Elm və təhsil hər bir dövlətin, xalqın əsas sütunlarından, dayaqlarından biridir. Elmsiz, təhsilsiz cəmiyyət inkişafa, tərəqqiyə, uğura nail ola bilməz. Bu tarixən belə olub. Çünki mayası, özəyi olmayan cəmiyyətin formalaşması mümkünsüzdür. Dünyada bütün inkişaf etmiş ölkələrin tarixənə nəzər salsaq görərik ki, həmin dövlətlərin bu səviyyəyə gəlib çatmasının kökündə elm və təhsilin inkişafı dayanır. 19-cu əsrin ortalarında bu sahədə baş verən yeniliklər sonrakı dövrdə dünyanın inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə yön verməyə başladı.
Azərbaycanda elmin inkişafına hələ qədim zamanlardan böyük əhəmiyyət verilib. Tarixən müxtəlif dövrlərdə Azərbaycan alimləri yaşayıb, yaradıb, nəinki milli elm tariximizdə, hətta dünyanın elm tarixində hadisə olan əsərlər yazıb, kəşflər edib, məktəblər formalaşdırıblar. Bu gün o məktəblər dünyanın elm tədqiqatçıları tərəfindən öyrənilir, tətbiq edilir. Müstəqil Azərbaycan da elm və təhsilin inkişafına xüsusi diqqət yetirir. Azərbaycan dövləti son illər hər iki sahədə böyük islahatlar, bir-birilə sıx bağlı olan bu istiqamətlərin, sahələrin inkişafına yönələn tədbirlər həyata keçirib. Azərbaycanda elm siyasətinin yenidən müəyyən edilməsi, onun müxtəlif istiqamətinin təkmilləşdirilməsi, bu yöndə yeniliklərin tətbiqi müasir elmimizin dünya elmi ilə uzlaşmasına gətirib çıxarıb. Bu müsbət hadisə ölkənin elm ictimaiyyəti tərəfindən razılıqla qarşılanır. Məlum olduğu kimi, illər əvvəl Azərbaycanda elm və təhsil sahəsinin vəziyyəti elə də ürəkaçan deyildi. Bu gün alimlərin, elm adamlarının, təhsil işçilərinin sosial vəziyyəti xeyli yaxşılaşıb. Onların əməyinin dəyərləndirilməsi sahəsində bir sıra addımlar atılıb. Elm adamlarının bu sahə ilə məşğul olması üçün hər cür şərait yaradılıb. Qlobal dünyanın çağırışlarına cavab verən müasir təhsil sisteminin qurulması Azərbaycan dövlətinin başlıca hədəflərindəndir. Sürətli inkişaf yolunda olan Azərbaycanda təhsilin maddi-texniki bazası möhkəmləndirilir, dünyanın qabaqcıl ölkələrinin bu sahədəki təcrübələri öyrənilir və tətbiq edilir. Xalqımız hər zaman təhsilə, elmə, maariflənməyə xüsusi maraq göstərib. Bu gün hər bir azərbaycanlı ailəsi övladlarının təhsil alması, cəmiyyətə yararlı, savadlı bir şəxsiyyət kimi formalaşmasına çalışır. Əlbəttə ki, sağlam təfəkkürlü gənc nəslin yetişməsində fədakar, savadlı, təcrübəli müəllimlərin, təhsil işçilərinin rolu əvəzsizdir. Azərbaycanda uşaqların yaxşı təhsil alması üçün valideynlər mümkün olan qədər çalışırlar. Uşaqları hazırlıq kurslarına yazırlar, imkanlı olan şəxslər uşaqlarının ən yaxşı özəl liseylərdə təhsil almasına önəm verirlər. Azərbaycan cəmiyyətində təhsilə xüsusi diqqət yetirilir. Öz gələcəyini düşünən hər bir cəmiyyət, xalq, dövlət birinci növbədə öz məktəbinə, təhsil sisteminə böyük diqqətlə yanaşmalıdır. Azərbaycan xalqı həmişə elmə, təhsilə, maariflənməyə həvəsli olub. Cəmiyyətdə savadlı, təhsilli insanların xüsusi çəkisi olub.
