Bu gün istehsal olunan əksər qida məhsullarında palma yağlarından istifadə edilir. Bir sıra mütəxəssislər, o cümlədən, sağlam qidalanma ekspertləri, dietoloqlar palma yağlarının insan orqanizmi üçün zərərli olduğunu söyləsələr də, bəziləri bunu inkar edirlər. Hətta palma yağının xərçəng xəstəliyinə səbəb olduğu deyilir. Buna baxmayaraq, palma yağlarının mənfi təsirləri ilə bağlı artıq insanlarda fikir formalaşıb və bu yağ olmayan qidalarla üstünlük verirlər.
Qeyd edək ki, palma yağından müxtəlif şirniyyat məhsullarında, həmçinin, sabun və şampunların tərkibində geniş istifadə edilir. Ətraf mühit üçün çox təhlükəli, dağıdıcı effektə malik olduğu deyilən bu yağın istehsalı ilə bağlı rəqəmlərə nəzər yetirdikdə arzuolunmaz bir mənzərə ilə tanış ola bilərik. Son 50 ildə dünyada palma yağının istehsalında ciddi artım olub. Bu gün dünyanın 150 ölkəsində 3 milyard insan palma yağı məhsullarından istifadə edir. İllik olaraq isə hər bir insanın 8 kiloyadək palma yağı qəbul etdiyi bildirilir.
Palma yağının geniş yayılmasının səbəbi isə ucuz başa gəlməsi və daha keyfiyyətsiz hesab edilən bütün digər yağları əvəzləyə bilməsidir.
Məlumat üçün bildirək ki, palma yağının zərərləri ilə bağlı alimlər ilk dəfə olaraq 1960-cı ildə həyəcan təbili çalıblar. Onlar hətta bu yağın müxtəlif ürək xəstəliklərinə səbəb olduğunu da bildiriblər.
ABŞ artıq bu ildən etibarən marqarin və palma yağından imtina edir. Bununla bağlı 2015-ci ildə ABŞ-ın Qida və Dərman Təhlükəsizliyi Agentliyi məlumat yayıb. Məlumatda bu yağların satışdan yığışdırılması və istehsalının dayandırılması üçün 3 ilədək zaman verildiyi qeyd olunmuşdu.
Azərbaycanda isə istehlakçıların böyük qismi bu yağların zərərindən xəbərsizdir. Valideynlər hər gün uşaqlarına aldıqları şırniyyatların tərkibindəki bu yağın övladlarının səhhətinə necə böyük zərər vurduğunu bilmirlər.
Daxili bazarda bir sıra keyfiyyətsiz məhsulların olması günümüzün acı reallıqlarından biridir. Onu da qeyd edək ki, qadağan olunan qidalar siyahısında palma yağları da var. Lakin hələ də satışda tərkibi palma yağı ilə zəngin olan yağlar var.
Adil Qeybulla: “…dad xüsusiyyətləri kərə yağı səviyyəsinə çatdırılmış yağlardır…”
Professor Adil Qeybulla “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Azərbaycanda satılan kərə yağlarının heç biri standartlara uyğun deyil: “Əslində, istifadə etdiyimiz yağların dad xüsusiyyətləri kərə yağı səviyyəsinə çatdırılmış yağlardır. Palma və müxtəlif bitki yağları buna misaldır. Bununla bağlı dəfələrlə məsələ qaldırılıb, lakin yağ bazarına nəzarət edən strukturlar bunu qətiyyətlə təkzib edirlər. Onu sübut etmək üçün isə əlimizdə xüsusi bir laboratoriya olmalıdır. Ümumiyyətlə, sübut olunub ki, yağların həddən artıq qızardılması, dağ edilməsi nəticəsində konserogen tipli maddələr əmələ gəlir. Onlar da çökərək damar divarlarını qalınlaşdırır, ürək-damar xəsəliklərinə səbəb olur. Bu gün xərçəng xəstəliyinin artmasına səbəb ölkədə qidalanma məsələsidir. Onların da bir hissəsi yağların payına düşür. Yağlarla çox ehtiyatlı olmaq lazımdır. Onlar insanlarda xüsusi asılılıq yaradır. Bu da uzun müddət istifadə etdiyimiz, öyrəşdiyimiz qida rasionumuza ziddir”.
Fuad İbrahimli: “…dəyərindən 8-10 dəfə baha qiymətə istehlakçılara satılır”
İqtisadçı Fuad İbrahimli bildirdi ki, palma yağı xarici görkəminə görə kərə yağına oxşayır. Bu gün kərə yağı maya dəyərindən ucuz satılırsa, bu onu deməyə əsas verir ki, palma yağı əsasən kərə yağı adı altında, dəyərindən 8-10 dəfə baha qiymətə istehlakçılara satılır: “Bu sahəyə nəzarət çox zəif olan digər ölkələrdə də palma yağından istifadə edilir. Rusiya, Ukrayna bazarlarında belə məhsullar var. Həmin ölkələrdə də yağların qablaşdırılması ilə məşğul olan sahibkarlar bundan istifadə edirlər”.
Aytən İsmayılzadə: “…xərçəngin yaranmasına səbəb olur”
Pediatr Aytən İsmayılzadə bildirdi ki, palma və bu kimi digər zərərli yağlardan uşaq qidalarında istifadə edildiyi təsdiq edilib: "Uşaq qidalarında palma yağından müəyyən dozada istifadə edilir. Bu zaman palma yağı kalsiumun sovrulmasına mane olur. Belə qidalarla böyüyən uşaqlarda kalsium çatışmazlığı daha çox hiss olunur. Şirniyyat məhsullarında palma yağından daha çox istifadə edilir".
Palma yağının trans hesab edilən yağlar sırasında birinci olduğunu deyən ekspert onun zərərlərindən də söz açıb: "Trans yağlar formasını dəyişən yağlardır. Bu cür yağlar doymamış yağ turşularının hidrogenləsməsindən yaranır. Bu səbəbdən də həmin yağlar insan səhhəti üçün kifayət qədər ziyanlıdır. Belə zərərli yağlarla qidalanan şəxslərdə piylənmə, hüceyrələrin zədələnməsi, qaraciyərin yağlanması, metabolizmin pozulması müşahidə edilə bilər. Ən təhlükəli yağ hesab edilən palma yağı istifadə edilərkən müxtəlif mədə-bağırsaq xəstəliklərinin, o cümlədən, xərçəngin yaranmasına səbəb olur".
Günel CƏLİLOVA
