Elçin Rüstəmov: “Azərbaycandakı palçıq vulkanlarını turistlər üçün cəlbedici məkana çevirmək olar”
Aynurə Həsənova: “Palçığın pula çevrildiyi sahələrdən biri də kosmetologiyadır”
Adil Qeybulla: “Ölkəmizdə müalicə vasitəsi kimi təkcə vulkan deyil, həm də lil palçığından istifadə edilir”
Dünyadakı 2000-dən çox palçıq vulkanının 344-ü Azərbaycanda yerləşir. Buna görə də ölkəmiz planetdə palçıq vulkanının məkanı kimi tanınır. Məlumat üçün bildirək ki, palçıq vulkanlarının əksəriyyəti Bakı və Abşeron yarımadasında yayılıb və onlardan bəziləri təbiət abidəsi kimi formalaşıb. Bu baxımdan, Azərbaycanı “palçıq vulkanları diyarı” adlandırmaq olar. Bu vulkanlar ölkəmizin təbii sərvəti olmaqla yanaşı, həm də xaricdən turistlərin cəlb olunması, ekoturizmin inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır.
Bu gün ölkəmizdə müxtəlif vaxtlarda palçıq vulkanı püskürür. Püskürən palçıq vulkanına biz yalnız tamaşa edirik. Ondan hər hansı bir gəlir əldə etmək marağında olmuruq. Tək istəyimiz ətrafa ziyanın dəyilməməsidir. Təbii ki, təhlükəsizlik, insan sağlamlığı öndədir. Ancaq bununla yanaşı, palçıq vulkanından gəlir məqsədilə də istifadə etmək olar. Araşdırmalara görə, palçıq vulkanları ölkəmizin iqtisadiyyatının və elmin inkişafına böyük töhfələr verə bilər.
Dünyada palçıq vulkanı gəlir əldə etmək vasitəsinə çevrilib. Həm turizm, həm tibb, həm kosmetologiya və iqtisadiyyatda da palçıq vulkanından geniş şəkildə istifadə edilməsi bir faktdır.
Palçıq vulkanından ekoturizm sahəsində geniş istifadə etmək olar. Hansı ölkədə palçıq vulkanı püskürürsə, bu təbiət hadisəsinə baxmaq üçün turistləri cəlb edirlər.
Ekspertlərin fikrincə, palçıq vulkanlarının ekoturizmdən əlavə, müalicəvi turizmin təşkilində də xüsusi əhəmiyyəti ola bilər. Bu baxımdan palçıq vulkanlarının yaxınlığında müalicə obyektlərinin yaradılması vacibdir. Analoji hal ölkəmizdə də yaşana bilər.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Geologiya və Geofizika İnstitutunun vulkanizm şöbəsinin rəhbəri, professor Adil Əliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, palçıq vulkanları geologiya elminin mühüm elmi-tədqiqat istiqamətidir: "Palçıq vulkanları vasitəsilə yerin təkindəki faydalı qazıntılar barədə ətraflı məlumat almaq mümkündür. Onlar əsasən neft-qaz yataqları barədə məlumat verir. Bununla yanaşı, palçıq vulkanları geokimya, geofizika, son illər hətta botanika alimlərinin də tədqiqat obyektinə çevrilib.
Ümumiyyətlə, dünyanın 42 ölkəsində 2500 palçıq vulkanı var ki, onlardan 353 ədədi ölkəmizin şərqində - quruda və Xəzər akvatoriyasında yerləşir. 154 vulkan Xəzərin Azərbaycan sektorunda, 200-dən çoxu isə Abşeron yarımadasında və Şamaxı-Qobustan regionunda yerləşir”.
Həmsöhbətimiz qeyd etdi ki, palçıq vulkanlarının palçığında çoxlu mikroelement (bor, manqan, mis, yod və s.) var ki, onlardan müxtəlif məqsədlərlə istifadə edilə bilər. Bununla yanaşı, neft palçığından “silikat” kərpiclər və digər tikinti materialları da hazırlamaq mümkündür: “Rusiya Federasiyasında palçıq vulkanlarının bu potensialından geniş istifadə edilir. Ötən əsrin 80-ci illərində palçıq vulkanlarının palçığından yol örtüyü hazırlamaq üçün geniş istifadə edilib. Bu təcrübədən bu gün də istifadə edilə bilər. Lakin bu qəbildən olan palçıq vulkanlarının da qiymətli palçığı boşuna axır. Vulkan palçığından bir çox neft məhsulları - benzin, liqroin, mazut və s. alınır. Lakin bundan da ölkəmizdə səmərəli istifadə edilmir.
