Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc müstəvidə tənzimlənməsi üçün diplomatik fəallığın yüksək səviyyədə olması da zəruri şərtlərdən biri sayılır. Verilən son rəsmi açıqlamalardan isə bu qənaətə gəlmək mümkündür ki, cari il ərzində konflikt üzrə diplomatik aktivlik dərəcəsi xeyli yüksək olacaq. Hadisələrin bu səpkidə inkişafı Azərbaycanın maraqlarına tam şəkildə cavab verir.
O da maraqlıdır ki, Cənubi Qafqazda geosiyasi, geoiqtisadi maraqları kifayət qədər yüksək olan ölkələr cari il ərzində Qarabağ məsələsinin çözümü istiqamətində diplomatik səylərin artırılacağını bəyan edir. Ekspertlərin fikrincə, əslində, dünya geosiyasi müstəvisində formalaşan vəziyyət, böyük güclərin Qafqazda mövqelərini möhkəmləndirmək niyyətləri fonunda Qarabağ məsələsinin həlli istiqamətində nəticəsi olan diplomatik aktivlik gözləmək mümkündür. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, aparıcı qüvvələr özləri diplomatik fəallığın yüksəldilməsinin tərəfdarı qismində çıxış edir. Elə bu günlərdə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov da bildirmişdi ki, Qarabağ məsələsinin çözümü mümkün qədər tez baş tutmalıdır: "Məsələyə mərhələli yanaşma lazımdır. Bu mərhələli yanaşma nəyi indi etməyin mümkünlüyünü göstərəcək, münaqişənin yekun həlli və Dağlıq Qarabağın statusu ilə bağlı əlavə müzakirəyə ehtiyac olan yolları müəyyən edəcək. Yəni iş tərəflərin üzərindədir".
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova isə növbəti dəfə bu mövzuya toxunaraq maraqlı açıqlama verib. Onun sözlərinə görə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üzrə danışıqlar prosesində əsas diqqəti, aktivliklə yanaşı, effektivliyin artırılmasına da göstərmək lazımdır.
Zaxarova bundan sonra əsas diqqətin məhz bu nüansa göstəriləcəyindən ümidvar olduğunu bildirib: "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı danışıqlar prosesində effektivliyi artırmaq lazımdır. Hesab edirəm ki, hər kəs də bununla məşğul olacaq. Rusiya ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri kimi Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafındakı sülhməramlı prosesdə effektivliyini artırmaq niyyətindədir".
Bu günlərdə isə Fransa prezidenti Emmanuel Makron erməni həmkarı ilə görüşdən sonra açıq mətnlə bəyan edib ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tezliklə həllini tapmaq olduqca vacibdir. Makron onu da bəyan edib ki, Fransa Rusiya və ABŞ-la birgə Qarabağ münaqişəsinin həllinə yardım etməyə hazırdır: "Fransa tərəflər arasında mübahisədə qərəzsiz vasitəçi missiyasına sadiqdir. Biz rusiyalı və amerikalı tərəfdaşlarımızla birgə bu münaqişənin həllinə yardım edə biləcək istənilən təşəbbüsə getməyə hazırıq".
