Azərbaycanda Türkiyə və Rusiya məhsullarının sıçrayışla ucuzlaşmasının sirri...

Tarix: 22.08.2015 / 03:29
Bölmə: İqtisadiyyat

Qonşularımızdan Rusiya və Türkiyənin milli valyutalarının sürətlə dəyər itirməsi, heç şübhəsiz, bu dövlətlərlə iqtisadi əlaqələri olan ölkələrə də təsirsiz ötüşməyəcək. Həmin ölkələr sırasında isə Azərbaycan da var. Xatırladaq ki, Azərbaycan həm Rusiya, həm Türkiyə, eləcə də milli valyutasını 36 faiz devalvasiya edən Qazaxıstanla sıx iqtisadi münasibətlər qurub. Bu mənada həmin ölkələrdə devalvasiya prosesi ölkəmizdə də xüsusi maraqlı izlənir.

Hazırda xarici valyutalar qarşısında yenidən sürətlə dəyər itirən pullardan biri rubldur. Moskva birjasında rublun dollara nisbətən dəyəri bir az da ucuzlaşıb. 1 dollar 67,99 rubla, 1 avro isə 76,5210 rubla satılır. Qeyd edək ki, rublun dəyərdən düşməsinə dünya bazarındakı neft qiymətləri ciddi təsir edir. Rusiyada devalvasiya bütün MDB ölkələrinə təsir edir. Xüsusən də Orta Asiya ölkələri bundan ciddi əziyyət çəkir. Tacikistan, Qırğızıstan və Özbəkistan rublun devalvasiyasından ciddi zərər görür. Rusiya devalvasiyasının təsir etdiyi Ermənistanda isə vəziyyət daha pisdir. Ermənistan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, bu ilin yanvar-iyun aylarında Rusiyadan Ermənistana göndərilən transfertlər 2014-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 36,3% azalaraq 400 milyon dollara düşüb. Təbii ki, bu, Ermənistan iqtisadiyyatının bütün sahələrinə mənfi təsir göstərərək, büdcə daxilolmalarını da azaldıb. Ölkəmizə isə ciddi təsir olmasa da, miqrantlar tərəfindən göndərilən pullarda azalma qeydə alınır. Qeyd edək ki, rublun dəyərdən düşməsi Rusiyadan Azərbaycana göndərilən vəsaitlərin həcminin azalmasına gətirib çıxarır. Bu hal ölkənin bank sektoruna da ciddi təsir edir. Çünki banklar pul köçürmələrindən xeyli qazanc əldə edirdi. Lakin indi vəziyyət dəyişir. Rusiya bazarlarında ticarətlə məşğul olan həmvətənlərimiz də indi ailələrinə daha az pul göndərdiklərini etiraf edir. Rublun isə Azərbaycana təsiri təkcə miqrantlarla bağlı deyil. Bəllidir ki, Dövlət Neft Fondu ehtiyatlarının bir qismini rublda saxlayır. Rublun dəyərinin aşağı düşməsi həmin ehtiyatlara mənfi təsir göstərir, onların dəyərinin azalmasına gətirib çıxarır. Başqa mənfi tərəf ondan ibarətdir ki, Rusiyada rublun dollara nisbətən məzənnədən düşməsi rublun da manata nisbətən məzənnəsinin azalmasına gətirib çıxarır. Yəni manat da rubla nisbətən möhkəmlənir. Bu, Rusiyaya məhsul ixrac edən azərbaycanlı yerli iş adamlarının ixrac qabiliyyətini müəyyən qədər məhdudlaşdırır, Azərbaycan məhsullarının Rusiyada baha olmasına gətirib çıxarır.

Rublu isə qarşıdakı günlərdə daha ağır vəziyyət gözləyir. "Raiffeisen Capital" investisiya şirkətinin İnvestisiyaların İdarəedilməsi Departamentinin rəhbəri Vladimir Vedeneyev bildirib ki, bu rübün sonuna qədər neftin qiyməti 45 dollara qədər enə bilər. Mütəxəssis, belə olduğu təqdirdə, dolların məzənnəsinin 70 rubl həddini keçəcəyini vurğulayır. "Alfa-Bank"ın baş iqtisadçısı Natalya Orlova isə Çin iqtisadiyyatının yavaşlamasının neft qiymətlərinə mənfi təsir göstərəcəyini bildirib. N.Orlova neft qiymətlərinin təzyiq altında olması səbəbindən avqust-sentyabr aylarının Rusiya iqtisadiyyatı üçün çətin keçəcəyini əlavə edib.

Son günlər Türkiyənin milli valyutası olan lirənin məzənnəsi də sürətlə aşağı düşməkdədir. 1 ABŞ dolları 3 lirəyə çatıb. Türkiyə lirəsinin məzənnəsindəki dəyişiklik beynəlxalq valyuta birjalarındakı qeyri-sabit vəziyyətlə bağlıdır. Hələlik Türkiyə hökuməti bu prosesə münasibətini açıqlamayıb, lirənin ucuzlaşmasının nə qədər və hansı həddədək davam edəcəyi bilinmir. Bununla yanaşı, güman etmək olar ki, lirənin ucuzlaşması hökuməti o qədər də narahat etməyəcək. İnkişaf etmiş qeyri-neft sektoruna malik Türkiyə üçün lirənin ucuzlaşması nəinki çətinlik yaratmır, əksinə, Türkiyə mallarının rəqabət qabiliyyətini və satışlarını artırır. Təsadüfi deyil ki, türk iş adamları lirənin istənilən ucuzlaşmasını həmişə sevinclə qarşılayırlar. Lakin əhali bahalıqdan narazılıq edir. Yaranmış durumda ölkəmizə Türkiyədən gələn məhsulların ucuzlaşması gözlənir.

Eyni sözləri Qazaxıstan haqda da demək olar. Bu ölkədə milli valyutası olan tengenin devalvasiyası başlanıb. Tengenin ucuzlaşmasının əsas səbəbi neftin qiymətinin enməsi, Qazaxıstanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olan Çin valyutasının ucuzlaşması və qazax mallarının rəqabət qabiliyyətinin aşağı düşməsidir. "Nomura Holdings" şirkətinin nümayəndəsi Timoti Qiş qeyd edir: "Qazaxıstanda başa düşüblər ki, bu vəziyətdə tengeni istəsələr də xilas edə bilməyəcəklər. Çünki səbəblərin əksəriyyəti xarici amillərlə bağlıdır və hökumət onları dəyişə bilmir. Xüsusilə də nəzərə alsaq ki, yaxın vaxtlarda neftin qiymətində müsbət dəyişiklik gözlənilmir". Bunun nəticəsidir ki, avqustun 20-dən etibarən Qazaxıstan pul vahidində istifadə edilən əməliyyat dəhlizi artırılıb.