Aydın Vəliyev: “Ukraynadan idxal olunan quş əti məhsullarının tərkibində 30 faizə qədər maye var” Eyyub Hüseynov: “Broyler toyuqlarının tərkibinə normadan 400 faiz artıq naməlum maye vurulur” Boris Gennadiyeviç Belenkiy: “Broylerlər ənənəvi olaraq 38-42 günədək yetişdirilir, bu müddət ərzində quş…”
Hazırda ölkəmizdə broyler toyuqlarına tələbat yüksəkdir. Satışda isə müxtəlif çəkidə, fərqli fabriklərə məxsus məhsullar görə bilərik. Bəzi adamlar toyuğun böyük olanını alırlar ki, bu daha yaxşıdır və irihəcmlidir. Ancaq iddia olunur ki, həmin toyuqlar inyeksiya üsülu ilə şişirdilib. Hətta bir müddət öncə sosial şəbəkədə toyuqların necə şişirdildiyi açıq şəkildə göstərilib.
Həmin videoda çəkisi az olan toyuğa iynə vurulur və iynə vurulan andan etibarən toyuq süni şəkildə şişərək irihəcmli görsənir. Videodan görünür ki, müəssisə işçisi əlində şpris toyuqları iynələyir. Deyilənə görə, broyler təsərrüfatlarında toyuqlara silikon iynələri vurulur. Təsəvvür edin ki, bu toyuqları da camaat alıb bişirir...
Satışda olan toyuqların, demək olar ki, əksəriyyəti kök, həcmli olur. Həmin toyuqların 40 günlük olduğu deyilir. Maraqlıdır, toyuq 40 gün ərzində necə böyüyür? Məlumdur ki, toyuq 40 gün ərzində böyüyüb o formaya düşə bilməz. Cücənin çolpalaşması üçün azı 6 ay vaxt lazımdır. İddia olunur ki, broyler təsərrüfatlarında toyuqlara genetik modifikasiya olunmuş yemlər verilir. Həmin yemlər də Argentina və Braziliyadan gətirilir. Məhz bu yemlərin sayəsində toyuqlar 40 gün ərzində fərələşir, yumurlanır, kökəlir və kəsilib satışa çıxarılır.
Qeyd edək ki, kanadalı “Poultry Science” elm qurumunun apardığı araşdırma çərçivəsində məlum olub ki, 1957, 1978 və 2005-ci illərdə 3 fərqli toyuq yetişdirilib. Yetişdirilən toyuqlara əlavə heç bir hormon və ya qida verilməyib. Üçü də eyni yeməyi günün eyni zamanlarında yeyiblər. 1957-ci ildə yumurtadan yeni çıxan cücə toyuq olana qədər keçirdiyi müddətdə 905 qram ağırlığa çatıb. 1978-ci ildə eyni cücə toyuq olana qədər 1 kiloqram 808 qram çəki yığıb. 2005-ci ildə isə cücə toyuq olana qədər keçən müddətdə 4 kiloqram 202 qram ağırlığa çatıb. Mütəxəssislərin fikrincə, bu illər ərzində toyuqların genlərini onların daha ağır olmaları istiqamətində dəyişdiriblər.
Azərbaycanda satışda olan toyuqların çəkisinin süni şəkildə artırıldığını rəsmi qurumlar da təsdiq edir. Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədri Qoşqar Təhməzli bir neçə gün öncə keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, dondurulmuş quş ətinin nəmlik faizi 4 olmalıdır: “Ancaq işbazlar nəmlik faizini 22-24 edirlər. Bu isə istehlakçının aldadılmasına gətirib çıxarır. AQTA bu sahəyə ciddi nəzarət edir”.
Q.Təhməzli qeyd edib ki, Azərbaycanda toyuğun çəkisi süni şəkildə artırılır.
Toyuğun çəkisinin süni şəkildə necə artırıldığını, ümumiyyətlə, bu prosesin necə həyata keçirildiyini araşdırdıq.
Azərbaycan Quşçular Cəmiyyətinin sədri Aydın Vəliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, fərdi sahibkarlıqla məşğul olanlar toyuğun çəkisini süni şəkildə artırırlar: “Bu işlə fərdi şəkildə məşğul olunduğu üçün bunun quşçuluq təsərrüfatına aidiyyəti yoxdur. Bu işlə məşğul olanlar şişirdilmiş toyuğu fərdi şəkildə yetişdirməklə yanaşı, onu xarici ölkələrdən gətirirlər. Əsasən Ukraynada toyuğu inyeksiya üsülu ilə şişirdirlər. Xüsusi sistem əsasında toyuğun çəkisi standart olur. Toyuğun çəkisi 100 qram aşağı və ya artıq olanlara xüsusi məhlul vurulur və sonra həmin məhsulun çəkisi bərabərləşir. Ancaq bizdə elə bir sistem yoxdur”.
