Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunması əsas prioritetdir. Məlum olduğu kimi, Ermənistanın bütün davranışları münaqişənin həllinin uzadılmasına, torpaqlarımızın daha uzun müddətdə işğal altında saxlanmasına xidmət edir. Bilirik ki, Ermənistanda həm siyasi qüvvələr, həm hökumət, həm də dini təsisat sülh naminə deyil, Azərbaycan torpaqlarının erməni işğalında qalması üçün fəaliyyət göstərirlər.
Həm keçən dövrlərdə, həm də müasir dövrdə Ermənistan katolikosları münaqişənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll edilməsinə qarşı olublar və bu istiqamətdə çirkin oyunlarını, təbliğat və fəaliyyətlərini davam etdiriblər.
Azərbaycan tərəfi bütün dövrlərdə münaqişənin həllinə çalışıb və torpaqlarımızın sülh, yaxud müharibə yolu ilə geri qaytarılmasına nail olmaq üçün müxtəlif addımlar atıb. Ölkəmiz münaqişənin həlli istiqamətində hər iki tərəfdən dini liderlərin görüşüb bu məsələni müzakirə etməsinin tərəfdarı olsa da, Ermənistan yenə də öz əməlindən qalmayıb.
Bu gün Azərbaycan və Ermənistanın dini liderlərinin yenidən görüşməsi məsələsi aktuallaşıb. Belə ki, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Azərbaycandakı səfiri Örl Litzenberqeri qəbul edərkən qeyd edib ki, Azərbaycanda dövlət-din münasibətləri yüksək səviyyədədir, dövlət dini dəyərlərə, abidələrə və mənəvi irsə qayğı göstərir. O, həmçinin, vurğulayıb ki, dini mərkəz olan Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi dinlərarası dialoq istiqamətində tədbirlər həyata keçirir.
QMİ sədri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin səyləri sayəsində Azərbaycan dövlətinin beynəlxalq müstəvidə dinlərarası dialoq və əməkdaşlıq məsələlərinə verdiyi önəm və töhfələrdən söhbət açıb.
Azərbaycanın dövlət başçısının təşəbbüsü ilə Bakıda keçirilmiş Dünya Dini Liderlərinin II Bakı Sammitində ABŞ-dan təşrif buyurmuş geniş nümayəndə heyətinin çoxkonfessiyalı tərkibinin fəal iştirakından məmnun qaldığını bildirən QMİ sədri Zirvə görüşünün doğurduğu beynəlxalq rezonans barədə məlumat verib: “Azərbaycanın təşviq etdiyi, insan həmrəyliyinə xidmət edən multikulturalizm ideyalarına dünyanın ehtiyacı var və II Bakı Sammiti bu ümdə həqiqəti bir daha nümayiş etdirib. Dünyada mövcud olan və insan qırğınları ilə müşayiət olunan münaqişə bölgələrinin təmsilçilərinin bir araya gəlməsi, bu münaqişələrin qarşısının alınması üçün siyasi, dini, ictimai xadimlərin səylərinin birləşdirilməsi böyük dəyər kəsb edir".
QMİ sədri sammitdə nifrət çağırışlarına qarşı, dindən siyasi məqsədlər üçün istifadə olunması əleyhinə, habelə dini-mənəvi irsin saxtalaşdırılması, mənşəyinin dəyişdirilməsi və s. kimi ümumbəşəri məsələlərə dair ümumi mövqenin ifadə olunmasını, bunların Bakı Bəyannaməsində əksini tapmasını müsbət dəyərləndirdiyini bildirib.
ABŞ səfiri isə, öz növbəsində, QMİ sədrinin dinlərarası əməkdaşlıq işinə verdiyi töhfələri qeyd edərək, Şeyxülislamın Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə nizamlanması yönündə səylərini xüsusi vurğulayıb.
O, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr dövləti kimi Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə nizamlanması işinə xidmət edən belə ünsiyyətləri yüksək dəyərləndirdiklərini şeyxülislamın diqqətinə çatdırıb. Erməni dini lideri ilə təmasların davamlı olmasının əhəmiyyətini qeyd edən amerikalı səfir belə görüşlərin, müxtəlif səviyyədə cəmiyyət nümayəndələrinin – jurnalistlərin, dini icma nümayəndələrinin, qadın fəalların qarşılıqlı səfər və müzakirələrinin xalqlar arasında sülhün baş tutacağına ümidləri artırdığını bildirib.
