Azərbaycanda kişilərin yarısı pensiya almadan vəfat edir. Bu ilin əvvəlinə olan məlumata görə Azərbaycanda son bir il ərzində 76 min 878 nəfər vəfat edib. Narahatçılıq doğuran məqam odur ki, vəfat edənlərin 40 faizi 65 yaşından aşağı şəxslər, yəni pensiya yaşına çatmayan şəxslər olub. Pensiya yaşına çatmadan vəfat edən kişilərin sayı daha çox olub. İl ərzində vəfat edən kişilərin 47 faizi və ya 21 min 339 nəfəri pensiya yaşına (65 yaş) çatmadan vəfat edib.
Məlumat üçün qeyd edək ki, 12 il əvvəl – 2010-cu ildə Azərbaycanda 62 yaşına çatmış kişilərin və 57 yaşına çatmış qadınların azı 12 il sığorta stajı olduqda yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardı. Kişilərin yaş həddi 2010-cu il yanvarın 1-dən başlayaraq 2012-ci ilin yanvarın 1-dək, qadınların yaş həddi 2010-cu ilin yanvarın 1-dən başlayaraq 2016-cı ilin yanvarın 1-dək hər il altı ay artırılıb. Daha sonra kişilərin yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2021-ci il iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılıb. Nəticədə son 12 ildə kişilərin pensiya yaşı 62-dən 65-ə, qadınların pensiya yaşı isə 57-dən 63-ə (2027-ci ildə 65 yaş olacaq) çatdırılıb.
Görünən odur ki, pensiya sahəsində çox ciddi sosial problem özünü göstərməkdədir. O üzdən, ekspertlər bunun səbəbini nə ilə izah edir və çıxış yolunu nədə görür?
“Pensiya yaşının artırılması pensiya alanların sayının azalmasına öz təsirini göstərib”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazov belə vəziyyətin yaranmasıbı bir sıra sosial amillərlə əlaqələndirdi: “Əvvəla, kişilərin əhəmiyyətli hissəsinin pensiya yaşına çatmadan vəfat etməsi narahatlıq doğuran məqamdır. Bu, çox ciddi siqnal hesab olunmalıdır. Başlıca problem onunla əlaqədardır ki, Azərbaycanda ölüm halları getdikcə cavanlaşır. Xüsusən də kişilər arasında bu, özünü daha çox göstərir. Çünki ailənin əsas məsuliyyəti kişinin üzərinə düşür. İşsizlik, stres və digər problemlər xəstəliklərə, bu da öz növbəsində kişilərin pensiya yaşına çatmadan vəfat etməsinə gətirib çıxarır. Məsələnin digər səbəbi, bir neçə il əvvəl ölkədə başlayan pensiya islahatları ilə əlaqədardır. Çünki bir neçə il əvvəl pensiya yaşının artırılması, pensiya alanların sayının azalmasına öz təsirini göstərib. Pensiya sisteminə edilən dəyişikliklərdən sonra pensiya yaşı 65-ə yüksəldilib. Üstəlik, pensiyaya çıxmaq üçün ən azı 25 il iş stajı tələb olunur. Minimum pensiya kapitalı tələblərinin yüksəldilməsi də Azərbaycanda hətta 65 yaşı haqlayanların pensiya almasını çətinləşdirib. Problem ondadır ki, 65 yaşına çatanların heç də hamısı minimum 25 il staja malik deyil. Bu səbəbdən hətta pensiya yaşı çatanlar pensiya yox, yaşa görə müavinət alırlar. Təsadüfü deyil ki, 2011-ci ildə Azərbaycanda cəmi 17 min nəfər yaşa görə müavinət aldığı halda, 2021-ci ildə bu say 100 minə çatıb. Məhz pensiya stajını doldura bilməyənlər müavinət alır”.
Bütün bu deyilənlərin fonunda ekspert çıxış yolunu pensiya yaşının aşağı salınmasını daha məqbul variant hesab edir.
Vidadi ORDAHALLI
