Son illər insanların ölüm səbəbləri içərisində ürək-qan-damar xəstəlikləri əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Xalq arasında “ürəktutma” adlandırılan bu xəstəlikdən həyatını itirənlərin statistikasının artması ilə bərabər, həm də yaş qrupları cavanlaşır. Təəssüf ki, məktəblilər arasında da qəfil ölüm hallarına rast gəlinir. Ölüm səbəbi isə ani ürəktutma kimi qeyd edilir. Bu səbəb özü-özlüyündə ciddi narahatlıq doğurur.
Qeyd etdiyimiz kimi, son zamanlar Azərbaycanda məktəbli uşaqlar arasında ölüm hallarına da rast gəlinir. Sonuncu dəfə oktyabrın 18-də Oğuzun Çaldaş kənd tam orta məktəbində 11-ci sinif şagirdi, 2006-cı il təvəllüdlü Zarina Əzizova idman dərsi zamanı qəfildən həyatını itirib. Məktəblinin ürək tutması səbəbindən dünyasını dəyişdiyi bildirilib.
Onu da bildirək ki, məktəblilər arasında ölüm hallarının artmasını pandemiya dönəmində vurulan vaksinlərlə əlaqələndirənlər də var.
Maraqlıdır, məktəblilər arasında qəfil ölümün artmasının səbəbi ürək çatışmazlığı ilə bağlıdır, yoxsa iddia edildiyi kimi vaksinlərlə əlaqəlidir?
Adil Qeybulla: “…pandemiyanın insanların səhhətində müəyyən izlər buraxması ilə bağlıdır”
Tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla bildirdi ki, şagirdlər arasında ölüm hallarının artmasının müxtəlif səbəbləri var: “Orta məktəblərdə ölüm halları hər zaman olub. Amma son vaxtlar bu kimi hallarının əvvəlki illərə nisbətən artması pandemiyadan sonrakı dövrlə bağlıdır. Əlbəttə ki, pandemiya insanların səhhətində müəyyən izlər buraxıb. Bununla bağlı tədqiqatlar da aparılır. Məktəbyaşlılar arasında ölüm hallarının vaksinlə əlaqələndirilməsinə gəlincə, beynəlxalq təşkilatların, xüsusilə də xəstəliklərə nəzarət və profilaktika, eləcə də dünyanın nüfuzlu tibb mərkəzlərinin araşdırmaları göstərir ki, vaksinasiya ilə bağlı ciddi problemlər yoxdur. Müəyyən ağırlaşmalar olub, o da nadir hallarda. Amma sistematik ağırlaşmalar olmadı. Vaxtilə denqi qızdırmasına, donuz qripinə qarşı aparılan vaksinasiyalarda da belə hallar yaşanmışdı. Ona görə düşünmürəm ki, bu ölüm halları sırf vaksinlərlə bağlı olsun”.
Əsmər Əliyeva: “Məktəblilər arasında qəfil ölümə səbəb stresdir”
Kardioloq Əsmər Əliyev bildirdi ki, qəfil ölümlərdə bir saat ərzində bəlli olan və olmayan səbəblər mövcud ola bilər: “Uşaqlarda bu kimi hallara səbəb anadangəlmə ürək qüsurlarıdır, böyüklərdə isə ürəyin işemik xəstəlikləridir. Uşaqlar ana bətnində, doğum zamanı kardioloji müayinələrdən keçirilirlər. Yaxşı olar ki, bütün uşaqlar ultrasəs müayinədən keçirilsinlər. Demək olar ki, uşaq kardioloqlarının hamısında, klinikalarda zəruri tibbi cihazlar mövcuddur. Ciddi ürək qüsurları vaxtında müayinə və müalicə olunmadığından, birdən-birə qəfil ölüm halları ola bilər. Eyni zamanda ürəyin ritmi və keçiriciliyi ilə bağlı qəfil ölümlər də ola bilər. Bu kimi problemləri kardioqram vasitəsilə aşkarlamaq olur. Bəzi ürək problemləri də var ki, onları müayinə ilə aşkarlamaq, təəssüf ki, mümkün olmur”.
Həkimin sözlərinə görə, təqribən 1000-2000 uşağın birində ciddi ürək qüsuru ola bilər, belə qüsuru olanların içərisində isə 50-100 mindən birində qüsur qəfil ölümlə nəticələnə bilər: “Yəni insanlar arasında narahatlığa əsas yoxdur. Uşaqlar arasında ürək xəstəlikləri ilə bağlı qəfil ölümlərin sayı çox deyil. Məktəblilər arasında qəfil ölümün artmasının səbəblərindən biri stresdir. Daha sonra orqanizmdə gedən paralel xəstəliklər – şəkərli diabet, yüksək qan təzyiqi və sairdir. Bu xəstəliklər zamanında müalicə olunmadığı halda qəfil ölümlərə, infarkta gətirib çıxara bilir. Bu əvvəl də var idi, indi də var. Əsas da məktəblilərə psixoloji təzyiq edilməsin. Bəzən uşaqlara dərsləri ilə bağlı təzyiq edirlər, bu da onlarda stres yaradır. Uşaqları bütün gün gərginlikdə saxlamaq olmaz ki, dərs oxusun. Belə olanda uşaqlar qorxur, yuxusuzluq yaranır, ürək döyüntüsü artır, hətta funksional dəyişikliklər də yarana bilər.
Uşaq sağlamdırsa, doğulan zaman müayinədən keçirildiyi təqdirdə 35 yaşına qədər yoxlanmasa da olar. Amma elə uşaqlar var ki, 10-15 yaşlarında müəyyən əzələ-sinir ağrıları olur, diskomfort yaranırsa və s. – mütləq yoxlanılmalıdırlar. Amma 35 yaşdan yuxarı gərək kardioloji müayinədən keçsinlər. İnsan sağlamdırsa, şikayəti yoxdursa, onu yormaq lazım deyil. Əgər qidalanma, yuxu rejimi düzgün deyilsə, passiv həyat tərzi keçirirsə, onun həkimə getməsinə ehtiyac yaranır, çünki potensial olaraq risq qrupuna aid edilə bilər”.
Günel CƏLİLOVA
