Çin böhranı bu ölkənin Azərbaycanla ticarətinə də təsir edəcək

Tarix: 27.08.2015 / 02:45
Bölmə: İqtisadiyyat

ABŞ və Avropa birjalarının ardınca Çində də birjalarda çöküş qeydə alınır. Ekspertlər hesab edir ki, vəziyyət bu şəkildə davam edərsə, Çinin dünya iqtisadiyyatı üçün böyük probemə çevrilməsi qaçılmaz olacaq. Ümumiyyətlə, yeni qlobal maliyyə böhranının məhz Çindən başlanacağına dair indi getdikcə daha çox fikirlər səslənir. Rəsmi Pekinin iqtisadi durumu düzəltmək üçün cəhdləri isə hələ də istənilən nəticəni vermir.

Şanxay birjasının indeksi 2007-ci ildən sonra ilk rekorduna imza ataraq 8,5% ucuzlaşıb. Hökumətin dəstəyinə baxmayaraq, indeksi sabit saxlamaq mümkün olmayıb. Bu durumda Çin Mərkəzi Bankı (ÇMB) iqtisadiyyata dəstək olmaq və maliyyələşməni stimullaşdırmaq məqsədilə uçot faiz dərəcəsi və məcburi ehtiyat normasını endirib. Bank əsas kredit dərəcəsini 4,6%-dək, məcburi ehtiyat normasını 18%-dək azaldıb. Bununla yanaşı, birillik depozitin gəlirliliyi 1,75% səviyyəsində məhdudlaşdırılıb. Bununla da Mərkəzi Bank son bir ildə uçot dərəcəsini artıq 5-ci dəfə azaldır. Amma Çində vəziyyət ağır olaraq qalır və bu, dünya iqtisadiyyatına da öz təsirini göstərir. Hətta neftin belə sürətlə dəyər itirməsi də məhz Çində baş verən proseslərlə əlaqələndirilir. Rusiya Qloballaşma və Sosial Hərəkatlar İnstitutu İqtisadi Tədqiqatlar Mərkəzinin rəhbəri Vasili Kotlaşov da bildirib ki, neftin əlverişli qiymət diapazonu ilk növbədə Çin iqtisadiyyatında böhranın səviyyəsindən asılıdır: "Neftin ən aşağı qiymətlərini göstərmək çətindir. Bu, Çində hansı qərarların qəbul ediləcəyindən və Çin sənayesinin tənəzzül səviyyəsindən asılıdır. Real sektorda geriləmə üçün zəmin artıq var, Çinin daşınmaz əmlak bazarı çöküb. Bunun ardınca tikinti sektorunda kollaps başlayacaq, bu isə dünyadakı polad və digər xammalın miqdarının 40%-i deməkdir". Onun sözlərinə görə, Çinin iqtisadiyyatında böyük bir dəyişiklik yetişməkdədir, lakin Pekinin müvafiq ehtiyatları mövcuddur: "Çinlilər böhranın inkişafının qarşısını ala bilər, buna görə də 1 barrel neft üçün 35-45 ABŞ dolları üzrə aşağı qiymət diapazonunun olacağını gözləmək olar. Bu çox əlverişli olardı, lakin qiymət aşağı da ola bilər - 25-35 dollar".

V.Koltaşov onu da bildirir ki, Çin hökumətinin özü milli iqtisadiyyatdakı böhrana səbəb olub: "İndi Çini xilas etmək axmaqlıq olardı, Çünki o özü-özünü xilas etməlidir. Heç kim onu dünya iqtisadiyyatında sabitliyi pozmağa vadar etmirdi. Onlar daha əvvəl mövcud olan modeli qoruyub saxlamaq üçün bu addımı atıb. Mən Çində ciddi sosial sarsıntıların olacağını proqnozlaşdırıram".

Baş vernələri şərh edən "The Wall Street Journal" qəzeti qeyd edir ki, Çin bazarı real iqtisadiyyatla heç vaxt sıx bağlı olmayıb: "Eyni zamanda Çinin qlobal iqtisadi təsiri böyük olmayıb. Hər halda, Çin ABŞ və Avropa kimi tələbin yekun mənbəyi deyil, maliyyə sistemi dünyanın qalan hissəsindən ayrılıb. Ancaq Çin yeni körpüləri, fabrikləri və yaşayış binaları üçün xammal idxalını dayandırsa, dünya iqtisadiyyatında artımın əsas sütunlarından biri sıradan çıxmış olar.

Hazırda Çindən o qədər mənfi xəbər gəlir ki, Çinin artım modelinin böyük stress sınağından keçdiyi qənaətinə gəlməmək mümkün deyil". "The New York Times" qəzeti isə bildirir: "Hətta əmtəə və səhm bazarlarında son düşüşdən öncə dünya iqtisadiyyatı zəif idi. Ancaq Çin, Avropa, Yaponiya və digər ölkələrdən gələn son məlumatlar artımın təhlilçilərin proqnozlarından artıq azaldığını göstərir. Bu, həmin ölkələrin siyasətçiləri üzərinə bir yük qoyur ki, iqtisadiyyatı gücləndirmək üçün daha etibarlı yollar düşünsünlər". Yazıda ən narahatedici xəbərlərin dünyanın ikinci böyük iqtisadiyyatı olan Çindən gəldiyi vurğulanır: "Görünür, Çinin kommunist hökuməti maliyyə bazarına məcburi müdaxilə ilə işləri daha da korlayıb. Əvvəla, dövlət şirkətlərinə və qiymətli kağızlar sənayesinə səhmlər almaq göstərişi verilir. Ancaq bu addım səhm bazarına inamı tənzimləyə bilmədi və səhmlər düşməkdə davam etdi. Çinin valyutasını devalvasiya etmək qərarı digər ölkələrin valyutalarını da dollara nisbətdə kəskin endirib. Təhlilçilərin çoxu ümid edirdi ki, Çinin yüksəlişi qlobal iqtisadiyyat üçün yaxşı olacaq, Birləşmiş Ştatlarla yanaşı daha bir böyük artım mənbəyi yaranacaq. Ancaq hökumətin bu yay iqtisadiyyatı yanlış idarə etməsi Çinin bu rolu bir daha oynaya bilməyəcəyi fikrini ortalığa qoydu. Problem ondadır ki, dünyanın qalan hissəsi də çabalayır".

Məqalədə Yaponiya, Rusiya, Braziliya kimi ölkələrin də iqtisadiyyatının zəiflədiyi vurğulanır. Hadisələrin inkişaf axarı ölkəmizdə də diqqətlə izlənir. İlk növbədə ona görə ki, Çin Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biridir. Bu mənada burada böhran Azərbaycana da təsirsiz ötüşmür. Xüsusən də qarşılıqlı ticarəti zəiflədir. Digər tərəfdən, qlobal maliyyə böhranı və bu fonda neftin ucuzlaşması da Azərbaycanın iqtisadi maraqlarına cavab vermir. Lakin qabaqlayıcı addımlar atılmasa, yeni böhranın baş verməsi də qaçılmaz sayılır.