Azərbaycan torpaqlarını uzun illərdir işğal altında saxlayan Ermənistan bütün istiqamətlərdə ölkəmizə qarşı təxribatla məşğul olur. Ermənistanın Azərbaycan təbiətinə vurduğu ziyan isə əvəzi ödənməyən bir zərərdir. Məlum olduğu kimi, ermənilər uzun illərdir transsərhəd çayları çirkləndirməklə məşğul olurlar. Ermənistanda fəaliyyət göstərən “Metsamor” Atom Elekrtik Stansiyasının, eləcə də istismar müddəti başa çatmış digər müəssisələrin çirkab suları Göyçə gölü ilə yanaşı, həm də transsərhəd çaylara axıdılır.
Onu da vurğulayaq ki, bir sıra mütəxəssislər hesab edirlər ki, Ermənistan qoşulduğu beynəlxalq qurumların transsərhəd çayları ilə bağlı razılaşmasını ciddi şəkildə pozur.
Nəriman Paşayev: “Ermənistandan Azərbaycana axan çaylar ölkəmizə çox böyük tullantılar gətirirlər”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun Azərbaycanın iqtisadi və siyasi coğrafiyası şöbəsinin müdiri, coğrafiya üzrə elmlər doktoru Nəriman Paşayevin sözlərinə görə, Ermənistanın mədən tullantılarını Araz çayına axıtması beynəlxalq sənədlərdən irəli gələn tələblərə zidd addımdır. “Həm Azərbaycan, həm də İran Ermənistan tərəfindən mədən tullantılarının Araz çayına axıdılmasından narahatdır. Ermənistandan Azərbaycana axan çaylar ölkəmizə çox böyük tullantılar gətirirlər. Ermənistandan axan çayların əksəriyyəti Kür çayına, bir hissəsi Araz çayına qovuşur. Araz da məlumdur ki, Sabirabad rayonunda Kürə qovuşur. Ona görə də Ermənistandan axıdılan tullantılar həm Kür, həm də Araz çayını çox çirkləndirir”.
Qeyd edək ki, digər alimlərin sözlərinə görə də Ermənistanda çaylar daha çox ölkə iqtisadiyyatında mühüm rol oynayan mədən sənayesinin tullantıları ilə çirkləndirilir.
Mütəxəssislər bu halın yalnız Azərbaycanın deyil, ümumilikdə, region ölkələrinin ekologiyasına ciddi zərər vurduğunu deyirlər. Alimlərin fikrincə, bu gün Ermənistan bütün bölgə üçün ciddi təhlükəyə çevrilib.
Alimlər bildirirlər ki, Ermənistanın Qacaran bölgəsində fəaliyyət göstərən “Zangezur Copper-Molybdenum Combine (ZCMC)” şirkəti tərəfindən mədənlərin işlədilməsi Oxçuçayın ciddi şəkildə çirklənməsinə səbəb olub. Onların dediyinə görə, əlvan metallurgiya ətraf mühiti, eləcə də çayları çox çirkləndirir. Ermənistan da məhz metallurgiya tullantılarını çaya axıdır. Ermənistanın Qafan rayonu ərazisindən keçən Oxçuçay Azərbaycanın işğal edilmiş ərazisində - Zəngilan rayonu ərazisində də axır. Arazın sol qolu olan Oxçuçay çox çirklənib. Oxçuçayın tərkibində dəmir, sink, qurğuşun, manqan və s. metalların həcmi artdığı üçün, onun suyu 5-ci kateqoriya, yəni ən aşağı keyfiyyətə malikdir. Buna görə də Ermənistan ərazisində o çayın suyundan irriqasiya məqsədləri üçün istifadə qadağan edilib. Bütün bunlar nəzərə alınarsa, İranın bundan narahat olması başadüşüləndir. İranın, eləcə də Azərbaycanın çaylarının Ermənistan tərəfindən çirkləndirilməsi ilə bağlı narahatlığına artıq qlobal müstəvidə qiymət verilməli və bu halın aradan qaldırılması üçün addımlar atılmalıdır”.
Beynəlxalq qurumlar nə üçün onun qanunlarını pozan Ermənistanı cəzalandırmır?
Ramiz Məmmədov: “Beynəlxalq qurumların qəbul etdiyi qərarlara Ermənistanın əhəmiyyət verməməsinə gəlincə...”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutunun direktoru akademik Ramiz Məmmədov da bizimlə söhbətində bildirdi ki, Ermənistandakı mədənlər, eləcə də “Metsamor” Atom Elektrik Stansiyası bütün region çayları üçün təhlükədir. AES-in ekoloji baxımdan ətraf ölkələr üçün ciddi bir təhlükə mənbəyi olduğunu deyən akademik bildirir ki, Arpa çayı, Araz çayı ermənilərin üzündən ağır ekoloji durumla üzləşib. “Ermənistan beynəlxalq qurumların sənədlərinə heç zaman əhəmiyyət vermir. Ermənilər transsərhəd çayları çirkləndirir və təbiətə böyük zərər vururlar. Biz transsərhəd çayları ilə bağlı Helsinki razılaşmasına qoşulmuşuq, amma Ermənistan qoşulmayıb. Hətta biz bununla bağlı Cenevrədə keçirilən tədbirdə iştirak edirdik, bu məsələni orada müzakirə edərkən Ermənistan nümayəndə heyətinin bu konvensiyaya qoşulmadığı məlum oldu. Ümumiyyətlə, ermənilər transsərhəd çaylara böyük zərər vururlar və transsərhəd çaylarla bağlı qəbul olunan qaydalara riayət etmirlər. Beynəlxalq qurumların qəbul etdiyi qərarlara Ermənistanın əhəmiyyət verməməsinə gəlincə, bu barədə heç nə deyə bilmərəm, siyasi məsələdir. Mən bir alim kimi dəfələrlə transsərhəd çayların ekoloji vəziyyətinin Ermənistan tərəfindən ağır duruma salınması ilə bağlı tənqidi fikirlərimi söyləmişəm. Yalnız Azərbaycan üçün deyil, digər qonşu dövlətlərin ərazisindən keçən çaylar üçün də ermənilər böyük təhlükə yaradırlar” - deyə R.Məmmədov bildirdi.
İradə SARIYEVA
