ABŞ, İsrail və İran arasında qarşılıqlı hücumlar davam edərkən, regional vasitəçilər də atəşkəs və razılaşma üçün səylərini davam etdirirlər. ABŞ prezidenti Trampın İran elektrik stansiyalarını və körpülərini məhv etmək üçün verdiyi son tarixdən öncəsi Pakistanın vasitəçiliyi ilə "İslamabad Sazişi" müzakirəyə çıxarılıb.
Diplomatik mənbələr vasitəçilərin iki mərhələli plan təqdim etdiyini açıqlayıb. Birinci mərhələdə davamlı həll yolu üçün danışıqlara yol açmaq məqsədilə 45 günlük atəşkəs nəzərdə tutulur. Qeyd edilir ki, lazım gələrsə, bu müddət uzadıla da bilər. İkinci mərhələdə müharibəyə tamamilə son qoymaq üçün hərtərəfli razılaşma əldə etmək hədəflənir.
“Reuters” agentliyi xəbər verir ki, Pakistanın Ordu Qərargah rəisi marşal Asim Munir gecə boyu ABŞ vitse-prezidenti Vens, Trampın Yaxın Şərq üzrə xüsusi elçisi Stiv Uitkoff və İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ilə birlikdə gərgin diplomatik fəaliyyət göstərərək sazişin mətni ilə bağlı razılığa gəlməyə çalışıb.
Pakistanın təklif etdiyi plan iki mərhələni əhatə edir: Atəşkəs dərhal qüvvəyə minəcək və bir aydır bağlı olan strateji Hörmüz boğazı yenidən açılacaq.
Tərəflərə regional çərçivəni əhatə edən daha əhatəli bir razılaşmanı yekunlaşdırmaq üçün vaxt veriləcək. Bu prosesdə üzbəüz görüşlərin İslamabadda keçirilməsi planlaşdırılır.
Sazişin məzmunu ilə bağlı sızdırılmış məlumatlardan görünür ki, layihə hər iki tərəf üçün son dərəcə həssas məsələləri əhatə edir. Layihə mətninə görə:
- İran nüvə silahı proqramına son qoymaq üçün konkret öhdəliklər götürəcək.
- Əvəzində ABŞ iqtisadi sanksiyaları yumşaldacaq və İranın dondurulmuş aktivlərini azad edəcək.
Vasitəçilərin İranın bu məsələlərdə qismən etimad yaradan tədbirlər görüb-görə bilməyəcəyini dəyərləndirdiyi bildirilir. Mənbələr uranın və Hörmüz boğazının İranın əlində ən güclü kartlar olduğunu və Tehranın sadəcə müvəqqəti atəşkəs müqabilində bu kartlardan imtina etməyəcəyini bildirirlər.
"Axios"a danışan bir amerikalı rəsmi Tramp administrasiyasının İrana müxtəlif təkliflər etdiyini, lakin Tehranın onları qəbul etmədiyini açıqlayıb.
İran rəsmiləri vasitəçilərə açıq şəkildə bildiriblər ki, kağız üzərində atəşkəsin olduğu, ancaq ABŞ və İsrailin istədikləri zaman yenidən hücum edə biləcəyi Qəzza və ya Livana bənzər bir vəziyyətə düşmək istəmirlər.
İki rəsmi şəxs ABŞ və İsrailin İranın enerji obyektlərini hədəf alan genişmiqyaslı əməliyyat planının hazır olduğunu bildirib. Trampın son tarixin uzadılması qərarının diplomatiyaya son şans vermək məqsədi daşıdığı vurğulanıb. Ekspertlər xəbərdarlıq ediblər ki, bu "son şans" dəyərləndirilməsə, münaqişə yeni mərhələyə qədəm qoyacaq.
Tahir TAĞIYEV
