Azərbaycanda ali məktəblərdə tədris prosesi illərdir Boloniya proqramına uyğun şəkildə aparılır. Doğrudur, hələ bəzi ali məktəblərdə həmin proqram tam olaraq tətbiq edilməsə də, böyük əksəriyyətində tətbiq edilib.
Azərbaycanda ali təhsil proqramının beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması istiqamətində illərdir işlər görüldüyü bildirilir. Amma beynəlxalq aləmdə standartların dəyişdirilməsi gündəmdədir. Avropa İttifaqı Azərbaycanda ali məktəblərin tədris proqramlarına dair standartların dəyişdirilməsini istəyir.
“Azərbaycanda ali məktəblərin tədris proqramlarına dair dövlət standartları barədə qanunlara dəyişiklik edilməlidir. Layihəmizin məqsədi Azərbaycanda ali təhsili dəstəkləmək və gələcəkdə səviyyəsini yüksəltməkdir. Azərbaycanda ali təhsilin Avropa səviyyəsinə çatacağına və onun bir hissəsinə çevriləcəyinə arxayın olmaq istəyirik. Planlarımızda, həmçinin, burada səriştəni və tələbəni əsas götürən təhsili tətbiq etmək də var. Bunun üçün müxtəlif seminarlar, təlimlər, ustad dərsləri keçiririk” - bunu Avropa İttifaqının Azərbaycanda ali təhsilin dəstəklənməsi ilə bağlı tvininq layihəsinin əlaqələndirici rezidenti Elizabet Bidanova təqdimat zamanı bildirib.
Rezident ali təhsilə dair qanunları dəyişdirməyin zəruri olduğunu da vurğulayıb: “Bu daha çox tədris proqramlarına dair dövlət standartlarına aiddir. Biz səriştəni və tələbəni əsas götürən yanaşmaya uyğunlaşdırılacaq 15 öncül bakalavr proqramı seçmişik”.
E.Bidanova Azərbaycanda xarici diplomların tanınması məsələsinin də tələbələri narahat edən mühüm məsələ olduğunu deyib: “Bu gün Azərbaycanda xarici diplomun yerli tədris proqramına və qanunlarına uyğunlaşdırılmasını nəzərdə tutan nostrafikasiya prosesi tətbiq olunur. Avropada isə bu məsələyə daha çevik yanaşma var. Buna görə də nostrafikasiya və xarici diplomların tanınma sisteminin islahatı da proqramımızda əksini tapıb”.
Qeyd edək ki, hökumətlə Avropa İttifaqı arasında müvafiq saziş çərçivəsində 2018-ci ilin aprel ayından 2020-ci ilin aprel ayınadək (24 ay ərzində) həyata keçirilən sözügedən tvininq layihəsinin dəyəri 1,2 milyon avrodur.
İlqar Orucov: “Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrinin səviyyəsi və ali təhsilin dövlət standartları Avropa standartlarına cavab verməli, bunun üçün...”
Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın məsul katibi, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Avropa İttifaqının tvininq layihəsinin Azərbaycandakı əlaqələndiricisinin məhz Azərbaycanda ali təhsilin təhsil standartlarının dəyişdirilməsi ilə bağlı təklifi xeyli aktual bir məsələdir. “Bu standartlar artıq Azərbaycan ali təhsilində formalşmış bir dövlət standartıdır. Bunlar ali təhsil pilləsinin dövlət standartları adlanır. Bu standartlar özündə həm dövlət, həm də özəl ali təhsil müəssisələrini birləşdirir. Yəni bu standartlar mülkiyyət hüququnun kimdə olmasından asılı olmayaraq, respublikadakı bütün ali məktəblərə şamil olunur. Bu standartlar, ilk növbədə, ali təhsilin bakalavr və magistr pilləsini, eyni zamanda, təhsilin idarə olunmasını, keyfiyyət göstəricilərini, infrastruktur, maddi-texniki, tədris bazasını əhatə edir. Burada, həmçinin, ali məktəblərdə təhsil alan tələbələrin bilik səviyyəsi, tədrisin keyfiyyətini əhatə edir. Azərbaycanda ali təhsilin standartlarının dəyişməsi dedikdə bu sistemdə mövcud olan hər şey dəyişməlidir və bu sahədə yeni standartlar tətbiq edilməlidir. Bütün bunların dəyişdirilməsi, Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması çox önəmlidir. Hesab edirəm ki, bu xeyli ciddi məsələdir. Təhsil Nazirliyi artıq nəzərdə tutur ki, 2019-2020-ci illərdə Azərbaycanın ali təhsil məktəblərində tədrisin keyfiyyət səviyyəsi yaxşılaşdırılsın. Bu xeyli zaman tələb edən əhatəli bir məsələdir. Azərbaycanda ali təhsilin idarə olunması ilə Avropada ali təhsilin idarə olunması arasında xeyli fərq var. Ona görə də əsas məsələ odur ki, tələbələrimiz yeni texnologiyalara yiyələnən, informasiyalarla zəngin, çevik, bacarıqlı mütəxəssislər kimi yetişdirilsin. Cəmiyyətin yüksək səviyyəli və rəqabətə dözümlü kadr tələbatının ödənilməsi vacibdir. Təbii ki, bu, ali təhsilin məzmununda çox vacib məqamlardır. Təhsilin idarə olunması sahəsində aşkarlıq, şəffaflıq, demokratik prinsiplər qorunmalıdır. Bu istiqamətin də Avropa standartlarına uyğunlaşmasına ehtiyac var. Ali təhsilin idarə edilməsi orqanlarının fəaliyyətinə baxılmalıdır, bu sahənin təkmilləşməsinə ehtiyac var. Bu məsələ elmi şuralar tərəfindən həyata keçirilir. Ali məktəblərə rektor təyinatı məsələsi də olduqca vacib bir məsələdir. Eyni zamanda, ali məktəblərin maddi-texniki bazasının yenilənməsi əsasdır, bizim ali təhsil müəssisələrimizin maddi-texniki bazası Avropa standartlarından geri qalır. Bu sahədə ciddi inkişafa ehtiyac var. Distant təhsil məsələsi gündəmdədir, Azərbaycanda hələ də distant təhsil tətbiq edilmir, bu sahə də Avropa standartlarına uyğunlaşdırılmalıdır. Distant təhsildə həm bakalavr, həm də magistrlərlə bağlı proqramlara baxılması vacibdir. Ali məktəblərin tədris proqramlarının standartlarının dəyişdirilməsi məsələsi olduqca əhatəli bir sənədlər toplusudur ki, burada heç nə diqqətdən yayınmamalıdır. Bu sahənin ciddi şəkildə dəyişdirilməsinə ehtiyac var”.
İ.Orucov, həmçinin, vurğuladı ki, burada həm də ali təhsil verənlərin hansı kriteriyalara cavab verməsi, tələbləri ödəyib-ödəyə bilməməsi də nəzərə alınmalıdır. O qeyd etdi ki, burada tələbələrin biliklərinin qiymətləndirilməsinə də xüsusi yanaşma olmalıdır: “Bakalavrların biliklərinin qiymətləndirilməsi ilə bağlı vahid standartların qəbul olunmasına da ciddi ehtiyac var və burada da Avropa təcrübəsindən istifadə etmək olar. Bu istiqamətdə fərqli fikirlər mövcud olur. Ali təhsil proqramları ilə bağlı da yeniliklər lazımdır. Azərbaycanda Avropa İttifaqının tvininq layihəsini həyata keçirməsi ilə bağlı işlərin məqsədi odur ki, Azərbaycan ali məktəbləri Avropa standartlarının tələblərinə cavab versinlər. Bu çox zaman tələb edən və əhatəli məsələdir. Düşünürəm ki, bu məsələ ilə bağlı Azərbaycan hökuməti və Avropa İttifaqı arasında müvafiq saziş imzalanıb və bu sazişə uyğun olaraq bu istiqamətdə ciddi işlərin görülməsinə həm Təhsil Nazirliyi, həm də ölkəmizin siyasi rəhbərliyi tərəfindən istək var. Mütləq şəkildə Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrinin səviyyəsi və ali təhsilin dövlət standartları Avropa standartlarına cavab verməli, bunun üçün də bu istiqamətdə ciddi dəyişikliklər edilməlidir” - deyə İ.Orucov qeyd etdi.
