Xaqani Cəfərli: "Almaniya qısa müddətdə hərbi gücə çevriləcək ki, bu da Aİ-nin simasını tamamilə dəyişəcək"
ABŞ qoşunlarının Avropadan çıxarılması ideyası son illər tez-tez siyasi müzakirələrdə səslənsə də, real perspektiv baxımından bu prosesin tam və sürətli şəkildə baş verməsi ehtimalı çox zəifdir. ABŞ-ın Avropadakı hərbi mövcudluğu onilliklərdir NATO təhlükəsizlik sisteminin əsas sütunlarından biridir və bu mövcudluq təkcə Avropanın deyil, elə ABŞ-ın öz strateji maraqlarına da xidmət edir.
Vaşinqton üçün Avropa bazaları Rusiyanın qarşısının alınması, NATO-nun kollektiv müdafiə mexanizminin işlək saxlanması, eləcə də Yaxın Şərq və Afrikaya operativ çıxış baxımından vacibdir. Xüsusilə Ukrayna müharibəsindən sonra ABŞ qoşunlarının Avropadan tam çıxarılması NATO-nun zəifləməsi və təhlükəsizlik boşluğu yaradacağı üçün həm Avropa paytaxtlarında, həm də ABŞ hərbi dairələrində ciddi narahatlıq doğurur.
Bununla belə, qoşunların müəyyən hissəsinin azaldılması və ya yerləşdirilmə formatının dəyişdirilməsi real ssenari kimi görünür. ABŞ artıq bəzi ölkələrdə rotasiya əsaslı qüvvələrə üstünlük verir, daimi bazalar əvəzinə çevik və müvəqqəti yerləşməni artırır. Bu, həm xərclərin azaldılması, həm də diqqətin getdikcə Çin və Hind-Sakit okean regionuna yönəldilməsi ilə bağlıdır.
Avropanın öz daxilində də ABŞ-dan asılılığın azaldılması və müstəqil müdafiə potensialının gücləndirilməsi barədə çağırışlar var. Ancaq hazırkı mərhələdə Avropa ölkələrinin əksəriyyəti ABŞ-ın hərbi çəkisini əvəzləyəcək səviyyədə imkanlara malik deyil. Buna görə də ABŞ qoşunlarının tam çıxarılması ideyası daha çox siyasi təzyiq aləti və ya daxili debat mövzusu kimi qalır.
Nəticə etibarilə, yaxın və orta müddətdə ABŞ qoşunlarının Avropadan tamamilə çıxarılması real görünmür. Ən mümkün gözlənti qoşun sayının məhdud şəkildə azaldılması, strukturun dəyişdirilməsi və Avropanın tədricən daha çox məsuliyyət götürməsidir. ABŞ-ın Avropadan birdəfəlik getməsi isə indiki geosiyasi şəraitdə daha çox nəzəri ehtimal olaraq qalır.
Politoloq Xaqani Cəfərli məsələ ilə bağlı baki-xeber.com nəşrinə bildirib ki, ABŞ-ın öz qoşunlarını Avropadan çıxarmağa hazırlaşması Avropa İttifaqını öz rolunu və missiyasını ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirmək məcburiyyəti qarşısında qoyub: "Belə bir fikir var ki, Avropa İttifaqı bəşəriyyət tarixində ən uğurlu millətlərarası birlikdir, lakin sülh dövrü üçün yararlıdır. Amerika təhlükəsizlik çətiri altında və güclü NATO tərkibində Avropa İttifaqı ölkələri təhlükəsizlik məsələrinə ikinci dərəcəli məsələ kimi yanaşırdı. 2020-ci illərin əvvəllərində ən böyük Aİ-yə üzv dövlətlərin müdafiə xərcləri tarixi minimum səviyyəsinə düşmüşdü. Balkan müharibələri, Rusiyanın 2008-ci ildə Gürcüstana hücumu, 2014-cü ildə Krımı işğalı belə Aİ-ni sirkləmədi. Görünür, Böyük Britaniyanın Aİ-dən çıxmasının əsas səbəbi bu olub. Böyük Britaniya Aİ kimi iqtisadi nəhəng, ancaq siyasi və hərbi cırtdan olmaq istəməyib.
Lakin Rusiyanın Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müdaxiləsi Avropa İttifaqını öz baxışlarını yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur etməyə başladı. Donald Trampın siyasəti isə bu prosesi tətikləyir.
Qlobal Ümum Daxili Məhsulun 15 faizini, qlobal ticarətin 14 faizini təşkil edən Avropanın siyasi və hərbi gücə çevrilməsi çətin olmayacaq. Hətta bu prosesin başlandığını da söyləmək olar.
ABŞ-ın öz qoşunlarını Avropadan çıxarması isə gec-tez baş verəcək. Əslində bu siyasətin əsası hələ Barak Obama iqtidarı zamanı, 2011-ci ildə qoyulub. Dünya iqtisadiyyatının və siyasətnin ağırlıq mərkəzi Avropadan Sakit okean-Hind okeanı hövzəsinə keçir. ABŞ da bu bölgəyə yönəlmək məcburiyyətidədir. Belə bir vəziyyətdə Avropa İttifaqının öz gələcəyi haqqında düşünməsi, iqtisadi güclə yanaşı siyasi və hərbi gücə çevrilməsi zamanın tələbinə çevrilir. Qənaətimcə bu çətin olmayacaq. Hətta Aİ-nin əksər üzvlərinin iştirakı olmadan belə, Almaniya, Fransa və İsveç kimi ölkələrin fəaliyyəti ilə bunu təmin etmək mümkündür. Proses də bu istiqamətə gedir. Almaniya qısa müddətdə hərbi gücə çevriləcək ki, bu da Aİ-nin simasını tamamilə dəyişəcək".
Akif NƏSİRLİ
