Dünyada "dolları vurmaq" və "dollarla vurmaq" müharibəsində Azərbaycanın yeri...

Tarix: 25.08.2015 / 03:31
Bölmə: İqtisadiyyat

Neftin hələ də qiymətdən düşməkdə davam etməsinin dünya iqtisadiyyatına mümkün təsiri indi iqtisadi araşdırmalarla məşğul olan bütün təşkilatların diqqət mərkəzində saxladığı əsas mövzular sırasında yer almaqdadır. Bu fonda bir çox ölkələrin milli valyutalarının kəskin ucuzlaşması isə vəziyyətin kritik xarakter almaqda olduğunu göstərir. Baş verənlər yeni qlobal iqtisadi böhranın əlamətləri kimi də qiymətləndirilir.

Dünyanın nüfuzlu iqtisadi nəşrlərindən "The Financial Times" qəzetinin analitikləri xəbərdarlıq edir ki, hazırda böhran valyuta müharibələri fazasına daxil olub və ölkələr bir-birinin ardınca öz milli valyutalarını ucuzlaşdırır.

Qeyd olunur ki, Rusiyanın və Çinin ardınca Qazaxıstan milli valyutasının kursunu sərbəst buraxmalı olub. Nəticədə bir günün içində tenge 35 faizə yaxın dəyərdən düşüb. İqtisadçılar milli valyutaların ucuzlaşması tendensiyasının "valyuta dempinqi" olmasından şübhələnir. Xarici ticarətdə rəqabət üstünlüyü əldə etmək üçün ölkələrin öz milli valyutalarını bilərəkdən dəyərdən salmasını bu cür adlandırmaq qəbul edilib. Artıq ABŞ Maliyyə Nazirliyinin nümayəndələri iki həftə ərzində yuanı dollara nisbətdə 5 faiz ucuzlaşdıran Çini valyuta dempinqində ittiham ediblər.

İndi əsas diqqət ABŞ Mərkəzi bankına yönəlib. Gələn ay ABŞ Mərkəzi Bankı sıfıra yaxın olan faiz dərəcələrini qaldıra bilər. Bu baş verərsə, dövriyyəyə dolların daxil olması sürəti aşağı düşəcək. Belə əvəziyyətdə dollar daha da bahalaşacaq. Dolların güclənməsi neftin qiymətinə 2 istiqamətdə təsir edir. Birincisi, dolların bahalaşacağını proqnozlaşdıran investorlar elektron birjada neft, qızıl və digər əmtəələr almaqdansa, dollar almağa üstünlük verir. Neftə yatırılan sərmayələr çıxarılaraq dolların alınmasına yönəldilir. İkincisi isə, dolların güclənməsi digər inkişaf etmiş və etməkdə olan ölkələrin valyutalarının ucuzlaşması ilə müşayiət olunur. Neft alan ölkələr üçün milli valyutalarında neftin qiyməti yüksəlir. Qiymətlərin yüksəlməsi neftə tələbi azaldır və onsuz da təklif bolluğundan əziyyət çəkən neft qiymətləri tələbin azalması ilə daha da aşağı düşür. Bütün bunlar dollar ətrafında baş verənlərin ölkəmiz üçün də maraqlı olduğunu göstərir. Azərbaycan xarici ticarəti əsasən dollarla aparır. Dolların güclənməsi bir baxımdan Azərbaycan üçün faydalı ola bilər ki, Azərbaycanın ixrac gücü artar.

Yaranmış durumu şərh edən iqtisadçı ekspert Samir Əliyev deyir ki, Amerika iqtisadiyyatının müsbət tendensiya nümayiş etdirməsi dolların bahalaşmasına zəmin yaradır. Onun sözlərinə görə, Amerika Mərkəzi Bankının sentyabrda faizləri qaldırması dolları daha da bahalaşdıracaq: "Dolların bahalaşması dünya ölkələrinin bazarlarına təsirsiz ötüşməyəcək. Neftin ucuzlaşması dollara olan tələbatı artırır. Çünki, bir qayda olaraq, dollarla satılan xammallar ucuzlaşdıqda bu valyuta avtomatik olaraq bahalaşır. Neftin və qızılın ucuzlaşdığı bir vaxtda dollar ən aktiv rolunu oynayır. Bahalaşma nəticəsində hazırda bir sıra ölkələr ixracını stimullşadırmaq üçün öz valyutalarını ucuzlaşdırıb. Valyuta müharibəsi, demək olar ki, başlayıb. Qonşu ölkələrin valyutaları ucuzlaşmağa davam etsə də, Azərbaycanda, hələ ki, sabitlikdir. Ancaq ölkədə dollar alışı artır. Bu yaxşı hal deyil". İqtisadçı bildirib ki, Rusiya və Türkiyənin milli valyutalarının ucuzlaşması Azərbaycana daha çox mənfi təsir göstərəcək. "Rublun çökməsi Azərbaycana üç istiqamətdə təsir edəcək. Birincisi, Rusiyada yaşayan miqrant azərbaycanlıların gəlirləri azalacaq. Müxtəlif hesablamalara görə, bu ölkədə iki milyon azərbaycanlı çalışır. Rublun dəyər itirməsi Rusiyadan Azərbaycana pul köçürmələrinə də təsirsiz ötüşməyəcək. Bu isə ilk növbədə regionlara zərbə vuracaq. Çünki belə köçürmələrin əksəriyyəti regionlara gedir. İkincisi, Azərbaycandan Rusiyaya ixrac edilən qeyri-neft məhsullarının əsasını meyvə-tərəvəz təşkil edir. Rus rublunun çökməsi bu məhsulları bahalaşdıracaq ki, bu da rəqabət qabiliyyətini azalda bilər.

Üçüncü təsir isə Rusiyadan ölkəmizə gələn malların ucuzlaşmasından ibarətdir. Düzdür, bu, sosial baxımdan müsbət hal olsa da, iqtisadi baxımdan qonşu ölkənin məhsulları yerli malları qiymətinə görə sıradan çıxara bilər. Bir sözlə, Rusiya və Türkiyənin milli valyutalarının ucuzlaşması Azərbaycana mənfi təsirsiz ötüşməyəcək". Amma göründüyü kimi, dolların bahalaşmasının ölkəmizə birbaşa təsiri aşağıdır. Əsas təsir isə Rusiya rublunadır. Rusiyada isə rublun yenidən həddən artıq dəyər itirməsi böyük narahatlıq yaradır. Bu səbəbdən Moskvanın müəyyən qabaqlayıcı addımlar ataraq dolları ucuzlaşdıracağı istisna olunmur.