Ədliyyə Nazirliyi və Məhkəmə Hüquq Şurasının təşkilatçılığı ilə 10 dekabr - Beynəlxalq İnsan Hüquqları Gününə həsr olunmuş “İnsan hüquqlarının qorunması media müstəvisində” mövzusunda keçirilən tədbirdə Ədliyyə Nazirliyi İnsan hüquqları və ictimaiyyətlə əlaqələr idarəsinin rəisi Aynur Sabitova bildirib ki, məhkəmələrdə kütləvi informasiya vasitələri (KİV) ilə işləyən xüsusi hakimlər təyin edilib. Onun sözlərinə görə, nazirlik KİV-lə birgə işləməyə xüsusi diqqət yetiriləcək.
Belə bir qərarın qəbulu hansı zərurətdən doğub və bunun gələcək KİV-məhkəmə əməkdaşlığına nə kimi təsiri olacaq?
Fərhad Mehdiyev: “Bu yanaşma ədalət məhkəməsinə təzyiqin qarşısının alınmasından irəli gəlir”
Hüquq professoru Fərhad Mehdiyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu qərarın qəbulu müəyyən zərurətdən irəli gəlib: “Buna zərurətin olub-olmadığı mübahisələndirilə bilən məsələdir. Ancaq qərar qəbul olunubsa, biz fakta münasibət bildirməliyik. İlkin görsənən budur ki, nazirlik məhkəmə işləri haqda verilə biləcək məlumatların mediaya verilməsi üçün belə addım atıb. Adətən məhkəmə işləri KİV-də tam çılpaqlığı ilə açıqlanmamalıdır. Fakt qismində açıqlana bilər, amma proses yukunlaşmadan məhkəmədə danışılan məsələlərə rəy bildirilməməlidir. Bu yanaşma ədalət məhkəməsinə təzyiqin qarşısının alınmasından irəli gəlir. Belə olanda hakim işinə sərbəst baxıb qərarını verə bilir. Avropa İnsan Haqları Konvensiyasının özü də ədalət mühakiməsinin tərəfsizliyini qorumaq üçün ifadə azadlığının müəyyən mənada məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Bu, Konvensiyanın 10-cu maddəsində öz əksini tapıb. Amma gəlin məsələyə bir az da geniş kontekstdə baxaq. Məhkəmə prosesləri ilə bağlı peşəkar rəy bildirən müstəqil vəkillərə də təzyiqlərə son qoyulmalıdır. Əgər biz bütün bunları insan haqları üçün ediriksə, mütləq mənada bu amili nəzərə almalıyıq. Bir neçə belə hal olub ki, vəkillər müdafiəçi kimi çıxdıqları işlərlə bağlı KİV-ə məlumat verdikləri üçün müəyyən təzyiqlərlə üzləşiblər. Məhkəmə islahatları kompleks yanaşma tələb edir”.
Hüquqşünas hesab edir ki, azyaşlılar, ailə və biznes sirrinin qorunması məsələsi də qorunan məlumatlar sırasına aiddir: “Bununla bağlı hətta tərəflər məhkəmə iclasının qapalı keçirilməsini tələb edə bilərlər. Hüquqdakı prinsip budur ki, məhkəmədə baxılan işlə bağlı mediada təhlil aparılmamalıdır. Bu, birbaşa hakimə təsir göstərir. Ancaq bunu da anlayırıq ki, bəzi işlərə cəmiyyətin böyük marağı olur. Həmin işlərlə bağlı cəmiyyəti məlumatsız da qoymaq olmaz. Yəqin ki, həmin tənzimlənmiş məlumatlar məhz yeni yaradılan mexanizmlə cəmiyyətə təqdim ediləcək. ABŞ praktikasından sizə deyim ki, orada məhkəmədən şəkil çəkməyə icazə verilmir. Mediamız da çalışmalıdır ki, baxılan işləri işıqlandıranda onu məhkəməyə təzyiq formasında yazmasın”.
Mehman Muradlı: “Sensasiya, oxucu yığmaq üçün verilən yanlış məlumatların aradan qaldırılması baxımından bu addımı doğru sayıram”
Digər hüquqşünas, Azərbaycan Vəkillər Kollegiyasının üzvü Mehman Muradlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu sahədə çox zəruri addımlar atılıb: “Elektron məhkəmə sisteminə keçiddən sonra baxılan işlərlə bağlı bütün məlumatlar portala yüklənir. Dediyiniz addım KİV-lə işin düzgün koordinasiyasını təmin etmək, bəzi yanlışlıqların aradan qaldırılması və məlumatın media tərəfindən tez əldə olunmasına görə konkret hakimə tapşırılıb. Bundan əvvəl bu işlərlə məhkəmə köməkçiləri və ya dəftərxana işçiləri məşğul olurdular. KİV nümayəndələri istəyəndə onlardan ətraflı cavab ala bilmirdilər. Bəzən həmin məhkəmə işləri tamamilə təhrif olunmuş formada KİV-də verilir. Sensasiya, oxucu yığmaq üçün verilən yanlış məlumatların aradan qaldırılması baxımından bu addımı doğru sayıram”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
