Azərbaycan əhalisinin ümumi sayı artmaqda davam edir və bu, ölkənin işlək qüvvəsinə təsirsiz ötüşmür. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, Azərbaycan əhalisinin sayı ilin əvvəlindən 20 min 654 nəfər və ya 0,2 faiz artaraq 2025-ci il avqust ayının 1-i vəziyyətinə 10 milyon 245 min 543 nəfərə çatıb.
Ölkə əhalisinin 54,4 faizini şəhər, 45,6 faizini kənd sakinləri, 49,8 faizini kişilər, 50,2 faizini isə qadınlar təşkil edir. Bunlara paralel olaraq, yaşlıların sayında da yüksəliş müşahidə olunur. Düzdür, bu fakt təkcə qocalma deyil, həm də ömür uzunluğunun artması, sağlamlıq və həyat şəraitinin yaxşılaşması deməkdir. Statistik göstəricilərə görə, son 20 ildə 65 yaşdan yuxarı insanların xüsusi çəkisi təxminən 6 faizdən 9,9 faizə yüksəlib.
Orta ömür uzunluğu və yaşlı nəslin sayı artır
Aparılan araşdırmalar onu da göstərir ki, 2000-ci illərin əvvəllərində orta ömür uzunluğu təxminən 72 il idisə, bu göstərici artıq 76 ilə yaxınlaşır. Hazırda gözlənilən ömür uzunluğu kişilər üçün 73,5 il, qadınlar üçün 78,6 il olmaqla orta hesabla 75,9 ilə çatıb.
Ekspertlər qeyd edir ki, baş verənlərin çoxsaylə təsirləri var. Əvvəla faktdır ki, yaşlıların sayının artması pensiya fonduna daha çox yük gətirir. İşçi qüvvəsinin buan paralel artması lazımdır. Çünki belə qüvvənin az olması fonda daxil olan vəsaitin həcmini azalda bilər. Bu səbəbdən pensiya sistemində davamlılıq üçün islahatlara ehtiyac yaranır. Yaşlı əhali daha çox tibbi xidmətə ehtiyac duyur. Azərbaycanda səhiyyə sahəsində geriatrik xidmətlərin hələ tam inkişaf etməməsi gələcəkdə əlavə yük yarada bilər. Gənclərin xaricə miqrasiyası nəticəsində ölkə daxilində işçi qüvvəsinin azalması mümkündür. Yaşlıların əmək fəaliyyətinə cəlb olunması bu boşluğu qismən doldura bilər. Yaşlı insanların cəmiyyətə inteqrasiyası, onların sosial təcriddən qorunması vacibdir. Azərbaycan ailə dəyərləri güclü olsa da, şəhərləşmə prosesləri nəticəsində bu sahədə yeni problemlər ortaya çıxması az da olsa özünü göstərir. Amma o da faktdır ki, Azərbaycan yaşlılarının çoxu zəngin həyat və əmək təcrübəsinə sahibdir. Bu, gənclərin təlim-tərbiyəsində mühüm rol oynayır. Yaşlı əhali daha az istehlakçı tələbi formalaşdırır, lakin eyni zamanda yeni bazarların yaranmasına səbəb olur. Məsələn, sağlamlıq turizmi, uzunmüddətli qayğı mərkəzləri, xüsusi sığorta məhsulları və yaşlılara xidmət göstərən müəssisələr inkişaf edir. Bu isə qeyri-neft sektorunun şaxələndirilməsinə töhfə verə bilər. Bir məqamı da qeyd edək ki, Azərbaycanda ailə dəyərləri ənənəvi olaraq güclüdür və yaşlıların qayğısı əsasən ailə üzvlərinin üzərinə düşür. Lakin urbanizasiya və miqrasiya prosesi fonunda bu model zəifləyə bilər. Bu səbəbdən dövlətin yaşlıların sosial rifahını təmin etmək üçün əlavə proqramlar həyata keçirməsi vacibdir. Sosial təcridin qarşısını almaq, onların cəmiyyətə inteqrasiyasını gücləndirmək xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Təcrübəsi və bacarığı olan yaşlı şəxslərin uyğun iş yerlərində fəaliyyətini davam etdirməsi üçün stimullar yaradılmalıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda inşa edilən yeni yaşayış məntəqələrində yaşlı əhali üçün xüsusi sosial infrastrukturun nəzərdə tutulması bu bölgələrin cəlbediciliyini artıracaq.ümumiyyətlə, Azərbaycanda yaşlı əhalinin xüsusi çəkisinin artması qaçılmaz demoqrafik prosesdir. Bu proses sosial təminat, səhiyyə və əmək bazarında müəyyən çağırışlar yaratsa da, düzgün idarəetmə və strategiya nəticəsində yeni imkanlara çevrilə bilər. Əsas məsələ yaşlıların yalnız dövlətin qayğı obyektinə çevrilməməsi, onların cəmiyyətin fəal və dəyərli üzvləri kimi saxlanmasıdır. Bu yanaşma həm sosial rifahı gücləndirir, həm də ölkənin uzunmüddətli dayanıqlı inkişafına xidmət edir.