ABŞ-ın Azərbaycandakı səfiri Robert Sekuta da ölkəsinin diplomatik aktivlik dərəcəsini artıracağını diqqətə çatdırb. Səfir Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə ciddi yanaşdığını, rəsmi Vaşinqton münaqişənin sülh yolu ilə həllinin tərəfdarı olduğunu vurğulayıb: "Bu gün iki ölkənin birgə görməli olduğu işlərin ən vacibi uzun müddətdir davam edən və tez bir zamanda dinc yolla həlli vacib olan Dağlıq Qarabağ münaqişəsidir. ABŞ Minsk Qrupunun həmsədrlərindən biri olaraq, digər həmsədrlərlə və Azərbaycanla birgə bu istiqamətdə səylərini artıracaq". Beləliklə, bu açıqlamalardan bəlli olur ki, Minsk Qrupunun həmsədr ölkələri Qarabağ məsələsinin həllində diplomatik səylərini cari ildə yüksəltmək niyyətindədir. Həmsədrlərin gələn ayın əvvəlində regiona baş tutacaq səfərləri fonunda diplomatik fəallığın yüksəldilməsi isə olduqca vacib əhəmiyyət kəsb edir. Amma Azərbaycan məsələnin təkcə Minsk Qrupunun həmsədrləri səviyyəsində diqqət mərkəzində yer almasını istəmir. Belə görünür ki, cari il ərzində Avropa Şurası da Qarabağ münaqişəsini xüsusi diqqət mərkəzində saxlayacaq. Xüsusən də Avropa Şurası Parlament Assamleyasının Münaqişələr üzrə Alt Komitəsinin yenidən formalaşdırılması prosesə vacib töhfəsini verə bilər. Azərbaycanın Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı (AŞPA) nümayəndə heyətinin rəhbəri, Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin sədri Səməd Seyidov da prosesi müsbət qiymətləndirir: "Avropa Şurası Parlament Assamleyasının Münaqişələr üzrə Alt Komitəsi yenidən formalaşdırılır. Belə qurumların sayca çoxluğu Azərbaycan üçün müsbət haldır. Hər il Parlament Assamleyasının qış sessiyasında Alt Komitənin yenidən formalaşdırılması məsələsinə baxılır və qərar qəbul edilir. Belə komitənin fəaliyyət göstərməsi Azərbaycan üçün çox müsbət haldır. Münaqişələr üzrə Alt Komitə çərçivəsində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həll edilməsi ətrafında müzakirələr aparılır. Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nə qədər çox gündəmə gətirilərsə, münaqişənin həllinə o qədər tez nail olarıq". Alt Komitəsinin sədri Stefan Şennak da eyni mövqedədir. O, AŞPA Alt Komitəsində Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı aparılan müzakirələrdə fasilə yaranmasının səbəbini də açıqlayıb: "Avropa Şurası Parlament Assambleyasının Alt Komitəsi çərçivəsində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün aparılan müzakirələrdə hələlik fasilə yaranıb. Yaxın günlərdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi gündəlikdə deyil. Buna səbəb Alt Komitənin Dnestryanı münaqişəsi ilə sıx və fəal şəkildə məşğul olmasıdır. Dnestryanı münaqişəsi ətrafında intensiv müzakirələr 3 ildir aparılır və bu münaqişənin həlli istiqamətində uğurlarımız var. Məqsədimiz işimizi axıra çatdırmaqdır. Çox güman ki, aprel ayında Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında danışıqlara yenidən başlayacağıq" .
Avropa Şurası Nazirlər Komitəsinin sədri, Danimarkanın xarici işlər naziri Anders Samuelsen də məsələyə maraqlı prizmadan yanaşır. O bildirir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə tezliklə həll edilməsinə nail olmalıyıq. Onun sözlərinə görə, vətəndaşların Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nəticələrindən zərər çəkməsi təəssüf doğurur: "Azərbaycan və Ermənistanın beynəlxalq təşkilatlar qarşısında üzərinə götürdüyü öhdəliklərə əməl etməsi və bu münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanması çox vacibdir. Mən bu istiqamətdə ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətini dəstəkləyirəm. Çünki ATƏT-in Minsk Qrupu çərçivəsində müntəzəm görüşlər keçirilir. Ona görə də bu səylərin tezliklə müsbət nəticələr verəcəyinə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həll ediləcəyinə ümidvaram".
Bununla yanaşı, italiyalı deputat Mikele Nikolettinin Avropa Şurası Parlament Assambleyasının prezidenti seçilməsinin də Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində qurumda fəaliyyətin yüksəlməsinə rəvac verəcəyi istisna olunmur. Xatırladaq ki, ATƏT-ə də sədrlik bu il İtaliya tərəfindən həyata keçrilir. İtaliya isə Qarabağ münaqişəsinin həllində aktiv mövqe sərgiləyəcəyini bəyan edir. Bu aktiv mövqe də təkcə ATƏT yox, həm də Avropa Şurasında özünü göstərəcək.
