Azərbaycan, bilindiyi kimi, son illərdə Avropanın enerji xəritəsində strateji əhəmiyyətə malik ölkəyə çevrilib. Xüsusilə Rusiya–Ukrayna müharibəsindən sonra Avropanın qaz təhlükəsizliyi məsələsi daha da aktuallaşmış və alternativ mənbələrin şaxələndirilməsi prioritetdir. Bu kontekstdə Azərbaycan həm coğrafi mövqeyi, həm də zəngin enerji ehtiyatları ilə mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir.
Görünən odur ki, qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycandan Avropaya daha böyük həcmdə qaz nəql ediləcək. Ölkədə hasilatın artması da bunu təsdiq edir. Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclaslarında çıxışı zamanı prezident İlham Əliyev bildirib ki, cari ildə “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağının dərin qaz laylarından hasilatın başlanmasını gözləyirik: “İki-üç il ərzində “Abşeron” yatağının tammiqyaslı işlənmə mərhələsinin başlanmasını gözləyirik ki, bu da “Abşeron”dan qaz hasilatını üç dəfə artıracaq. Eyni zamanda, “Ümid” yatağının ikinci mərhələsi üzrə qaz hasilatına başlanması gözlənilir”. Dövlət başçısı əlavə edib ki, 2028-ci ildə “Şahdəniz”in yeni mərhələsi üzrə hasilatın başlanmasını gözlənir. Qeyd olunan bütün hasilat profilləri maksimum istehsal səviyyəsində 10-15 milyard kubmetr həcmində əlavə qaz əldə etməyə imkan verəcək. Avropa İttifaqının enerji və mənzil siyasəti üzrə komissarı Dan Yorgensen isə bu fonda qeyd edir: “Rusiya qazından asılılığımızı davamlı şəkildə azaltdığımız dövrdə Azərbaycanla tərəfdaşlığımızın vacibliyi yalnız artacaq, Avropanın enerji təhlükəsizliyinə və Azərbaycan iqtisadiyyatına fayda verəcək”. O bildirib ki, Trans-Adriatik Boru Kəməri ilə kommersiya daşımaları başladığı dövrdə Azərbaycan 2024-cü ildə Avropa İttifaqının alıcılarından təbii qazın ixracına görə təxminən 24 milyard avro qazanıb.
Mövqeyini açıq şəkildə bəyan etməyi fürsət adlandıran komissar vurğulayıb: “Azərbaycanın qazı, qaz təchizatı Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinin mühüm sütunu olaraq qalacaq”. Enerji strategiyasının əsas məqsədi isə təkcə hasilatı artırmaq deyil, həm də eti barlı nəqliyyat marşrutları vasitəsilə qazı birbaşa Avropa bazarına çatdırmaqdır. Bu strategiyanın mərkəzində Cənub Qaz Dəhlizi dayanır. Bu irimiqyaslı enerji layihəsi Xəzər qazını Avropaya daşıyan bir-birini tamamlayan boru kəmərlərindən ibarətdir. Avropa İttifaqı üçün qaz təchizatının mənbə və marşrut baxımından müxtəlifləşdirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın qaz təhlükəsizliyinə töhfəsi təkcə həcmlə məhdudlaşmır. Ölkə həm də tranzit və regional əməkdaşlıq platforması kimi çıxış edir. Türkiyə, Gürcüstan və Balkan ölkələri ilə qurulan enerji əməkdaşlığı regionda iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirir. Eyni zamanda, yeni interkonnektor layihələri vasitəsilə Azərbaycan qazının Cənub-Şərqi Avropanın digər ölkələrinə çatdırılması imkanları genişlənir. Bu isə Avropa daxilində enerji balansının sabitləşməsinə kömək edir. Bununla yanaşı, Azərbaycan uzunmüddətli perspektivdə “yaşıl enerji” və hidrogen ixracı istiqamətində də təşəbbüslər irəli sürür.
Ramil QULİYEV
