Lirə manat qarşısında da dəyər itirməyə başladı

Tarix: 21.08.2015 / 02:48
Bölmə: İqtisadiyyat

Dollar, avro, manat və digər bir sıra pullar qarşısında Türkiyənin milli valyutası yenidən sürətlə dəyər itirməkdədir. Artıq 1 dollar 3 lirəyə çatıb. Ekspertlər isə bu gedişlə vəziyyətin pisləşərək lirənin dollar qarşısında daha 25-30 faiz dəyər itirəcəyini proqnozlaşdırır. Türkiyə Mərkəzi Bankının (TMB) məlumatına görə, lirənin məzənnəsindəki dəyişiklik beynəlxalq valyuta birjalarındakı qeyri-sabit vəziyyətlə bağlıdır.

Xatırladaq ki, cari ilin yanvarında bir ABŞ dollarının məzənnəsi təxminən 2,35 lirə olub. İndi Türkiyədə ABŞ dollarının məzənnəsi 3 lirəlik psixoloji həddi keçib. Azərbaycanda isə 1 türk lirəsi 36 qəpikdən 35 qəpiyə enib. Hələlik Türkiyə hökuməti bu prosesə münasibətini açıqlamayıb, lirənin ucuzlaşmasının nə qədər və hansı həddədək davam edəcəyi bilinmir. Bununla yanaşı, güman etmək olar ki, lirənin ucuzlaşması hökuməti o qədər də narahat etməyəcək. Çünki lirənin ucuzlaşması nəinki çətinlik yaratmır, əksinə, Türkiyə mallarının rəqabət qabiliyyətini və satışlarını artırır. Amma inflyasiya baxımından əhali prosesdən narahatlıq duyur. Hesab olunur ki, ölkədə yeni hökumət formalaşmayana kimi bu vəziyyət davam edəcək. Türkiyənin "Hürriyyət" qəzeti ölkənin Mərkəzi Seçki Komissiyasındakı (MSK) mənbələrinə istinadən məlumat yayıb ki, ölkədə növbədənkənar parlament seçkiləri noyabrın 1-də keçiriləcək.

Qeyd edək ki, "Seçki haqqında" qanuna əsasən, parlament hökumət qura bilməzsə, bu müddət başa çatandan 90 gün sonra növbədənkənar seçki keçirilməlidir. Bununla belə, həmin müddətin MSK tərəfindən azaldılması da nəzərdə tutulub. Məlumata görə, həmin müddət 30 gün azaldılıb. Xəbərdə bildirilib ki, MSK-nın bu qərarı qətidir, etiraz etmək mümkün deyil, eləcə də Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP), Cumhuriyyət Xalq Partiyası, Milliyyətçi Hərəkat Partiyası (MHP), Xalqların Demokratik Partiyasının (HDP) da bu tarixlə bağlı rəyləri nəzərə alınıb.

Məlumata əsasən, növbədənkənar seçkilərin noyabrın 1-də keçirilməsi üçün təqvim artıq hazırdır və bu siyasi kampaniya ilə bağlı bütün fəaliyyət həmin tarix üzrə həyata keçirilir. Növbədənkənar parlament seçkisinədək Türkiyəni idarə edəcək hökumətin tərkibi müəyyənləşib. Hökumətdə Ədalət və İnkişaf Partiyası 11, Xalqların Demokratik Partiyası 3 nazirlə təmsil olunacaq. Bundan başqa, hökumətdə 12 müstəqil nazir yer alacaq. Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının ardınca isə Cumhuriyyət Xalq Partiyası da seçkiyə qədərki hökumətdə təmsil olunmaqdan imtina edib. Avqustun 24-də Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın baş nazir səlahiyyətlərini icra edən Əhməd Davudoğluna müvəqqəti hökuməti qurmaq üçün mandat verəcəyi gözlənir. Bu hökumətdə baş nazir və onun 4 müavini, səhiyyə, təhsil, müdafiə, maliyyə, iqtisadi inkişaf, energetika, xarici işlər, gömrük və ticarət, ailə və sosial siyasət nazirlərinin AKP-dən, qida, kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq, mədəniyyət və turizm, meşə və su təsərrüfatı nazirlərinin HDP-dən olacağı ehtimal edilir.

İyunun 7-də parlament seçkisindən öncə hökumətdə tərəfsiz nazir kimi təmsil olunan ədliyyə naziri Kənan İpək, daxili işlər nazir Səbahəddin Öztürk, nəqliyyat naziri Feridun Bilginin isə müvəqqəti hökumətdə vəzifələrini qoruyacaqları gözlənir.

Qeyd edək ki, iyulun 9-da Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan 63-cü hökumətin qurulması vəzifəsini AKP sədri və baş nazir vəzifəsini icra edən Əhməd Davudoğluna tapşırmışdı. Ancaq onun CHP və MHP liderləri ilə görüşləri nəticəsiz başa çatıb. Ə.Davudoğlu koalisiya hökumətinin qurulması ilə bağlı mandatı ölkə prezidenti Rəcəb Tayib Ərdoğana təhvil verib. Bütün bunlar isə iqtisadiyyata da təsirsiz ötüşmür və türk lirəsi dollar qarşısında kəskin ucuzlaşıb. Belə vəziyyət Türkiyənin müxtəlif ölkələr, o cümlədən Azərbaycanla ticarətinə təsirsiz ötüşməyəcək. Azərbaycana ixrac olunan məhsulların həcminə görə Türkiyə Rusiyadan sonra ikinci yerdə dayanır. Hazırkı vəziyyətdə isə həmin məhsulların qiymətləri lirənin ucuzlaşması fonunda aşağı düşür. Lakin ekspertlər lirənin dəyərdən düşməsinin Azərbaycandan Türkiyəyə ixrac olunan malların qiymətində bahalaşmaya səbəb olacağını bildirir. Lirənin dollara, eyni zamanda buna paralel olaraq manata nisbətən qiymətdən düşməsi Azərbaycan alıcıları üçün sərfəli bir şərait yaradır. Çünki bu halda onlar Türkiyədən gələn məhsullara daha az vəsait xərcləyir. Lakin bu hal eyni zamanda,Azərbaycanın Türkiyəyə ixrac etdiyi məhsulların miqdarını da azaldır. Hər halda, bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilməsi və qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsi önəmli sayılır.