Kamran Əsədov: “Bütün universitetlərimizin dərs proqramları köhnəlib”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədovun fikrincə, Azərbaycanda ali təhsil sahəsində standartlar dəyişməlidir. “İlk növbədə qeyd edim ki, müasir dünyanın çağırışları şərtləri günü-gündən kəskinləşən əmək bazarının tələblərini də aktuallaşdırır. Artıq işəgötürənlər universitet məzunlarının yüksək peşəkarlıq, səriştəlilik qabiliyyətinə əvvəlkindən daha ciddi şəkildə önəm verməyə başlayıb. Dünyanın nüfuzlu ali məktəblərində tətbiq olunan təhsil proqramları və sillabusları hər il əmək bazarının tələblərinə və müasir standartlara uyğunlaşdırılır. İxtisas kafedraları ilə birlikdə bakalavriat və magistratura səviyyələri üzrə tədris standartlarını məhz onların tələblərinə uyğun şəkildə təmin edirlər. Məhz ona görədir ki, həmin universitetlərin beynəlxalq nüfuzu yüksəkdir və məzunlarının hamısı işlə təmin olunur, əmək bazarında uğur əldə edirlər.
Bizdə isə yerli müəlliflərin yazdığı dərsliklərin keyfiyyətsiz və əksər hissəsinin plagiat olmasını müşahidə edirik.
Azərbaycan ali təhsil müəssisələrinin işəgötürənlərlə əməkdaşlıq, məzunların uğurlu olması, işəgötürənlərin kampusda iştirakı və işlə təmin edilməsi kimi prinsiplərə uyğun gəlmədiyini görürük. Demək olar ki, heç bir universitet əmək bazarını araşdırmır, onlarla əməkdaşlıq etmir. Hazırda işəgötürən ölkə universitetlərinin məzunları arasında özünə layiq bildiyi mütəxəssisi axtarıb tapa bilmir. Universitetlərimiz tələbələri yüksək ixtisaslı, peşəkar mütəxəssis kimi yetişdirmək gücünə malik deyil.
Dünyanın ən yaxşı universitetlərinin çoxunun hər il yüksək nailiyyətləri olan məzunlar buraxmasına baxmayaraq, işəgötürənlər tez-tez narahatlıqla bildirirlər ki, akademik müəssisələr öz tələbələrini əmək bazarına hazırlamaq üçün kifayət qədər iş görmürlər. Məzunları əmək bazarında asanlıqla iş tapan ali məktəblərin siyahısına ABŞ-ın Massaçusets Texnologiya İnstitutu (MIT) başçılıq edir. Dünyanın ən nüfuzlu texnologiya yönümlü ali məktəbinin məzunlarına əmək bazarında xüsusi tələbat var. MIT bu il məzunların işlə təmin edilməsi keyfiyyətinə görə 4 pillə önə keçərək bu kateqoriyada ən yaxşı ali məktəb statusunu qazanıb. Ali məktəb həm də dünyanın ən yaxşı universitetlərinin qlobal reytinqinə də başçılıq edir.
Təəssüflər olsun ki, bu gün ölkəmizdə xüsusi təyinatlı ali təhsil müəssisələri istisna olmaqla, digər universitetlər təyinat vermir. Bir çox halda onlar heç məzunlarının sonrakı taleyi ilə də maraqlanmırlar.
Ona görə də hesab edirəm ki, bütün universitetlərimiz maddi-texniki bazalarını yeniləməlidirlər. Çünki onların hazırda laboratoriyaları, infrastrukturları, mühazirə mətnləri keçən əsrdən qalıb. Universitetlərimiz dərs proqramlarını, mövzuları, dərslikləri dəyişməlidirlər. Bütün universitetlərimizin dərs proqramları köhnəlib, onları müasir dövrün və əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşdırmalıdırlar.
İradə SARIYEVA
