Hələ də miqyası genişlənməkdə olan yeni növ koronavirus dünya iqtisadiyyatına, transmilli şirkətlərə belə mənfi təsir göstərməkdə davam edir. Asiya İnkişaf Bankının hesabatına əsasən, epidemiya dünya miqyasında iqtisadi artımın azalmasına gətirib çıxaracaq. Belə ki, Asiya İnkişaf Bankının ən yaxşı ssenarisinə görə, koronavirus 2 ay davam etsə, dünya iqtisadiyyatının itkisi 76,6 milyard dollar, 3 ayda 155,9 milyard dollar və 6 ayda 346.9 milyard dollar olacaq.
Bank ekspertləri hesab edirlər ki, koronavirus təhdidi daha uzun müddətə davam etsə, onda itkilər daha çox olacaq. Artıq indidən sərhədlərin bağlanması, gediş-gəlişin dayanması dövlətlərə, şirkətlərə, istehsalçılara ciddi zərər vurur. İndi bir çox ölkədə şirkətlər dəstək üçün hökumətlərdən yardım istəyirlər. ABŞ, Avropa, Çin və digər ölkələrdə hökumətlərə belə müraciətlər ünvanlanıb.
Belə görünür ki, Azərbaycanda da yaranan çətin vəziyyətdə özəl sektora və digər istehsalçılara, sahibkarlara, eləcə də maliyyə çətinliyi yaşayan digər subyektlərə genişmiqyaslı yardım göstərməyə hazırlıq görülür. Əslində, bunun anonslarını bir neçə gün əvvəl Maliyyə naziri Samir Şərifov vermişdi: "Koronavirus dünyada olduğu kimi, ölkəmizdə də iqtisadi aktivliyə müəyyən mənfi təsir göstərəcək, lakin ölkə Prezidentinin tapşırığına əsasən, dövlət tərəfindən koronavirusun mənfi təsir etdiyi sahələrə, həmin sahələrdə fəaliyyət göstərən sahibkarlıq subyektlərinə və sahibkarlara müəyyən dəstək veriləcək. Hansı formada və necə dəstək veriləcəyi ilə bağlı isə təkliflər hazırlanıb və təqdim olunacaq". Nazirin sözlərinə görə, hazırda hökumət koronavirusun dövlət büdcəsi gəlirlərimizə və xərclərinə təsirini qiymətləndirir: "Bütün bunlara baxmayaraq, mən əminlikdə deyə bilərəm ki, bu gün büdcə ödənişləri həmişəki qaydada və rejimdə icra olunmaqdadır. Bundan başqa, dövlət vəzifələrini təmin edən xərclər, təsdiq olunmuş investisiya layihələri də tam maliyyələşdirilir. Ancaq yaşanan hadisələri nəzərə alaraq biz xərclərin prioritetliyinə, məqsədəuyğunluğuna da baxa bilərik”.
Artıq Nazirlər Kabinetində də koronavirus pandemiyasının qlobal miqyasda yaratdığı neqativ mühitin Azərbaycan iqtisadiyyatına mümkün təsirləri və qabaqlayıcı tədbirlər haqqında müzakirələr aparılıb. Hökumətə tapşırılıb ki, 1 həftə ərzində ticarət, ictimai iaşə və nəqliyyat sahələrində tətbiq edilən məhdudlaşdırıcı tədbirlərin təsiri nəticəsində sahibkarlara dəyə biləcək itkilərin minimuma endirilməsi üçün, dövlət tərəfindən müxtəlif formalarda dəstək verilməsi də daxil olmaqla, təkliflər paketi hazırlasın. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycanda da virusun yaratdığı zərərlərin qarşılanmasında hökumət yaxından iştirak edəcək.
Digər tərəfdən, Milli Məclisdə səslənən fikirlərdən belə bəlli olur ki, hökumət yaranan durumda kreditlərin ödənilməsində çətinlik çəkənlərə də köməklik edə bilər. Məsələn, millət vəkili İqbal Məmmədovun sözlərinə görə, iş adamları sahibkarlığın inkişafı məqsədilə kreditlər götürüblər: "Ancaq, bir çox hallarda, sahibkarlar kreditləri qaytarmaqda çətinlik çəkirlər. Krediti geçikən zaman isə hər gecikən günə əlavə cərimələr, yəni peniyalar gəlir. İndiki şəraitdə, koronavirusla bağlı karantin müddəti bitənədək hökumətə gecikən kreditlərə görə peniyaların dondurulmasını təklif edirəm. Koronavirusla bağlı pandemiya müddəti bitdikdən, iqtisadi aktivlik təmin olunduqdan sonra gecikən kreditlərə görə peniyalar qüvvəyə minsin. Amma indiki vəziyyətdə bu, dondurulsa yaxşı olar. Bu da sahibkarların üzləşdiyi çətin durumda onlara böyük dəstək olar”.
Digər millət vəkili Vüqar Bayramov da bildirir ki, artıq Nazirlər Kabineti koronavirus infeksiyasının iqtisadiyyata təsirlərinin minimumlaşdırılması məqsədilə sahibkarlara dəstək üçün təkliflər hazırladığını bəyan edib. Bu fonda, iqtisadçı məhdudlaşdırıcı tədbirlərin sahibkarlara və eləcə də vətəndaşlara iqtisadi təsirlərinin minimallaşdırılması üçün təkliflər irəli sürüb. V.Bayramov bildirib ki, həm sahibkarlar, həm də vətəndaşlar üçün kredit ödənişlərində güzəştin verilməsi məqsədəuyğun olar: “Doğrudur, 2 bank istisna olmaqla, digər banklar özəl qurumlardır. Amma Mərkəzi Bank tərəfindən banklara belə tövsiyə xarakterli müraciət edilə bilər. Bizə olan müraciətlərdə də bəzi vətəndaşlarımız koronavirus səbəbindən gəlirinin azaldığını və kredit ödəməkdə çətinlik çəkdiyini bildirirlər. Məsələn, Almaniyadan avtomobil idxal etməklə gəlir əldə edən vətəndaşımız artıq maşın satışı ilə məşğul ola bilmir, amma onun ipoteka kredit borcu var və borcunu ödəməkdə çətinlik çəkir. Bu baxımdan, kommersiya bankları tərəfindən növbəti 3 ay müddətində kredit ödənişlərində zaman güzəştinin verilməsi və yubanmalara görə cərimə və peniyaların hesablanmasının dayandırılması məqsədəuyğundur”.
Millət vəkili bildirib ki, koronavirusla qlobal mübarizənin nəticəsindən asılı olaraq, bu müddətə yenidən baxıla bilər: “Koronavirus onlayn ticarətin inkişafını daha da aktuallaşdırıb. Sosial təcrid tədbirlərinin həyata keçirildiyini nəzərə alsaq, onlayn ticarətin təşviq edilməsi üçün güzəştlərin tətbiq olunması məqsədəuyğun olardı. ABŞ daxil olmaqla, bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə onlayn ticarət satış vergisindən azaddır. Oxşar praktikanın bizdə də tətbiq olunması məqsədəuyğun olardı”.
Gözlənir ki, artıq yaxın tezlikdə kredit müddəti və güzəştlərlə bağlı hökumət müvafiq addımlar atsın. İndiki halda bu, ölkə iqtisadiyyatı üçün də olduqca önəmli sayılır.
Tahir TAĞIYEV
