Rusiya prezidenti Vladimir Putin Moldovanın tanınmamış Dnestryanı regionunun sakinlərinə Rusiya vətəndaşlığının sadələşdirilmiş qaydada verilməsi haqqında fərman imzalayıb. Yeni qaydalara əsasən, Rusiya pasportu almaq istəyənlərdən artıq Rusiya Federasiyasında daimi yaşamaq tələb olunmayacaq – sözügedən bölgədə daimi qeydiyyat kifayət edəcək. Onlar, digər miqrantlardan fərqli olaraq, rus dili, Rusiya tarixi və qanunvericiliyi üzrə imtahanlardan da azad ediləcəklər.
Dnestryanı coğrafi və hüquqi baxımdan Moldovanın tərkib hissəsidir və BMT-nin heç bir üzvü tərəfindən müstəqil dövlət kimi tanınmır. Buna baxmayaraq, regionda öz hakimiyyət orqanları, ordusu, valyutası və pasportları olan tanınmamış "Dnestryanı Moldova Respublikası" fəaliyyət göstərir. Rusiya Federasiyası Moldovanın ərazi bütövlüyünü formal olaraq tanısa da, Dnestryanını siyasi, iqtisadi və hərbi cəhətdən dəstəkləyir. Regionda 1990-cı illərdən bəri Rusiya hərbi kontingenti yerləşdirilib. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski və bir sıra beynəlxalq ekspertlər Dnestryanı ilə Donbas hadisələri arasında paralellər aparır. Onlar qeyd edirlər ki, Rusiya başqa bir ölkənin ərazisini ilhaq etməyi planlaşdıranda əvvəlcə həmin bölgədə öz pasportlarını paylayır və Rusiya vətəndaşlarının sayını süni şəkildə artırır. Sonra isə həmin şəxsləri "qorumaq" bəhanəsi ilə əraziyə əlavə hərbi qüvvələr yeridir. Rusiyanın sabiq müdafiə naziri Sergey Şoyqu tanınmamış respublikada 220 mindən çox Rusiya vətəndaşının yaşadığını bəyan etmişdi. O, Ukrayna və Moldova hakimiyyətinin həmin şəxslərin maraqlarına təhlükə yaratdığını iddia etmişdi.
Politoloq İvan Preobrajenski "Current Time" telekanalına müsahibəsində pasportların paylanmasının yalnız başlanğıc olduğunu bildirib. Onun fikrincə, Rusiya yaxın bir neçə il ərzində Dnestryanını da Krım, Donbas, Abxaziya və Cənubi Osetiyada olduğu kimi eyni ssenari ilə ilhaq etməyi planlaşdırır. Məhz bu səbəbdən Kreml Dnestryanıya quru dəhlizi açmaq üçün Ukraynanın Odessa və Nikolayev vilayətlərini ələ keçirmək planlarından tam əl çəkmir. Politoloq qeyd edir: "Dnestryanı Ukrayna üçün arxa cəbhə riskidir. Üstəlik, bu region Moldovanın Avropa İttifaqına normal inteqrasiyasına mane olur. Bəllidir ki, Rusiya hakimiyyəti kritik məqamlarda müxtəlif tanınmamış qurumları tanımaq qərarı verir. 2008-ci ildə Gürcüstanla müharibə ərəfəsində də belə olmuşdu. O zaman Rusiya Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanıdığını elan etdi, faktiki olaraq onları ilhaq etdi, orada öz qoşunlarını daimi yerləşdirdi və artıq onların "sülhməramlı" olduğunu göstərməyə belə çalışmadı". Ekspert əvvəlcə regionun tanınmasının, daha sonra isə Rusiyaya birləşdirilməsinin mümkün olduğunu ehtimal edir: "Ərazinin rəsmən birləşdirilməsi üçün həmin bölgənin Rusiyanın tərkibinə daxil olmaq barədə xahiş etməsi və "referendum" keçirməsi lazımdır. Kremldə bu cür formal prosedurları çox sevirlər. Əgər proses həqiqətən bu istiqamətdə gedirsə, yaxın vaxtlarda Dnestryanıda Rusiyaya birləşmə ilə bağlı növbəti "referendum" keçirilməlidir. Onlar bunu 2006-cı ildə artıq sınaqdan keçiriblər". Preobrajenski vurğulayır ki, Rusiya Ukraynanın Qara dəniz sahillərini, xüsusilə Odessanı ələ keçirmək planlarından vaz keçməyib. Bu planlar gerçəkləşərsə, Moskva Dnestryanıya birbaşa quru dəhlizi əldə edəcək: "2014-cü ildə Rusiya Krımı ilhaq etdikdən sonra uzun müddət ora quru dəhlizinin açılmasının vacibliyindən danışırdı və sonradan buna nail oldu. Hazırda Rusiyadan Krıma quru yolu ilə getmək mümkündür. Məncə, Dnestryanı üçün də təxminən eyni ssenari nəzərdən keçirilir". Politoloqun fikrincə, Putin yaxın iki il ərzində Ukraynanın Nikolayev və Odessa vilayətlərini nəzarətə götürməyə ümid edir və operativ planlar da bunu göstərir. Planın nə dərəcədə real olub-olmaması isə başqa bir məsələdir. Digər tərəfdən, Rusiya Dövlət Duması Silahlı Qüvvələrin xaricdə "Rusiya vətəndaşlarının hüquqlarının müdafiəsi" məqsədilə istifadəsinə imkan tanıyan qanun layihəsini qəbul edib. Preobrajenskinin sözlərinə görə, burada əsas məqsəd niyyətlərin ciddiliyini Qərbə və qonşu dövlətlərə nümayiş etdirməkdir: "Əsas məsələ budur ki, həmin separatçı regionun əhalisinin əhəmiyyətli hissəsi Rusiya pasportunu çoxdan alıb. Buna görə də həm Ukrayna, həm də Moldova bunun yaratdığı əlavə risklər barədə açıq danışaraq ajiotaj yaratmağa çalışmırlar, lakin təhlükəni ciddi qəbul edirlər. Ukrayna artıq dəfələrlə qeyri-rəsmi şəkildə bildirib ki, əgər Rusiya Dnestryanıda hərbi cəhətdən möhkəmlənməyə çalışsa, Kiyevin bu bölgəni qısa müddətdə nəzarətə götürməsinə heç nə mane olmayacaq. Çünki orada Ukrayna vətəndaşlarının da sayı kifayət qədər çoxdur".
Tahir TAĞIYEV