Bütün bunlarla yanaşı, vulkan palçığı həm də müalicəvi əhəmiyyətə malikdir. Rusiyanın Saxalin vilayətində cəmi 3 palçıq vulkanı var, amma vilayətin bütün xəstəxanalarında, sanatoriya və pansionatlarında həmin vulkanların palçığından müalicə məqsədilə istifadə edilir. Digər ölkələrdə də bu təcrübə var.
Həmçinin, palçıq vulkanları turizm üçün ən ideal yerdir. Dünyada vulkan püskürməsi olan ərazilərə turistlər çox maraq göstərirlər. Təəssüf ki, Azərbaycan vulkanlarının isə bu sarıdan bəxti gətirməyib”.
Turizm sahəsi üzrə mütəxəssis Elçin Rüstəmov bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, sağlamlıq turizminin inkişafı baxımından yeni təyinatlı turizm obyektləri inşa edilməlidir: “Dünya təcrübəsində mədə-bağırsaq, pereferik və mərkəzi əsəb sistemi, uroloji, oynaq, radikulit, dəri və s. xəstəliklərin müalicəsində vulkan palçığından geniş istifadə olunur.
Azərbaycandakı palçıq vulkanlarını turistlər üçün cəlbedici məkana çevirmək olar. Məsələn, turistlər üçün cəlbedici aktiv vulkanlar qrupu Bakı-Ələt avtomobil yolunda - Qobustan qəsəbəsindən cənubda və Daşgil ərazisində yerləşir. Qobustana gedən hər bir turist o palçıq vulkanını görmək arzusunda olur. Bunun üçün palçıq vulkanlarının reklamına ehtiyac var. Xarici turistlər də palçıq vulkanlarımız haqqında internetdə oxuyub Azərbaycana gəlmək, onları görmək istəyəcəklər. Bu, gerçək olarsa, turizmin həmin sektorundan da ölkəyə yetərincə vəsait daxil olar”.
Həkim-kosmetoloq Aynurə Həsənova bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, palçığın pula çevrildiyi sahələrdən biri də kosmetologiyadır: “Palçıq vulkanlarının tərkibindəki maddələr əsasən müxtəlif üz dəriləri üçün maskaların hazırlanmasına imkan verir. Təbii tərkibli kosmetik vasitələr digərlərindən baha olsa da, təsir effekti daha yüksəkdir. Hazırda, demək olar ki, bir yerli şirkət xaricində vulkan məhsullarından kosmetoloji məhsul hazırlayan müəssisələr yoxdur. Ancaq bu sahəyə marağı artıraraq sahibkarlar unikal məhsul istehsal edə və Azərbaycan brendi ilə dünya bazarına çıxara bilərlər.
Bu gün dünya ölkələrində palçıq vulkanından hazırlanan kosmetik vasitələrin, maskaların geniş istifadəsinin səbəbi ondadır ki, maariflənmə güclüdür. Xarici ölkələrdə bu xammal hər kəs üçün əlçatandır. Bizdə isə bu əlçatan deyil. Təbii ki, palçıq vulkanın tərkibindəki mikroelementlər üz dərisinin müxtəlif problemlərinin aradan qaldırılmasında istifadə edilə bilər. Eləcə də bir çox xəstəliyin müalicəsində də bundan istifadə edilir”.
Tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, ölkəmizdə müalicə vasitəsi kimi təkcə vulkan deyil, həm də lil palçığından istifadə edilir: “Masazır və Zığ gölünün palçığı ona görə daha geniş tətbiq edilir ki, onun bakterioloji, sanitar-gigiyenik göstəriciləri əlavə tədbirlər görülmədən istifadəsinə imkan verir. Bundan fərqli olaraq, vulkan palçığının müalicə üçün müəyyən hazırlığa ehtiyacı var, yəni onu suda həll etmək, qarışdırıb horra şəklinə salmaq, qızdırmaq və s. lazım gəlir. Məsələ burasındadır ki, vulkan palçığı müəyyən qaynama həddinə çatıb püskürəndən sonra soyuyur, quruyur və termofiziki keyfiyyətlərini itirir. Ona görə də palçığı suda həll edib məhlul halına salandan və qızdırandan sonra özünün əvvəlki fiziki, kimyəvi və bioloji xassələrini bərpa edir. Vulkanların palçığını yığıb qablaşdırmaq və satışını təşkil etməklə özəl təşkilat və qurumların, sahibkarların məşğul olması daha yaxşı olardı”.
Günel CƏLİLOVA
