Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərinə oktyabrın 17-si səhər saatlarında kamikadze dronlar vasitəsilə yenidən hücum olub. Dronların bəziləri zərərsizləşdirilsə də, Kiyevdə partlayış səsləri eşidilib.
Kiyev şəhər meri Vitali Kliçko partlayışın paytaxtın Şevçenko ərazisində baş verdiyini açıqlayıb. Dağıntının olduğu qeyd edilir. Ukrayna Prezident Ofisinin rəhbəri Andrey Yermak bildirib ki, Rusiya İrandan aldığı dronlar vasitəsilə növbəti hücumu reallaşdırıb: “Bizə mümkün qədər tez, daha çox hava hücumundan müdafiə sistemləri lazımdır. Bizim yavaş hərəkət etməyə vaxtımız yoxdur. Səmanı qorumaq üçün daha çox silah lazımdır”. Qeyd edək ki, bir müddət əvvəl Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski Rusiyanın İrandan 2 400 dron aldığını bildirmişdi. Ukraynanın müdafiə naziri Oleksiy Reznikov bildirib ki, onların çoxu ya istifadə edilib, ya da vurulub: “Rusiyanın İran istehsalı olan 300 kamikadze-dronu qalıb”. Onun sözlərinə görə, Rusiya Ukraynanı İran dronları ilə vurur. Nazir bildirib ki, Moskva daha bir neçə min pilotsuz uçuş aparatı (PUA) almağa cəhd edir. Rusiyanın İrandan əsas etibarı ilə “Shahed-136” dronları aldığı vurğulanır. ABŞ mərkəzli Müharibə Araşdırmaları İnstitutunun analitikləri isə qeyd edir ki, Rusiya İranla “Arash-2” pilotsuz uçuş aparatlarının tədarükü ilə bağlı yeni müqavilə imzalamış ola bilər. Hərbi ekspertlər Rusiya və Ukrayna teleqram kanallarına adı açıqlanmayan İran mənbələrindən “sızan” xəbərlərə istinad edirlər. Alınan dronların sayı məlum deyil. İran Quru Qoşunlarının komandanı, briqada generalı Kiomars Heydəri bildirib ki, “Arash-2” PUA-ları uzaq məsafə qət etmə üzrə imkanlara malikdir və İrandakı bazalardan İsrailin Tel-Əviv və Hayfa kimi şəhərlərinə hücum edə bilir. Bu fonda İranın xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahian Portuqaliyanın xarici işlər naziri Qomez Cravinno ilə telefon danışığında ölkəsinin Rusiyaya silah satmasını təkzib edib: “İran müharibə aparan tərəflərin heç birinə silah-sursat verməyib. Bu barədə söylənilən fikirlərin əsası yoxdur”. Amma o da məlumdur ki, Ukrayna mütəxəssisləri vurulan PUA-ları analiz ediblər. Mühərriklərdə cihazların nömrələrinin fars dilində yazıldığı aşkar olunub. Ukrayna Silahlı Qüvvələri bu barədə məlumatı bildirdikdən sonra Avropa İttifaqı İrana qarşı kəskin bəyanatlarla çıxış etdi və rəsmi Tehran işğalçını dəstəkləməkdə ittiham olundu. Daha sonra İran PUA-ları hərb meydanında daha çox görünməyə başladı ki, buna cavab olaraq Avropa İttifaqı İrana qarşı sanksiya tətbiq edəcəyini bildirdi. Əmir Abdullahian isə qeyd edib ki, rəsmi Tehran Rusiya ilə əməkdaşlıq edir. Lakin Ukraynada aparılan hərbi əməliyyatlar üçün Rusiyaya silah verməyib. Buna baxmayaraq, Avropa İttifaqı məsələni gündəliyə salıb və müzakirəyə çıxarmaq qərarına gəlib ki, bu da İranı narazı salıb. Əlbəttə, bu gün iqtisadiyyatı o qədər də ürəkaçan olmayan İrana qarşı əlavə sanksiyalar ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Uzun müddətdir sanksiyalar altında yaşayan İranın həyata keçirdiyi iqtisadi tədbirlər böyük uğurlarla nəticələnməyib. Dünya bazarlarına çıxışın ABŞ sanksiyalarının nəticəsi olaraq bağlanması, neft və qazını məhdud həcmdə ixrac edə bilməsi və digər beynəlxalq məhdudiyyətlər İran iqtisadiyyatına güclü mənfi təsir göstərir. Bu gün İranda baş verən kütləvi etiraz aksiyalarının da əsasında iqtisadi problemlər dayanır. Məsiha Əmini adlı 22 yaşlı qızın sentyabrın 15-də əxlaq polisi tərəfindən zorakılığa