Nəzakət Məmmədova: “Rusiyanın Azərbaycanla münasibətləri yaxınlaşdırmağa çalışaraq, Qarabağ məsələsində müəyyən güzəştə getməsi də mümkündür”
Avqustun 1-də Gürcüstanda NATO-nun çoxmillətli “Noble Partner” (“Layiqli tərəfdaş”) hərbi təlimlərinin sayca dördüncüsü başlayacaq. Artıq dördüncü ildir keçirilən bu təlimlər Rusiyada hər dəfə qəzəb və hiddətlə qarşılanıb.
Azərbaycan və Ermənistanın bu təlimlərdə iştirakı məsələsi də hər dəfə xüsusi həssaslıqla nəzərdən keçirilib. Gürcüstan Müdafiə Nazirliyinin saytında yer alan rəsmi məlumata əsasən, Azərbaycan və Ermənistan təlimlərdə iştirakını təsdiq ediblər. Onların adları 13 ölkənin siyahısındadır. Təlimlərdə NATO üzvü olan ölkələrdən 3 mindən çox hərbçi, o cümlədən ABŞ ordusunun 1500-ə yaxın hərbçisi, onlarla “Abrams” tankları və “Apaçi” vertolyotları, digər hərbi texnikası iştirak edəcək. Amerika hərbi texnikası Gürcüstana dəniz yolu ilə gətiriləcək, Poti limanında boşaldılacaq və oradan tanklar Tiflis yaxınlığındakı Vaziani hərbi bazasına doğru hərəkət edəcək. Təlimlərə üzv ölkələrdən ABŞ-la yanaşı, Türkiyə, Fransa və Almaniya qatılacaq. Bu təlimlərin keçirilməsi Rusiyanın regional siyasətinə necə təsir edəcək?
Politoloq Nəzakət Məmmədova qəzetimizə bildirdi ki, NATO ilə Gürcüstan arasında keçirilən "Layiqli tərəfdaş" təlimləri Alyansın Cənubi Qafqaz və Qara dəniz akvatoriyası siyasətində mühüm yer tutur: “NATO-nun son Brüssel sammitində təşkilatın baş katibi Stoltenberq Gürcüstan Prezidenti Marqelaşvili ilə görüşdən sonra onun ölkəsinin NATO ilə əməkdaşlıq istiqamətində apardığı islahatları yüksək qiymətləndirdi. Eyni zamanda, dəqiq tarix deməsə də, Gürcüstanın Alyansa üzv olacağını bəyan etdi. Hətta Gürcüstan Prezidenti ölkəsinin və Ukraynanın təhlükəsizliyinin NATO-ya üzvlükdən keçdiyini bəyan etdi. Təbii ki, bu məsələ Rusiyada geniş əks-səda doğurub. Prezident Putin aşkarca bəyan etdi ki, Gürcüstan və Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü səhv addım olardı və Rusiya buna lazımi cavab verəcək.
Görünən odur ki, NATO Gürcüstan və Ukraynanı üzvlüyə qəbul etməyə tələsmir, lakin potensial üzvlüyə namizəd qismində qəbul edir. Üstəlik, Ukrayna 2014-cü ildən bəri bloklara qoşulmamaq siyasətindən imtina edib. Hətta Prezident Poroşenko Ukrayna hərbi zavodlarının NATO standartlarına uyğun hərbi məhsullar istehsal etdiyini də etiraf edib”.
Politoloqun sözlərinə görə, NATO baş katibi gələn il Gürcüstanla birgə Qara dəniz hövzəsində genişmiqyaslı təlimlər keçiriləcəyini bildirib: “Bu da onu göstərir ki, NATO Gürcüstan və Ukraynanı birgə təşkilatın orbitinə daxil edərək Qara dəniz hövzəsini NATO-nun məsuliyyət zonası kimi görməyi planlaşdırır. Tədbirin keçirilmə yeri də diqqətçəkəndir. Vazianidə vaxtilə rus qoşunları var idi və bu qoşunlar sonradan Gürcüstandan çıxarılıb Ermənistanın Gümrüdəki hərbi bazasına dislokasiya olundu. İndi isə orada ABŞ-ın Avropadakı komandanlığı 13 ölkə ilə birgə "Layiqli tərəfdaş" təlimi keçirir və gələn il hətta Qara dəniz hövzəsini də əhatə etməyi planlaşdırır”.
N.Məmmədova deyir ki, Rusiya buna prezident səviyyəsində artıq reaksiya bildirib və NATO-nu xəbərdar edib: “Alyansın Nizamnaməsinə görə, ərazisində həll olunmamış münaqişələr olan ölkələr təşkilata üzv ola bilməzlər. Gürcüstan və Ukrayna ərazisində separatçı bölgələr var. Rusiya artıq Gürcüstandakı separatçı bölgələri tanıyıb. Ukrayna NATO-ya üzv olarsa və ya bu niyyətini qətiləşdirərsə, Rusiya Donetsk və Luqansk "Xalq respublikaları"nın “müstəqilliyini” tanıya bilər.
Nəzərə alsaq ki, Ukrayna əhalisinin 18 faizi rus millətindən ibarətdir, Rusiyanın buraya təsirinin nə qədər böyük oldugu aydınlaşar. Rusiya onlara vətəndaşlıq verə bilər, eləcə də həm Donetsk və Luqanskda, həm də Abxaziya və Cənubi Osetiyada hərbi bazalar yerləşdirə bilər. Oradakı hərbi bazalar hazırda sülhməramlı qüvvələr statusundadır. Ukraynada vətəndaş müharibəsinin getdiyi, Gürcüstanın Abxaziya və Cənubi Osetiya ərazilərində münaqişənin olduğu bir şəraitdə onların NATO üzvlüyü risqlidir.
Rusiya Gürcüstan və Ukraynada ruspərəst qüvvələri səfərbər edərək NATO üzvlüyünə qarşı etirazlardan tutmuş, separatçı bölgələrdə rus vətəndaşlarının hüquqlarını müdafiəyədək müxtəlif aksiyalarla bu ölkələrin NATO üzvlüyünə mane ola bilər”.
Politoloq hesab edir ki, Rusiya Qərbpərəstləri hakimiyyətdən salmaq üçün hətta çevriliş yolu ilə bu ölkələrdə hakimiyyət dəyişikliyinə belə gedə bilər: “O, postsovet məkanını özünün həyati maraq zonası hesab edir. Baltikyanı ölkələrdən sonra heç bir keçmiş sovet respublikasının NATO-ya və AB-yə üzvlüyünə imkan vermək istəmir. Çünki Alyansın onu hərtərəfli mühasirəyə alaraq sıxışdırmağa çalışdığını bilir. NATO Rusiyaya qarşı “soyuq müharibə” dövründə SSRİ-yə qarşı işləyib-hazırladığı strategiyaları davam etdirir.
Rusiya öz şirkətlərini bu ölkədən çıxarmaqla ikitərəfli ticarətin həcmini azalda bilər. Gürcüstanda keçirilən təlimlərə Rusiyanın münasibəti gələcəkdə artıq sözdən əməli tədbirə və həm bu ölkələrlə, həm də NATO ilə kəskin qarşıdurmaya keçə bilər. Rusiyanın Azərbaycanla münasibətləri yaxınlaşdırmağa çalışaraq, Cənubi Qafqazda tək strateji tərəfdaşı kimi Qarabağ məsələsində müəyyən güzəştə getməsi də mümkündür”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