Azərbaycan dövləti də təhsilin inkişafına xüsusi diqqət ayırır. Son illər bu sahədə çoxsaylı iş həyata keçirilib. Xeyli sayda məktəb tikilib, köhnə məktəblər əsaslı təmir olunaraq yenidən qurulub. Ucqar kəndlərdə modul tipli məktəblər istifadəyə verilib. Modul tipli məktəblərin tikintisi digər məktəblərlə müqayisədə ucuz başa gəlir. Ucqar və əhalisi az olan kəndlərdə belə məktəblərin tikintisi daha sərfəlidir. Bununla yanaşı, son illər ali və orta ümumtəhsil məktəblərində dərs deyən müəllimlərin məvacibi artırılıb. Azərbaycanda təhsil sisteminin müasir tələblərə cavab verməsi, məktəblərin maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi, təhsil keyfiyyətinin artırılması istiqamətində işlər bu gün də davam etdirilir.
Prezident İlham Əliyev dəfələrlə qeyd edib ki, Azərbaycanda təhsilin keyfiyyətinin daha da artırılması dövlətin qarşısında duran ən prioritet məsələlərdən biridir. Son illər ərzində paytaxtda və bölgələrdə köhnə məktəb binalarının müasirləşdirilməsi, yeni məktəblərin inşası sahəsində aparılan işlər çox yüksək dəyərləndirilməlidir. Azərbaycanda məktəb tikintisinə, məktəbəqədər təhsilin inkişafına Heydər Əliyev Fondunun verdiyi töhfələr də xüsusi qeyd olunmalıdır. Fondun “Yeniləşən Azərbaycana yeni məktəb” layihəsinin başlanması bu işlərə böyük təkan verir.
Təhsil sistemində həyata keçirilən köklü islahatlar, müasir təhsil standartlarının tətbiqi, keyfiyyətin artırılmasının başlıca prioritet istiqamətlərdən biri kimi qəbul olunması, yüksək bilik və bacarıqlı gənc nəslin yetişdirilməsi yönündə görülən işlər Azərbaycan təhsilinin inkişaf imkanlarını genişləndirib. Təhsilin inkişafına dövlət tərəfindən göstərilən xüsusi diqqətin nəticəsidir ki, təhsil sahəsində bir sıra layihələr həyata keçirilib. Prezident İlham Əliyev martın 1-də mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin bir qrupu ilə görüşündə çıxışı zamanı deyib: “Təhsil sahəsində islahatlar aparılır və deyə bilərəm ki, müəllim peşəsini seçən abituriyentlərin sayı kəskin şəkildə artıb. Yəni cəmiyyətdə müəllim peşəsinə ənənəvi hörmət qayıdır və bu, islahatlar nəticəsində mümkün olub. Təhsil sahəsinin maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi, 3200-dən çox məktəbin tikilməsi böyük dəyişikliklərə gətirib çıxarıb”.
Azərbaycanlı gənclər dünyanın nüfuzlu ali məktəblərində təhsil alırlar. Dövlət tərəfindən buna verilən dəstəyin nəticəsidir ki, gənclərin böyük əksəriyyəti Azərbaycana qayıdaraq yüksək səviyyəli mütəxəssis kimi ölkədə öz fəaliyyətlərini davam etdirir, ölkənin ümumi inkişafına, iqtisadi, sosial həyatının daha da irəli aparılmasına öz töhfələrini verirlər. Dövlət rəhbərinin təhsilə qayğısı nəticəsində infrastruktur yenilənir, təhsilin keyfiyyəti yüksəlir, eyni zamanda, təhsil işçilərinin sosial rifahı ilbəil yaxşılaşır. Bu isə, ümumilikdə, müəllim peşəsinə olan marağın artmasına səbəb olub. Ali məktəblərə qəbul imtahanlarında 2000-dən çox tələbə 500-dən çox bal toplayaraq ali məktəblərə qəbul olunub. Dövlətin məktəbə, təhsilə, müəllimə göstərdiyi qayğının nəticəsidir ki, bu gün ali məktəbə qəbul olunan gənclərimiz arasında təkcə qadınlar deyil, kişilər də ilk seçdikləri ixtisaslar arasında müəllim peşəsinə daha böyük maraq göstərirlər. Bu gün təhsil sahəsində davamlı olaraq həyata keçirilən islahatlar bir daha əmin olmağa əsas verir ki, müasir Azərbaycan təhsili özünün zəngin mütərəqqi ənənələrinə, milli-mənəvi və ümumbəşəri dəyərlərə, beynəlxalq təcrübəyə əsaslanaraq daha da inkişaf edəcək. Bütün bu uğurlar Prezidentin təhsilin inkişafına göstərdiyi diqqət və qayğıdan qaynaqlanır. Təhsilə olan həssas münasibət son nəticədə müəllim peşəsinin nüfuzunun yüksəlməsində, cəmiyyətdə təhsilə olan müsbət yanaşmaların möhkəmlənməsində özünü göstərir. Həmçinin, ümumtəhsil məktəblərinin təmir-tikinti işləri son illərdə davamlı olaraq həyata keçirilir. Bu işlər, ümumilikdə, məktəblilərin təhsil şəraitinin yaxşılaşdırılmasına, tədrisin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə öz müsbət təsirini göstərir.
