Son zamanlar evdən qaçan gənclərin sayı artır. Nə qədər acınacaqlı olsa da, belələrinin arasında qızlar çoxluq təşkil edir. Araşdırmalara görə, evdən qaçma halları daha çox yeniyetmələr arasında baş verir. Bu, əsasən 15-20 yaşa təsadüf edir.
Yetkinlik dövrünü yaşayan gənclər üçün ailələrin, cəmiyyətin, məktəbin qoyduğu qaydalar və təzyiqlər bəzən onların səbrini daşdırır və onlar bu qaydalardan can qurtarmaq üçün evdən qaçmağı bir həll yolu kimi görürlər. Qızların evdən qaçmasının səbəbləri müxtəlifdir. Amma son günlər sosial şəbəkələrdə tanışlıq amili digər səbəbləri geridə qoyub.
“Ailədə və cəmiyyətdə gərginlik olması yeniyetmələr üçün ağırdır, təəssüf ki, məktəblərdə də bu məsuliyyəti sona qədər başa düşmürlər”
Psixoloq Könül İsmayılova qeyd etdi ki, yetkinlik yaşına çatmamış uşaqlarda psixi, fiziki, mənəvi keyfiyyət və xüsusiyyətlərində özünü qiymətləndirmə çox mühüm rol oynayır: “Yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların azadlığa daha çox meyli olur. Xaotik ailələrdə isə istər qız, istər oğlan uşaqları evdən qaçmaq üçün fürsət axtarır. Evdə valideynlərin düzgün qoymadığı təlim-tərbiyə məsələləri uşaqlara mənfi təsir edə bilir. Hər bir ailənin özünə uyğun tərbiyə metodu, dəyərləri var. Bəzən uşaqlar evdən qaçmağa, kənar şəxslərdə sevgi axtarmağa meyl edirlər. Bu hal daha çox xaotik ailələrdə özünü büruzə verir. Məsələn, parçalanmış ailədə böyüyən azyaşlıları götürək. Xaotik ailələrdə istər qız, istər oğlan evdən qaçmaq üçün fürsət axtarır. Yəni tamamilə bütöv və əsl ailə modelindən fərqli bir mühiti nəzərə alsaq, övladın evdən qaçması gözləniləndir. Müşahidə etsək görərik ki, onların valideynlərinin ailəsində də bu cür xaotik mühit olub. Burda fərq ailələrin normal həyat tərzi və övladlarına qarşı münasibətidir. Valideyn uşağına irad tutarkən belə istifadə etdiyi sözlərə, üslubuna diqqət etməlidir. Uşaqları təhqir etmək qətiyyən olmaz. Çünki yaşından asılı olmayaraq, heç kim təhqiri qəbul etmir. Amma valideyn uşağına səhvini düzgün şəkildə bildirsə, uşaq da təklikdə bunu düşünəcək və öz səhvini qəbul edəcək. Çünki şüurlu qiymətləndirmə və özünə dəyərvermənin təməli bu yanaşmalardan gəlir. Başqa bir tərəfdən, yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların təlim-tərbiyəsinin bir hissəsi də təhsil sistemindən, pedaqoqdan asılıdır. Bir sinifdə müxtəlif cür - səs salan, tamamilə özünəqapanan, özbaşınalıq edən uşaqlar olur. Onların təlim-tərbiyəyə yatımlı olması eyni dərəcədə ola bilməz”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, böhran dövrü qızlarda 11-12, oğlanlarda isə 12-13 yaşlardan başlayır: “Bu dövr 16 yaşa qədər və daha çox davam edə bilər. Bu dövr çox diqqətli şəkildə keçirilməlidir. Eyni zamanda, bu uşaqlar özləri öz üzərlərində çalışmalıdırlar ki, bu böhran dövrünü sağlam və doğru şəkildə keçə bilsinlər.
Böhran ilkin olaraq ailədə, ailə üzvləri ilə olan söhbət zamanı, bəzən isə sağlam söhbət zamanı ola bilər. Mübahisə getdiyi zamanda belə bu uşaqların qıcıqlanmaları, əsəbi davranışları, xarici fikirləri qəbul etməmələri, qarşı tərəfin fikirlərini eşitməkdən kəskin imtina etməsi bir siqnal verir ki, bu uşaq yeniyetməlik dövrünə addım atır. Əlbəttə ki, gender bölümü də var”.
Psixoloq onu da əlavə etdi ki, yeniyetmələrin evdən qaçmasına daha bir səbəb sosial şəbəkələrdi: “Çünki sosial şəbəkələr kimi vasitələr ortaya çıxandan sonra cəmiyyət belə problemlərə müqavimət göstərə bilmir. 12-13 yaşlarında yeniyetmələr sosial şəbəkələrdə elə insanlarla münasibətdə olub, elə söhbətlər edirlər ki, bunlar qətiyyən olmaz. Yeniyetmələrin internetdən asılılığı, təsadüfi tanışlıqlar onların psixologiyasına təsirsiz ötüşmür. Bəzən evdən qaçmağa və ya intihara meylli uşaqlarla söhbət zamanı onlar dəlicəsinə aşiq olduqlarını deyirlər. Buna görə də valideynlər uşaqları nəzarətsiz buraxmamalı, onlarla mütəmadi söhbətləşməli və onları başa düşdüklərini, qızlarına etibar etdiklərini göstərməlidirlər. Yetkinlik yaşındakı qızların nəvazişə, qayğıya ehtiyacı olur. Bu qayğını isə onlara valideyn göstərməlidir.
Həmçinin, ailədə və cəmiyyətdə gərginlik olması yeniyetmələr üçün ağırdır. Təəssüf ki, məktəblərdə də bu məsuliyyəti sona qədər başa düşmürlər. Ailədə və cəmiyyətdə gərginlik olduğu üçün məktəblər yeni nəsillə daha çox işləməlidirlər”.
Ekspertin fikrincə, evdən qaçan və ya qaçmağa cəhd edən qızların çoxu təhsilsizdir: “Müşahidələr göstərir ki, təhsilin səviyyəsi aşağı olan rayonlarda, kəndlərdə qızlar məlumatsız olur, daha tez təsir dairəsinə düşürlər. Rayonlardakı məktəblərdə uşaqlarla iş aşağı səviyyədədir, məktəb psixoloqları işləmir. Halbuki, qızlarla işləmək birbaşa məktəb psixoloqunun vəzifəsidir”.
Günel CƏLİLOVA
