Ukrayna Ali Radası Çeçen İçkeriya Respublikasının suverenliyini tanıyıb. Ali Rada Çeçen İçkeriya Respublikasını Rusiya Federasiyasının müvəqqəti işğalı altında olan ərazi kimi tanıyıb və Rusiyanın çeçenlərə qarşı soyqırımı siyasətini qınayıb.
Ali Radanın plenar iclasında səsə qoyulan qətnaməni 287 xalq deputatı dəstəkləyib. Qətnamədə qeyd olunub ki, “Ali Rada Rusiya Federasiyası tərəfindən Çeçen İçkeriya Respublikasına qarşı birinci (1994-1996-cı illər) və ikinci (1999-2009) müharibələr zamanı törədilmiş cinayətləri, çeçen xalqına qarşı soyqırımı siyasətini qınayır”.
Qətnamədə bu siyasətin çar rejiminin 1817-1864-cü illər, həmçinin sovet hökumətinin 1944-cü illərdə törətdiyi “cinayətkar əməllərlə oxşarlıq təşkil etdiyi” vurğulanıb. Ali Rada, həmçinin, BMT-nin üzv ölkələrini və beynəlxalq təşkilatları Rusiya Federasiyası tərəfindən Çeçen İçkeriya Respublikası ərazisində törədilmiş beynəlxalq cinayətkarlıq əməllərinin müstəqil və qərəzsiz araşdırılmasının və bu cinayətləri törədənlərin ədalət qarşısına çıxarılmasının təmin edilməsinə çağırıb.
Bu plan Rusiyadakı digər milli azlıqları mərkəzi hakimiyyətə qaldırmağı stimullaşdırmaq üçün Qərbin ssenarisi əsasında hazırlana bilərmi və Rusiya üçün hansı mənfi nəticələri olar?
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Ukrayna Ali Radası Çeçenistanın dövlət müstəqilliyini tanıyan qanun layihəsini qəbul edib kimi təqdim edilsə də, layihədə bu ifadə “Rusiya tərəfindən müvəqqəti işğal edilmiş” ərazilər kimi keçir:
“Ali Rada İçkeriya Çeçen Respublikası ərazisinin Rusiya Federasiyası tərəfindən işğal edildiyini bildirir, bu işğalı qəbuledilməz elan edir və oradakı rejimi işğalçı kimi tanıyır. Eyni zamanda, beynəlxalq içtimayyəti də ordakı rejimi işğalçı kimi tanımağa çağırır.
Rada BMT-nin üzv dövlətlərini və beynəlxalq qurumları müvəqqəti işğal altında olan İçkeriya Çeçen Respublikası ərazisində törədilmiş cinayətləri təcili araşdırmağa çağırır və bu əməlləri törədənlərin məsuliyyətə cəlb edilməsinə çağırış edir.
Burada Rusiya Federasiyası ilə tanınmamış Çeçen İçkeriya Respublikası arasında 1994-cü ilin dekabrından 1996-cı ilin avqust ayına qədər davam etmiş hərbi münaqişə zamanı hərbi cinayətlərin, İkinci Çeçenistan müharibəsi adlanan 1999-cu il avqust ayından, 2000-ci ilin may ayınadək Çeçenistan və Şimali Qafqazın sərhəd bölgələrində Rusiya Federasiyası tərəfindən aparılan hərbi əməliyyatlar zamanı baş verən hərbi cinayətlərin araşdırılmasını nəzərdə tutur. Həmçinin hər iki müharibədə Çeçenstandakı mövcud yerli hakimiyyətin məsuliyyətinin və cinayətlərinin, yəni faktiki olaraq, Əhməd və Ramzan Kadırov aşirətinin çeçen xalqına qarşı cinayətlərinin araşdırılmasına və hüquqi qiymət verməsinə çağırış edir.
Rada hesab edir ki, beynəlxalq ictimaiyyətin Rusiyanın çeçen xalqına qarşı tətbiq etdiyi soyqırıma da uyğun hüquqi qiymət verməlidir.
Proseslər Çeçenistanda slahlı münaqişənin gedişində müharibə cinayətləri və bəşəriyyətə qarşı cinayətlər törətməkdə şübhəli bilinən şəxslərin fərdi cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi üçün hüquqi təqib perspektivləri kimi təsnif oluna və Çeçenistanı Beynəlxalq Tribunala qədər apara bilər.
Bunun prespektivi haqqında danışırıqsa, Beynəlxalq cinayət hüququ, keçmiş Yuqoslaviya və Ruanda üzrə BMT Beynəlxalq Tribunallarının presedent hüququ baxımından Çeçenistan Respublikasında silahlı münaqişə zamanı törədilmiş cinayətləri araşdırıla bilər.
Məsələn, hər iki müharibə arası müddətdə hüquq müdafiəçiləri tərəfindən toplanmış və sənədləşdirilmiş cinayət epizodları, bir sıra səsli-küylü məhkəmə qərarları ətraflı təhlili edilsə, federal qüvvələr tərəfindən beynəlxalq humanitar hüququn və əsas insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulması, müharibə cinayətləri və insanlığa qarşı cinayətlərin törədilməsi təsbit edilmiş olar.
Rusiya Federasiyasının hərbi komandanlığı və ən yüksək icra hakimiyyəti nümayəndələrinin iddia edilən məsuliyyəti, habelə bu şəxslərin cinayət təqibinin hüquqi perspektivləri məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilmiş olacaq.
Proseslərin Rusiyanın terror dövləti kimi təkcə AŞPA-da deyil, digər beynəlxalq təşkilatlarda tanınması bu prosesə təkan verəcək.
Bunun üçün artıq mexanizm də formalaşdırılıb: BMT-nin İnsan Hüquqları Şurası Rusiyada insan hüquqlarının pozulması üzrə xüsusi məruzəçi təyin edir.
Bu, BMT-nin tarixində ilk dəfə olaraq, BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvü olan ölkəyə insan hüquqlarının pozulması üzrə xüsusi məruzəçi təyin edilməsi presedentidir”.
Politoloqun sözlərinə görə, Radanın bu qərarı Rusiyadakı milli azlıqları dərhal ayağa qaldırmasa da, onların bu yöndəki fəaliyyətini stimullaşdıra bilər.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