Son illər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında elmlə təhsilin səmərəli inteqrasiyasını təmin etmək, elmi kadr potensialının inkişafını sürətləndirmək və gənclərin elmə marağını artırmaq məqsədilə ciddi islahatlar aparılıb və əhəmiyyətli işlər həyata keçirilib. AMEA-da təhsil sistemini müasir səviyyədə inkişaf etdirmək aparılan islahatların başlıca hədəflərindən biridir. AMEA-nın Rəyasət Heyəti Azərbaycanda elm və təhsilin vəhdətini prioritet vəzifələrdən biri hesab edir. Bütün bunları nəzərə alaraq Akademiyada magistratura təhsilinin yaradılması ilə bağlı ölkə başçısına müraciət edilib. Ölkə Prezidenti bu müraciətə xüsusi diqqət göstərərək, AMEA-da ilk dəfə olaraq ali təhsilin ikinci pilləsi olan magistraturanın yaradılması barədə qərar qəbul edib. Təhsil Nazirliyi və Dövlət İmtahan Mərkəzi isə bu işdə AMEA-ya hərtərəfli dəstək göstərib. Nəticədə 2015-ci ildə, ilk dəfə olaraq, AMEA-da ali təhsilin magistratura pilləsi yaradıldı. 2018-ci ildə AMEA magistraturasından ilk buraxılış uğurla başa çatdırılıb. Akademiyada magistraturanın yaradılması elmə marağı olan gənclər tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanıb. Məhz bunun nəticəsidir ki, hər il AMEA-nın magistraturasına ərizə verənlərin sayı yüksək olur. 2016-cı ildə bu rəqəm 700-ə, 2017-ci ildə isə 2000-ə yaxın, 2018-ci ildə isə 2000-dən çox olub.
Bütün bunlar həm də onun göstəricisidir ki, Azərbaycanda elmlə təhsilin uğurlu inteqrasiyası qurulub. Bunların vəhdət halında bir-birini tamamlaması ölkədə elm və təhsilin inkişafının davamlı olacağından xəbər verir. Müasir dövrün tələbləri ilə ayaqlaşmaq və bundan irələ gələn tələblərə cavab vermək üçün sadalanan amillərin nəzərə alınması vacibdir. O baxımdan müşahidələr göstərir ki, bu sahədə daha çox çalışmaq lazımdır. Müasir elmi-texniki nailiyyətləri öyrənmək, onları davamlı olaraq təhsildə və istehsalatda tətbiq etmək vacibdir. Çünki elmi-texniki yeniliklər davamlı olaraq cəmiyyətə, insanların həyat tərzinə öz təsirini göstərir. O üzdən, bütün bunların hər zaman bir-birini tamamlaması vacib məsələlərdən biridir. Ona görə də ölkədə elm və təhsilin inkişafına hər bir vətındaş öz töhfəsini verməyə çalışmalıdır. Yalnız o halda daha böyük nailiyyətlər əldə etmək mümkün olacaq.
Vidadi XUDAŞOV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim edilir.
