ABŞ və İsrailin 28 fevralda İrana qarşı başlatdığı hücumlar aylardır davam etsə də, dünən Trampdan çox tənqidi bir açıqlama gəldi. "İran sivilizasiyasını məhv edəcəyik" deyən Tramp gecə saatlarında hücumun həyata keçiriləcəyinə işarə etmişdi. Hücumların səhər saat 04:00-da başlayacağını bildirən Tramp, planlaşdırılan hücumdan cəmi 1,5 saat əvvəl İranla atəşkəs əldə edildiyini açıqladı. Tərəflər Hörmüz boğazının açılması ilə bağlı razılığa gəliblər.
İki həftəlik atəşkəsə razılaşdığını açıqlayan Tramp, İrandan 10 maddəlik təklif aldıqlarını bildirib. İranla bağlanan razılaşmanı qüsursuz bir qələbə adlandıran Tramp, Çinin İranı danışıqlara razı saldığını bildirib.
Dünya sülhü üçün əla bir gün olduğunu deyən Tramp, bir çox müsbət irəliləyişlərin olacağını və baş verənlərin Yaxın Şərqin qızıl dövrü ola biləcəyini də vurğulayıb: “Dünya sülhü üçün əla bir gün! İran bunun olmasını istəyir, onlar kifayətdir dedilər! Eyni şəkildə başqaları da! ABŞ Hörmüz boğazında nəqliyyatın hərəkətini asanlaşdırmağa kömək edəcək. Bir çox müsbət irəliləyişlər olacaq! Böyük məbləğdə pul qazanılacaq. İran yenidənqurma prosesinə başlaya bilər. Hər cür təchizatla dolub daşacağıq və hər şeyin yolunda getdiyindən əmin olmaq üçün orada gözləyəcəyik. Əminəm ki, bu baş verəcək. Eynilə ABŞ-da yaşadığımız kimi, bu, Yaxın Şərqin Qızıl Dövrü ola bilər!”
Ağ Evin sözçüsü Karolin Livitt nə qədər qəribə də olsa, ABŞ-ın İrandakı əsas hərbi məqsədlərinə 38 gün ərzində nail olduğunu iddia edərək, atəşkəsi "ABŞ-ın qələbəsi" adlandırıb. Eyni zamanda Tehran administrasiyası da atəşkəsi təsdiqləyərək, ABŞ-ı 10 maddəlik planı qəbul etməyə məcbur etməklə tarixi bir qələbə qazandıqlarını iddia edib.
İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası isə bildirib ki, İran ABŞ-ı 10 maddəlik planını qəbul etməyə məcbur etməklə tarixi bir qələbə qazanıb: “ABŞ İranın Hörmüz boğazı üzərində nəzarətini, nüvə zənginləşdirmə hüququnu və bütün sanksiyaların ləğvini qəbul edib".
Tərəflər arasında birbaşa danışıqların aprelin 10-da İslamabadda keçiriləcəyi gözlənilir.
Bu arada, İranın razılaşma ilə bağlı 10 maddəlik təklifinin təfərrüatları da ortaya çıxıb.
1. Hörmüz boğazından keçidin İran Silahlı Qüvvələri ilə əlaqələndirilərək nəzarətli şəkildə həyata keçirilməsi.
2. “Müqavimət Oxu”nun bütün elementlərinə qarşı aparılan müharibəyə son qoymaq.
3. ABŞ hərbi qüvvələrinin bölgədəki bütün bazalardan və yerləşdirmə məntəqələrindən çıxarılması.
4. Hörmüz boğazından təhlükəsiz keçidi zəmanət altına alacaq və razılaşdırılmış protokol çərçivəsində İranın suverenliyini təmin edəcək tranzit tənzimləməsinin yaradılması.
5. İrana dəyən zərərin hesablamalara əsasən tam kompensasiyası.
6. Bütün ilkin və ikinci dərəcəli sanksiyaların ləğvi.
7. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin ləğvi.
8. Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin qərarlarının ləğvi.
9. Xaricdə bloklanmış bütün İran aktivlərinin və maliyyə resurslarının azad edilməsi.
10. Bütün bu məqamların Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsi ilə təsdiqlənməsi.
Tahir TAĞIYEV
