Ermənistanın yeni iqtidarının Rusiyaya sadiqlik barədə növbəti bəyanatlarına baxmayaraq, Moskva-İrəvan münasibətlərinin getdikcə pisləşməsi müşahidə olunur.
Erməni ekspert Armen Gevorkyan bildirir ki, Rusiya artıq Ermənistanda mövqelərini itirir: “Heç bir ciddi Rusiya media resursu yoxdur ki, Ermənistanda cəmiyyətlə çalışsın. Rusiya belə bir işlə məşğul olmur. Zamanında Rusiyadakı dövlət orqanlarını Ermənistanda sosial qiyamın başlayacağı ilə bağlı xəbərdar edirdim”. Son məlumatlar göstərir ki, Kreml baş verənlərdən narahatdır və buna görə Ermənistana qarşı cəza tədbirlərini işə salıb. Ermənistanın “Qraparak” qəzeti yazır ki, bununla bağlı olaraq Rusiya Ermənistana verdiyi qazın qiymətini artırmaqla bağlı siyasi qərar qəbul edib. Məlumata görə, Rusiya hazırkı qaz müqaviləsi başa çatan kimi qiymətləri yüksəldəcək. Qəzet yazır: “Rus ekspertlərindən biri bizə dedi ki, Moskva Belarusa verdiyi qazın da qiymətini qaldıracaq və beləliklə eyni ittifaqda təmsil olunduğu Ermənistana hədəfinin o olmadığını göstərəcək. Lakin sonradan Belarusa verilən qazın qiyməti əvvəlki həddə endiriləcək, Ermənistan isə yüksək qiymətlə qazı almağa davam edəcək. Moskva hazırda Ermənistanın yeni rəhbərliyinə etibar etmir. Həmçinin, verdiyi qərarlarla bağlı İrəvanı məlumatlandırmır”. Qəzetə danışan rusiyalı ekspert Ermənistana Gürcüstanın taleyini xatırladıb: “Qərb kömək etmədi və Gürcüstanın xarici borcu 14 milyard dollar oldu. Gürcüstan Abxaziyasız və Cənubi Osetiyasız qaldı”. Ermənistan mediası isə bu addımı Rusiyanın Ermənistana qarşı geosiyasi təzyiqi olaraq xarakterizə edib. Erməni siyasi şərhçi Naira Ayrumyan yazır ki, qaz Rusiya üçün həmişə geosiyasi rıçaqdır: “Ermənistan dünyanın ən böyük qaz təchizatçılarından olan İranla qonşu olsa da, qazı Rusiyadan alır. Gürcüstan vasitəsilə gələn qaza tranzit haqqı da ödənilir. Lakin Rusiya qazı məhz ondan almaqla bağlı təkid edir. Ermənistanın əvvəlki rəhbərliyi Rusiya ilə maraqlı sxem üzərində razılaşmışdı: Rusiya sərhədə gələn qazın qiymətini Ermənistan üçün endirir, 1000 kubmetrə 150 dollara kimi qiymətləri salır, lakin bu, sonradan daxili qiymətlərin hesabına kompensasiya edilir. Nəticədə 1000 kubmetr qaz 289 dollara başa gəlir. Ermənistanın yeni rəhbərliyi bu sxemi dəyişdirmək fikrindədir və qazı İrandan almaq istəyir. Rusiya buna imkan vermək niyyətində deyil. Rus ekspertin Ermənistanı Gürcüstanın taleyi ilə qorxutması da buna hesablanıb”. Qeyd edək ki, Mixeil Saakaşvilinin hakimiyyəti dövründə Gürcüstan Rusiyadan üz çevirərək Qərblə əməkdaşlığa başladı. Buna cavab olaraq Rusiya 2008-ci ildə “5 günlük müharibə” ilə Tiflisi cəzalandırdı və Abxaziya ilə Cənubi Osetiya Gürcüstandan ayrıldı. Qərb sözdə nə qədər danışsa da, əməldə Gürcüstana kömək etmədi. Bu gün Gürcüstan Rusiya ilə münasibətləri yenidən qurmağa can atır. Görünür, Moskva İrəvana “5 günlük müharibə” ssenarisini xatırlatmaqla xəbərdarlıq edir. Proseslər rusların istədiyi kimi davam etməsə, Ermənistana müdaxilə ola bilər. Moskvanı qəzəbləndirən həm də avqustun 1-də Gürcüstanda NATO-nun çoxmillətli “Noble Partner” (“Layiqli tərəfdaş”) hərbi təlimlər və Ermənistanın burada iştirakıdır. Artıq dördüncü ildir keçirilən bu təlimlər Rusiyada hər dəfə qəzəb və hiddətlə qarşılanıb. Kremldə Ermənistanın bu təlimlərdə iştirakı məsələsi hər dəfə xüsusi həssaslıqla nəzərdən keçirilib.
