Akif Nəsirli: “Bazara xaricdən gətirilən ucuz ət məhsulları daxili qiymətlərə təzyiq göstərir, bundan əlavə…”
Son bir ayda ətin satış qiyməti, istehlaka yararlı olub-olmaması ilə bağlı müxtəlif məlumatlar yayılır. Məlumdur ki, iri və xırda buynuzlu heyvanlar arasında dabaq xəstəliyi yayılıb. Məhz bu səbəbdən bəzi heyvanlar tələf olur.
Xəstəliklə bağlı bölgələrdə mal bazarı bağlanıb. Bu hal ətin satış qiymətinə təsir etdi. Bəzi yerlərdə mal ətinin qiyməti 21-25, quzu əti isə 30 manata satılırdı. Ancaq son günlər Azərbaycanda ətin satış qiymətinin ucuzlaşması ilə bağlı məlumatlar yayılır. Ətin qiymətinin kəskin artması fonunda anidən ucuzlaşma birmənalı qarşılanmayıb. Bölgələrdə heyvanlar arasında dabaq xəstəliyinin yayılması ilə bağlı məlumatlardan sonra mal ətinə tələbat azalıb. Bu isə mal ətinin qiymətinin enməsinə səbəb olub. Məlumat üçün bildirək ki, iribuynuzlu heyvan ətinin 1 kiloqramı əvvəl 17 manata idisə, indi 15 manata təklif olunur. Xırdabuynuzlu heyvan ətində də 1-2 manatlıq ucuzlaşma müşahidə edilir. Əvvəllər 21 manata satılan quzu əti isə indi 17-18 manata təklif olunur.
Maraqlıdır, ətin ucuzlaşmasının səbəbi nədir? Bazara keyfiyyətsiz ət çıxa bilərmi? Ümumiyyətlə, əhali nəyə diqqət etməlidir?
“Yerli istehsalın zəifləməsi və idxaldan asılılığın artması gələcəkdə ətin yenidən bahalaşmasına səbəb ola bilər”
Liberal İqtisadçılar Birliyinin sədri Akif Nəsirli "Bakı-Xəbər"ə şərhində bildirdi ki, bir müddət əvvəl ətin qiymətində kəskin artım baş vermişdi. Bu vəziyyət cəmiyyət arasında birmənalı qarşılanmır. Bəziləri bunu müsbət hal kimi dəyərləndirir, digərləri isə keyfiyyət və təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar bildirir: “Ətin ucuzlaşması bir neçə əsas amillə bağlıdır. Son dövrlərdə bəzi bölgələrdə heyvanlar arasında dabaq (ayaq-ağız) xəstəliyinin yayılması barədə xəbərlər yayıldı. Bu, alıcılar arasında narahatlıq yaradaraq qırmızı ətə olan tələbi azaltdı.
Eyni zamanda, bir çox ailə artıq toyuq, balıq kimi “ağ ət” növlərinə üstünlük verir. Nəticədə, bazarda tələbin azalması qiymətləri aşağı salıb.
Bazara xaricdən gətirilən ucuz ət məhsulları da daxili qiymətlərə təzyiq göstərir. Bundan əlavə, bəzi fermerlər yem və ot xərclərinin artması səbəbindən heyvanlarını vaxtından əvvəl satışa çıxarıblar. Bu da bazarda təklifin çoxalmasına, nəticədə qiymətlərin enməsinə gətirib çıxarıb.
Mövsüm amilləri də burada mühüm rol oynayır. Qış ayları yaxınlaşdıqca heyvanların bəslənməsi çətinləşir, fermerlər əlavə xərclərdən qaçmaq üçün heyvanları satmağa üstünlük verirlər. Bundan başqa, bəzi sosial tədbirlərdə ətə olan tələbin azalması (məsələn, mərasimlərdə məhdudiyyətlər) da bazarda qiymətləri tənzimləyib”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, ucuzlaşma hər zaman təhlükə demək olmasa da, keyfiyyətsiz və ya xəstə heyvan ətinin bazara çıxma risqi artır: “Satıcılar tələbin azalmasından istifadə edərək, əvvəlcədən xəstə və ya düzgün saxlanmamış heyvanların ətini bazara çıxara bilər. Soyuq zəncirin və saxlanma şəraitinin pozulması halları müşahidə oluna bilər. Həmçinin, idxal ətləri arasında mənşəyi və sertifikatı şübhəli olan məhsullar da ola bilər. Bu səbəbdən alıcıların ehtiyatlı olması vacibdir. İlk olaraq deyim ki, ətin görünüşünə diqqət edilməlidir. Sağlam ətin rəngi açıq qırmızı, toxuması bərk, qoxusu təzə olmalıdır. Etibarlı satış nöqtəsindən alınmalıdır. Mümkün qədər sertifikatlaşdırılmış, nəzarətdə olan mağaza və bazarlara üstünlük verilməlidir. Etiket və mənşəyə baxmaq lazımdır, əsasən ətin haradan gətirildiyi və kəsim tarixi barədə məlumat tələb etmək lazımdır. Ümumiyyətlə, “həddən artıq ucuz” ətə ehtiyatla yanaşılmalıdır. Qiymət normaldan xeyli aşağıdırsa, bunun səbəbi soruşulmalıdır”.
A.Nəsirlinin fikrincə, hazırkı ucuzlaşma qısamüddətli ola bilər. Əgər tələbin azalması və satışların çoxluğu davam edərsə, qiymətlər bir müddət aşağı səviyyədə qala bilər. Lakin yerli istehsalın zəifləməsi və idxaldan asılılığın artması gələcəkdə ətin yenidən bahalaşmasına səbəb ola bilər: “Yəni Azərbaycanda ətin qiymətinin ucuzlaşması bazar qanunauyğunluqları ilə bağlı olsa da, bu prosesin həm müsbət, həm də risqli tərəfləri var. Alıcılar üçün əsas qayda sadədir. Ucuz ət alarkən keyfiyyətə və mənşəyə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır”.
Günel CƏLİLOVA
