Abutalıb Səmədov: "ABŞ-ın İrana taktiki nüvə bombası atmaq ehtimalı yoxdur"
Hazırda dünya mediasında yayılan məlumatlara görə, Donald Trump İranla bağlı çox sərt bəyanatlar versə də, onun taktiki nüvə bombası istifadə edəcəyi ilə bağlı rəsmi və təsdiqlənmiş qərar yoxdur.
Amma ABŞ və İran arasında münaqişə artıq açıq hərbi qarşıdurma mərhələsinə keçib və gərginlik sürətlə artır. Trump İranı dəfələrlə çox ağır zərbələrlə hədələyib, məsələn “ciddi hücumlar” və ya “böyük dağıntılar” olacağı barədə açıqlamalar verib.
Bəzi xəbərlərdə onun İranın infrastrukturu və hərbi obyektlərinə hücumları genişləndirə biləcəyi vurğulanır.
Eyni zamanda ekspertlər qeyd edir ki, ABŞ-ın hərbi variantları arasında müxtəlif ssenarilər müzakirə olunur və bəzi analitik yazılarda nüvə silahı variantının "müzakirə edilə bilən seçimlərdən biri" kimi qeyd edildiyi hallar var.
Lakin çox vacib məqam budur ku, nüvə silahının istifadəsi son dərəcə radikal addım sayılır. Bu, beynəlxalq hüquq, siyasi risklər və mümkün qlobal müharibə təhlükəsi səbəbilə praktik olaraq ən son və ən az ehtimal olunan variant hesab edilir.
Hazırkı xəbərlərdə daha çox konvensional (yəni adi) silahlarla genişmiqyaslı hücumlar, hava zərbələri və strateji obyektlərin vurulması müzakirə olunur, nüvə zərbəsi isə daha çox ekspert səviyyəsində nəzəri ehtimal kimi ortaya atılır.
Qısa desək, mediada Trumpın İranı çox sərt şəkildə hədələdiyi doğrudur, amma onun konkret olaraq taktiki nüvə bombası atacağına dair təsdiqlənmiş, rəsmi plan və ya qərar yoxdur. Bu cür iddialar əsasən ehtimallar və ya şərhlər səviyyəsindədir, fakt kimi qəbul olunmur.
Tramp İrana taktiki nüvə bombası ata bilərmi?
Politoloq Abutalıb Səmədov məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Amerikanın İrana taktiki nüvə bombası atmaq ehtimalı yoxdur. Onun sözlərinə görə, belə bir addım ABŞ-ın və prezident Trampın nüfuzuna çox ağır zərbə vura bilər: "Çünki bir tərəfdən Tramp elan edir ki, İran artıq məğlub olub, onun hava hücumundan müdafiə qüvvələri, hərbi dəniz donanması məhv edilib, ballistik raket ehtiyatının böyük hissəsi sıradan çıxarılıb. Belə bir şəraitdə taktiki nüvə bombasından istifadə etmək ABŞ prezidentinin yalan bəyanatlar verməsinin sübutu ola bilər. Əgər qarşında məğlub edilmiş bir dövlət varsa və sən öz hədəflərinə nail olmusansa, taktiki nüvə silahına nə ehtiyac var?
Məlumdur ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsində Moskva pis vəziyyətə düşəndə taktiki nüvə silahından istifadə edəcəyi barədə bəyanatlar verirdi. İlk belə bəyanat 2022-ci ilin oktyabr ayında səsləndirilmişdi. Çünki Ukrayna böyük sürətlə əks hücuma keçmiş, 78 min kvadrat kilometr ərazisini rus qoşunlarından azad etmişdi. Həmin dövrdə Rusiyanın yüksək vəzifəli şəxsləri, ilk növbədə Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedev, taktiki nüvə silahından istifadənin zəruriliyi barədə danışırdı. Bu da ABŞ-ı kifayət qədər narahat etmişdi və dərhal Ukrayna rəhbərliyinə hücumu dayandırmaqla bağlı göstərişlər verilmişdi.
2022-ci ilin oktyabr-noyabr aylarından sonra Ukrayna demək olar ki, irəliləyə bilmədi, əsasən müdafiə mövqeyində qaldı. Nəticədə hər il Kiyev 5-6 min kvadrat kilometr ərazi itirir. Ukrayna bu ilin ilk rübü ərzində də müəyyən ərazilər itirib. Rusiyanın taktiki nüvə silahından istifadə istəyi aydın idi, çünki ağır vəziyyətə düşmüşdü. Medvedev deyirdi ki, nüvə dövləti məğlub ola bilməz.