Şeyxülislam A.Paşazadə öz tərəfindən, 1988-ci ildən bəri erməni dini liderləri ilə keçirdiyi görüşlər, o cümlədən, MDB Dinlərarası Şurasının həmsədri kimi İrəvana səfəri, erməni katolikosunu I Bakı Sammiti çərçivəsində Bakıya dəvət etməsi barədə danışıb. QMİ sədri bu görüşlər zamanı əldə olunmuş razılaşmalara erməni tərəfinin davamlı şəkildə əməl etməməsindən narazı qaldığını bildirib, lakin ümumən dini liderlərin görüşlərinə dair səfirin təklifini müsbət dəyərləndirib. A.Paşazadə həqiqətə, ədalətə istinad etmə şərtilə belə görüşlərə ümidlə baxdığını xüsusi vurğulayıb.
Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə ilə erməni katolikosu II Qaregin görüşərsə, bu hər hansı bir nəticə verə bilərmi?
“Həmişə olduğu kimi, erməni katolikosu öz cəfəng fikirləri ilə əsl mətləbdən uzaqlaşacaq və oyunbazlıq edəcək”
Bakı Dövlət Universitetinin Erməni Araşdırmaları Elmi-Tədqiqat və Tədris Mərkəzinin böyük elmi işçisi, ermənişünas alim İsmayıl Tanrıverdi “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, şeyxin erməni katolikosu ilə görüşü baş tutarsa, bu görüşdən heç bir müsbət nəticə gözləmək mümkün deyil. İ.Tanrıverdi qeyd etdi ki, hələ Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin başlandığı dövrlərdə bir neçə dəfə bu müstəvidə görüşlər təşkil edilib, lakin hər dəfə erməni katolikosu görüşün müsbət nəticə verməsinə qarşı olub. İndiyə qədər dini liderlər səviyyəsində baş tutan görüş və müzakirələrdə erməni katolikosunun sağlam mövqe sərgiləməməsinə görə danışıqlar prosesində hər hansı bir dönüş yaratmayıb. “Deyim ki, münaqişənin həlli istiqamətində nəticələrə nail olmaq üçün hər zaman Azərbaycan tərəfindən addımlar atılıb, bu addımların qarşılığında isə Ermənistanın siyasi hakimiyyəti heç bir addım atmayıb. Əksinə, ermənilər münaqişənin həlli ilə bağlı Azərbaycan tərəfin atdığı addımları təhrif ediblər, onu erməni cəmiyyətinə və beynəlxalq ictimaiyyətə tamam fərqli tərəfdən çatdırmağa çalışıblar. ABŞ səfiri təklif edir ki, münaqişənin həllində uğurlu nəticələr əldə edilməsi üçün şeyxlə katolikos görüşsünlər. Bir ermənişünas kimi deyim ki, şeyxlə katolikosun görüşündən müsbət nəsə gözləmək düzgün deyil. Niyə? Ona görə ki, 1988-ci ildən başlayaraq indiyə qədər şeyxlə erməni dini liderləri arasında görüşlər baş tutub, lakin hər dəfə erməni katolikosları bu görüşdə oyun oynayıblar. Katolikos Vazgen də Ermənistanın işğalçılıq siyasətini dəstəkləyirdi, nə dildə, nə də əməldə münaqişənin ədalətli həlli barədə fikir bildirmirdi. Erməni katolikosu II Qaregin də eyni siyasəti davam etdirir və o da Azərbaycan torpaqlarının işğalda saxlanmasını, ölkəmizə qarşı təcavüzü, terroru, vandalizmi dəstəkləyir. Gizlin deyil ki, Azərbaycan torpaqlarının işğal edilməsi planının arxasında məkrli erməni kilsəsi dayanır. Bu halda, erməni kilsəsi və o kilsənin rəhbəri Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində ədalətli həllinə tərəfdar olarmı? Bu qədər hadisə baş verir, Ermənistan silahlı qüvvələri Azərbaycan rayonlarını atəşə tutur, uşaqlarımızı qətlə yetirir, işğal altında olan ərazilərimizdə ağılasığmaz vandalizm hərəkətləri törədir, amma katolikos bir dəfə də olsun terroru, vandalizmi pisləmir, lənətləmir. Bu baxımdan, fikrimcə, şeyxlə erməni katolikosunun görüşü baş tutarsa, ondan hər hansı bir müsbət irəliləyiş gözləmək olmaz, çünki bu görüşdə irəliləyiş əldə edilməsinə II Qareginin özü cəhd etməyəcək. Yəni həmişə olduğu kimi, erməni katolikosu öz cəfəng fikirləri ilə əsl mətləbdən uzaqlaşacaq və oyunbazlıq edəcək”.
Azərbaycanın münaqişənin həlli üçün nə lazımsa etdiyini deyən İ.Tanrıverdi bildirdi ki, Ermənistanın siyasi hakimiyyəti və dini lideri isə hər zaman münaqişənin həllinə mane olmaq yolunu tutublar.
İradə SARIYEVA
