirlər. Bildirilir ki, 2009-cu ildən etibarən ilk dəfə neftin qiymətinin 45 dollardan aşağı düşməsinə baxmayaraq, son həftələr ərzində xam neft bazarı stabilləşib. Çünki dünyanın ikinci ən böyük neft istehlakçısı olan Çin öz ehtiyatlarını doldurmaq üçün bu il daha artıq neft alacaq. Bu fonda neftin həqiqətən yenidən 50 dollarıq həddi keçməsi istisna olunmur. Bu isə bir çox ölkələri devalvasiya təhdidindən xilas edəcək.

Nahid SALAYEV