ABŞ prezidenti belə bir etiraf edə bilərmi? Əgər etsə, ilin sonunda keçiriləcək aralıq seçkilərdə Respublikaçılar qələbə qazana bilərmi? Əlbəttə yox. Bu halda Tramp "topal ördək" statuslu prezidentə çevrilər və onun fəaliyyətinin faydası azalardı. Üstəlik, Respublikaçıların gələcək prezident seçkilərində də qələbə şansı minimuma enər.
Bu səbəbdən hesab etmirəm ki, ABŞ prezidenti taktiki nüvə silahından istifadə etmək qərarına gəlsin. Baxmayaraq ki, taktiki nüvə silahı o qədər də genişmiqyaslı dağıdıcı deyil - təxminən 10 kvadrat kilometr ərazidə təsir göstərir, öldürücü radius isə 1-2 kilometrdir. Əsas məsələ ondadır ki, bu silah geniş ərazilərdə radioaktiv çirklənməyə səbəb olmur. Buna görə də Rusiya bəzən belə fikirlərə düşə bilir.
Bundan əlavə, nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiya ilə ABŞ əhalisi arasında ciddi fərq var. ABŞ əhalisinin əksəriyyəti müharibənin əleyhinədir və bir əsgərin ölümü onlar üçün böyük faciə sayılır. Hazırda da ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsinə əhalinin böyük hissəsi etiraz edir. Amma Rusiyada səbəbin nə olmadından asılı olmayaraq, əhalinin əksəriyyəti həm müharibəni, həm də hakimiyyəti dəstəkləyir.
Mən düşünmürəm ki, ABŞ İrana qarşı ciddi uğursuzluğa məruz qalıb. Əvvəlcədən də müəyyən etmək olardı ki, bu müharibədə hansı nəticələr əldə edilə bilər. İranın bəzi hərbi obyektləri sıradan çıxarılıb, donanmaya ciddi zərbə dəyib, ballistik raketlərin sayı azaldılıb, 60% zənginləşdirilmiş 440 kq uran isə nəzarətdən çıxıb. Onun harada olduğu dəqiq məlum deyil.
ABŞ bundan artıq nə əldə edə bilər? Endirilən zərbələr, dağıntılar və itkilər əksər hallarda dövlətləri güzəştə getməyə məcbur edir. Məsələn, Yuqoslaviyanı 77 gün bombaladılar və nəticədə quru əməliyyatı olmadan rəhbərlik tələbləri qəbul etdi. Sonradan Kosovo müstəqillik qazandı və Yuqoslaviya parçalandı.
Lakin İran rəhbərliyi xalqın maraqlarını əsas götürmür. Bu, ABŞ üçün çətin anlaşılan məsələdir. Bu qədər dağıntıya məruz qalan ölkə əslində danışıqlara daha çox meylli olmalıdır. Amma hazırda İranın belə niyyəti görünmür. Ola bilsin, gizli danışıqlar gedir və real vəziyyət fərqlidir.
Bir məqamı da xatırlatmaq istəyirəm: 1979-cu ildə İran inqilabı ərəfəsində İranla Çinin ÜDM-i arasında fərq təxminən 100 milyard dollar idi. Hazırda İranın ÜDM-i 356 milyard dollar olduğu halda, Çinin ÜDM-i 18 trilyon dollardan artıqdır. Xalqı düşünmək bir dövləti bu səviyyəyə gətirə bilər".
Səmədovun fikrincə, ABŞ rəhbərliyi müharibədən çıxış yolu axtarır. O deyir ki, ola bilsin, quru əməliyyatı planından tam imtina etməyib, müəyyən əraziləri ələ keçirmək (Xark adasını - red. A.N) və ya Hörmüz boğazına nəzarət etmək istəyir: "Tramp buna nail olsa, öz məqsədinə çatdığını elan edə bilər. Lakin taktiki nüvə silahından istifadə ABŞ üçün çox ciddi problemlər yaradar və Respublikaçılar Partiyası bunun altından çıxa bilməz."
Akif NƏSİRLİ