Qeyd edək ki, yeni təlimlərdə NATO üzvü olan ölkələrdən 3 mindən çox hərbçi, o cümlədən ABŞ ordusunun 1500-ə yaxın hərbçisi, onlarla “Abrams” tankları və “Apaçi” vertolyotları, digər hərbi texnikası iştirak edəcək. Erməni siyasi analitik Akop Bədəlyanın sözlərinə görə, Ermənistanın təlimlərdə iştirakı məsələsinə Rusiya amilinin təsiri aydındır: “Son zamanlar ümumiyyətlə Ermənistan-Rusiya münasibətlərinə böyük informasiya hücumu müşahidə edilir. Müxtəlif təbliğati mənbələrdən daim Kremlin nəzərinə çatdırmağa çalışırlar ki, Ermənistandakı hakimiyyət antirusiya mövqeyindədir. Güclü informasiya-təbliğat hücumu qarşısında isə indiki hakimiyyət doğrudan da ağır vəziyyətdədir, bu ağır vəziyyət NATO təlimlərində iştirak məsələsinə də təsir edir”.
Digər siyasi analitik Stepan Səfəryan isə bildirir ki, indiki hakimiyyət Ermənistanın NATO təlimlərində iştirakını əsaslandırmaq üçün kifayət qədər legitimliyə malikdir. Onun sözlərinə görə, bu məsələ Ermənistan hakimiyyətinin NATO ilə münasibətlərdə sınaq daşı olacaq. Başqa sözlə, mövqe seçməyin vaxtı çatıb. Bu arada xatırladaq ki, iki həftə əvvəl Nikol Paşinyan NATO sammitində iştirak etmək üçün Brüsselə gedəndə Rusiyadan ona qarşı çox güclü hücumlar başladı. Paşinyanı hətta təhqir etdilər, Rusiya mətbuatı yazdı ki, Ermənistanın baş naziri ABŞ prezidenti Donald Trampla şəkil çəkdirmək üçün onu qapının ağzında gözləyib. Trampın başqa qapıdan çıxdığını görəndə Paşinyan cəld ona tərəf qaçıb və şəkil çəkdirməyə nail olub. Eyni zamanda ruslar Trampın qəfildən onun qarşısında peyda olan bu saqqallı şəxsin kim olduğunu bildiyinə şübhə edirdilər. Paşinyanın sammitdə iştirakının ardınca Rusiyanın Ermənistandakı 102-ci hərbi bazasının hərbçiləri heç bir xəbərdarlıq etmədən, hansısa təlim adı altında Şirak rayonunun Panik kəndinə daxil olaraq sağa-sola atəş açdılar. Nəticədə kənddə böyük vahimə yaranıb. İnsidentin ardınca müdafiə naziri David Tonoyan bildirib ki, 102-ci hərbi bazaya dair müqavilənin şərtlərinə yenidən baxıla bilər. Beləliklə, hazırda Rusiyanın Ermənistandakı hakimiyyətlə münasibətləri tamamilə gərgindir və ayrılmaz müttəfiqlik barədə pafoslu nitqlər daha eşidilmir. Belə vəziyyətdə Ermənistana qarşı Rusiyanın, təbii qazla yanaşı, digər təsir rıçaqlarını da işə salması tamamilə gözləniləndir.
Nahid SALAYEV