məruz qalaraq ölməsi isə İran cəmiyyətinin narazı bölümünün kütləvi şəkildə etirazına stimul verdi. Düzdür, Tehranda və digər böyük şəhərlərdə etirazlar yatırılıb. Lakin bu heç də rahat olmaq üçün əsas vermir. Belə bir dönəmdə yeni sanksiyaların tətbiqi yaşayış səviyyəsi onsuz da yüksək olmayan əhalinin sosial vəziyyətini daha da gərginləşdirəcək ki, bu da təbii olaraq kütləvi etirazlara səbəb olacaq. İndiki zamanda ikinci bir etiraz dalğasının yüksəlməsi İran hakimiyyətinə qətiyyən lazım deyil. Bu səbəbdən də İranın xarici işlər naziri avropalı həmkarları ilə əlaqə saxlayaraq ölkəsinin nə Rusiya, nə də Ukraynaya hər hansı bir yolla silah-sursat vermədiyini bəyan edir. Avropa İttifaqının İrana qarşı sanksiyalar tətbiq edib-etməyəcəyini zaman göstərəcək. Lakin İran Rusiya ilə nə qədər sıx əlaqə saxlasa, bir o qədər də sanksiya təhlükəsi olacaq. Eləcə də İranın PUA istehsal edən müəssisələrinə Qərb ölkələrinin hərbi zərbələr endirməsi məsələsi də gündəmə gəlib. Bu arada isə bəlli olub ki, İran gizli şəkildə Rusiyaya təkcə pilotsuz aparatlar deyil, həm də “yer-yer” tipli ballistik raketlər verməyə razılaşıb. Bu barədə “The Washington Post” ABŞ kəşfiyyat xidmətlərindəki mənbələrə istinadən məlumat yayıb. Söhbət uçuş məsafəsi müvafiq olaraq 300 və 700 kilometr olan “Fateh-110” və “Zülfikar” raketlərindən gedir. Həmçinin nəşrin məlumatına görə, İran Rusiyaya onlarla “Mohajer-6” və “Şəhid-136” kamikadze pilotsuz aparatlarının yeni partiyasını tədarük etməyi planlaşdırır. “The Washington Post” qəzeti avqustun sonlarında İranın ilk pilotsuz uçuş aparatlarını Ukraynadakı müharibədə istifadə üçün Rusiyaya çatdığını yazıb. Sentyabrda Odessa şəhəri və Odessa vilayətində bir neçə PUA zərbələri qeydə alınıb. Oktyabrın 15-də Zaporojye vilayətinin başçısı Aleksandr Starux bildirib ki, İranın “Şahed-136” kamikadze pilotsuz aparatları tərəfindən Zaporojyeyə dörd zərbə endirilib. Rusiyanın İranın kamikadze pilotsuz aparatlarına ehtiyacı isə hərb sənayesində üzləşdiyi çətinliklərlə bağlıdır. Belə ki, Rusiyanın hərbi müəssisələri Ukraynadakı əməliyyatlarda lazım olan kritik silahların istehsalı ilə bağlı ciddi problemlərlərlə üzləşib. ABŞ maliyyə nazirinin müavini Uolli Adeymonun sözlərinə görə, Rusiyanın hərbi sənayesinin belə bir çətinliklə üzləşməsinə səbəb mikroelektronikaya çıxışdan məhrum edən beynəlxalq sanksiyaların tətbiqidir: “Rusiyada hərbi-sənaye kompleksi üçün vacib olan mikroelektronika tükənir və Rusiya rəsmiləri onların kifayət qədər xarici komponentlərə malik olmamasından narahatdırlar”. ABŞ rəsminin iddiasına görə, artıq Rusiyanın ən böyük mikroelektronika istehsalçılarından ikisi istehsalı müvəqqəti dayandırıb. Amma məlumatda həmin şirkətlərin adları açıqlanmır. Bundan əlavə, məlumatda müharibə başlayandan bəri Rusiya ordusunun 6 min texnika itirdiyi qeyd edilir və həm də əlavə edilir ki, silah-sursat yeri doldurulmadan daha tez tükənir. “The New York Times” qəzetinin Ağ Evin məxfilikdən çıxarılan hesabatından əldə etdiyi məlumatlarda isə deyilir ki, Rusiya hələ may ayında texnika və silah çatışmazlığı yaşamağa başlayıb, eyni zamanda digər dövlətlərin müdafiə sifarişlərinin yerinə yetirilməsi ilə bağlı problemlər yaranıb. Söhbət təkcə yüksək texnologiyalı komponentlərdən deyil, həm də sadə detallardan gedir. Hesabatda bu səbəbdən də tank, təyyarə və digər avadanlıqların təmirinin çətinləşdiyi vurğulanır. Bundan əvvəl Britaniya kəşfiyyatı da Rusiyada sursat çatışmazlığı barədə məlumat verib.
Ramil QULİYEV