Türkiyənin AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin rəhbəri, deputat Akif Çağatay Kılıç da qeyd olunan fikirləri bölüşür. O qeyd edir ki, italiyalı deputat Mikele Nikolettinin Avropa Şurası Parlament Assambleyasının prezidenti seçilməsi həm Türkiyə, həm də Azərbaycan üçün yalnız uğurlu ola bilər. Türkiyəli parlamentari onu da vurğulayıb ki, Nikolettinin bu vəzifənin öhdəsindən gələcəyinə şübhə etmir: "O, AŞPA-da uzun illik təcrübəyə malikdir və bir sıra missiyalar həyata keçirib. Digər müsbət tərəf isə əslən italyan mənşəli olması, beləliklə, xarakter və mentalitet baxımından bizə daha yaxın olmasıdır. Həqiqətən də keçirdiyimiz görüşlərdən belə nəticəyə gəlmək olar ki, Mikele Nikoletti dünyagörüşlü, müdrük bir rəhbər olacaq. Onunla uğurlu dialoq qura bilmişik. O, bizi tanıyır, biz onu tanıyırıq. Hesab edirəm ki, onun AŞPA prezidenti seçilməsi həm Türkiyə, həm də Azərbaycan üçün yalnız uğurlu ola bilər". Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə toxunan.Kılıç bildirib ki, münaqişə ilə bağlı reallıqlar göz qabağındadır: "Bu gerçəklikləri heç kim inkar edə bilməz. Bu reallıqları saxtalaşdırmağa çalışanlar buna nail ola bilməyəcəklər, çünki artıq hamı həqiqəti bilir. Bu günün aktual məsələsi isə bu gerçəklərin qəbul etdirilməsidir. Biz Dağlıq Qarabağ məsələsində bu günə qədər olduğu kimi, bundan sonra da AŞPA çərçivəsində azərbaycanlı deputatlarla birgə fəaliyyət göstərəcəyik".
Bütün bunlar onu göstərir ki, cari il ərzində Qarabağ məsələsində həm ATƏT, həm də Avropa Şurası çərçivəsində diplomatik fəallıq xeyli yüksək olacaq. Eyni zamanda Rusiya, ABŞ və Avropanın özünün də ayrılıqda məsələ ilə bağlı zəruri addımlar atması gözlənir. Hadisələrin qeyd olunan səpkidə inkişafı isə Azərbaycanın maraqlarına tam cavab verir. Bununla yanaşı, o da faktdır ki, barəsində bəhs edilən diplomatik fəallıq istənilən nəticəni verməsə, hərb yolu qaçılmaz olacaq. Əslində, bu gün Ermənistanı qeyd olunan istiqamətdə də böyük qorxu bürüməkdədir. Erməni mediasının məlumatına görə, generallar apreldə idarəçilik sisteminin dəyişməsindən sonra ordunun taleyinin necə olacağından narahatdır. Erməni siyasi şərhçi Naira Ayrumyan yazır ki, generallar sistem dəyişikliyindən sonra Azərbaycanın erməni ordusunu Qarabağdan asanlıqla təmizləyəcəyindən qorxur: "Apreldən sonra Ermənistanda parlament idarə-üsuluna keçid ediləcək və ölkədə baş nazir əsas güc olacaq. Generallar dəyişiklikdən sonra orduya kimin əmr verəcəyini aydınlaşdırmaq istəyir. Həmçinin, onlar ölkənin idarə edilməsində pay almaq istəyirlər. Bütün bunlarla yanaşı, generallar Azərbaycanın Qarabağı azad edəcəyindən narahatdır. Hətta məxfi görüşlərdə Azərbaycan ordusunun gücü və Qarabağı bir gecədə azad edə biləcəyi ssenariləri açıq şəkildə müzakirə edilir. Çünki Qarabağ məsələsi onların əksəriyyətinin yüksək post tutmasının əsas səbəbidir". Amma erməni tərəfi yaxşı başa düşür ki, hərbi əməliyyatlara start verilməsi fonunda nə onların özlərindən, nə də tutduqları postlardan əsər-əlamət qalmayacaq. Bu mənada münaqişənin dinc müstəvidə həlli erməni tərəfi üçün də çox sərfəlidir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