Orta ömür uzunluğunun artması Azərbaycanın əsas nailiyyətlərindən biridir
Müasir dövrdə tibbin, texnologiyanın və həyat şəraitinin inkişafı nəticəsində dünya üzrə insanların orta ömür uzunluğu əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bu proses bəşəriyyətin mühüm nailiyyətlərindən hesab olunur. İnsanların daha uzun yaşaması yalnız fərdi sağlamlıq göstəricisi deyil, həm də cəmiyyətin sosial-iqtisadi inkişaf səviyyəsinin bariz göstəricisidir.
Təhlillər göstərir ki, orta ömür uzunluğunun artması, sağlamlıq və sosial xidmətlərin güclənməsi Azərbaycanın ümumi inkişaf potensialını möhkəmləndirir. Azərbaycan dinamik ölkə olaraq qalır, həm də yaşlı nəsil üçün aktiv və dəyərli həyat şəraiti yaradır. Bu balans ölkənin gələcəkdə də dayanıqlı və pozitiv inkişaf yolunda irəliləyəcəyini göstərir.
Daha uzun ömür insanlara təhsil, peşəkar inkişaf və şəxsi təcrübə toplamaq üçün geniş imkanlar yaradır. Bu, bilik və bacarıqların uzun müddət cəmiyyətə xidmət etməsinə şərait yaradır. Orta ömrün artması işçi qüvvəsinin uzunmüddətli fəaliyyətinə imkan verir. İnsanlar daha gec pensiyaya çıxaraq iqtisadiyyata daha uzun müddət töhfə verə bilirlər. Bundan əlavə, yeni xidmət sahələrinin – sağlamlıq turizmi, yaşlılara xidmət mərkəzləri, sığorta sistemləri – inkişafına təkan verir. Uzunömürlülük ailədaxili münasibətləri möhkəmləndirir. İnsanlar nəvələri və nəticələri ilə birlikdə daha uzun müddət yaşaya bilirlər. Təcrübəli alimlərin, mütəxəssislərin və sənətkarların uzun müddət cəmiyyətdə qalması elmi və mədəni inkişafı sürətləndirir. Onların bilikləri yeni nəsillərə ötürülərək davamlı inkişafı təmin edir. Orta ömür uzunluğunun artması bəşəriyyətin ən böyük nailiyyətlərindən biridir. Bu, insanlara sağlam və daha keyfiyyətli həyat yaşamaq imkanı verir, cəmiyyətə isə bilik, təcrübə və davamlı inkişaf baxımından üstünlüklər qazandırır. Lakin eyni zamanda dövlətlərin sosial-iqtisadi siyasətində yeni yanaşmalar tələb edir. Əsas məsələ yalnız ömrün uzadılması deyil, həm də uzun illərin sağlam, məhsuldar və mənalı şəkildə yaşanmasının təmin edilməsidir.
Ramil QULİYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