Həmsöhbətimiz qeyd etdi ki, Ukraynadan idxal olunan quş əyi məhsullarının tərkibində 30 faizə qədər maye var.
Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, broyler toyuqları zərurətdən yaranıb və arzuolunmaz toyuqlar hesab olunur. Onları yetişdirmək üçün, təbii ki, dərmanlardan və antibiotiklərdən istifadə edilir. Bunlar da, öz növbəsində, insanların sağlamlığına mənfi təsirini göstərir: “Lakin bunu sübut etmək elə də asan iş deyil. Biz Azərbaycanda broyler şirkətlərinin sadəcə toyuq yemlərinin monitorinqini aparmışıq. Araşdırmalarımız zamanı məlum olub ki, broyler toyuqlarının qidalandırılmasında genetik modifikasiya olunmuş yemlərdən istifadə olunur. Lakin Azərbaycanda bu istiqamətdə laboratoriya olmadığı üçün, broyler toyuqlarına vurulan antibiotiklərin miqdarını müəyyənləşdirmək hələlik mümkün deyil. Buna görə də insanlar sağlamlıqları üçün narahat olurlar. Broyler toyuqları birmənalı şəkildə əhalinin sağlamlığına ciddi zərbə vurur.
Məlumat üçün bildirim ki, üç il öncə Ukraynadan gətirilən toyuqları tədqiq etdik. Məlum oldu ki, həmin toyuqların tərkibinə normadan 400 faiz artıq naməlum maye vurulur. Amma məhsulda təkcə nəmlilik göstəricinin deyil, naməlum bir maye qarışığının olması da ortaya çıxdı. Mayenin tərkibini də müəyyən edə bilmədik. Təəssüf ki, həmin toyuqların üzərinə “Halal” sertifikatı vurulur. Mayenin toyuğa vurulmasında iki məqsəd var. Həm toyuğun çəkisi ağır olsun, həm də uzun müddət saxlamaq mümkün olsun. Mayenin tərkibinin nədən ibarət olması açıqlanmır. Düşünürük ki, həmin maye təkcə çəkiyə görə istehlakçıların aldadılması deyil, eləcə də onların həyatı və sağlamlığı üçün zərərli olan maddədir.
Xaricdən ölkəmizə idxal olunan toyuqlarda bu problem yaşanır. Əsasən həmin quş əti yenə də Ukraynadan gətirilir. Yerli broyler fabriklərinin də bu işlə məşğul olması istisna deyil. Bu, əlbəttə ki, istehlakçıların aldadılması deməkdir. Problemin həll olunması üçün aiddiyəti qurumlar fəal olmalıdırlar”.
Birlik sədri onu da qeyd etdi ki, broyler toyuğa iynə çəkinin artırılması üçün vurulur: ”İynə vurulduqdan sonra həmin toyuq dondurulur.
İsraildə broylerin yetişdirilməsi üzrə ən böyük quşçuluq sənaye komplekslərindən birinə rəhbərlik edən aparıcı ekspert-məsləhətçi Boris Gennadiyeviç Belenkiy bir müddət öncə yerli medianın suallarını cavalandırırarkən bildirib ki, broylerlər ənənəvi olaraq 38-42 günədək yetişdirilir. Bu müddət ərzində quş lazımi əmtəə kondisiyalarına, sümük və əzələ toxuması arasında əzələ toxumasının xeyrinə səmərəli nisbətə çatır: “Axı istehlakçı üçün vacib olan məhz budur. Broylerlər kəsilməyə göndərilən zaman onların çəkisi 2.5.-2.8 kq olur. Ross-308 növü genetik olaraq 30-35-ci günə 2-2.2 kq çəkiyə çatmalıdır. Piştaxtda çəkisi daha az olan eyni növü gördüyünüz zaman onun dərmanlardan istifadə etmədən yetişdirilən fermer cücəsi olduğunu düşünməyin. Bu o deməkdir ki, qarşınızda az yem verilən və ya kəsilməyə vaxtından əvvəl göndərilən tam inkişaf etməmiş orqanizm var. 35-ci gün 2 kq çəkiyə çatmalı olan, lakin cəmi 1.2 kq çəkidə olan cücə yemin az verildiyi və nəticədə artıq formalaşmış toyuqlarda olan zülal, vitamin, amin turşularını tam əmələ gətirə bilməyən degenerativ cism sayılır”.
Günel CƏLİLOVA
