ABŞ mediası Türkiyə və Misirin Vaşinqton və Tehran arasındakı gərginlikdə vasitəçiliyi ilə həyata keçirilən gizli prosesin bəzi detallarını ortaya çıxarıb. Məlumata görə, Trampın Pakistan vasitəsilə İrana çatdırılan 15 maddəlik "nüvəsizləşdirmə" planına cavab olaraq, Tehran administrasiyası dünyanı şoka salan beş maddəlik əks təklif irəli sürüb.
"New York Times" və "Channel 12"-nin əldə etdiyi məlumata görə, ABŞ-ın plana İranın nüvə və raket imkanlarını tamamilə aradan qaldırmağa yönəlmiş sərt sanksiyalar daxildir.
"New York Times" yazıb ki, Trampın "ən sevdiyim marşal" adlandırdığı Pakistan Ordusunun Baş Qərargah rəisi general Asim Munir İran Parlamentinin sədri Məhəmməd Bağır Qalibafla birbaşa əlaqə qurub. General Asim Munir Trampın gizli 15 maddəlik planını İran rəsmilərinə çatdırib.
İsrail mediası ABŞ-ın İrana təklif etdiyi 15 maddəlik gizli paketin ən kritik 11 tələbini əldə edib. Həmin tələblər bunlardır:
- İran mövcud nüvə potensialının hamısını məhv edəcək.
- Nüvə silahı əldə etməmək barədə qəti öhdəlik götürüləcək.
- İran ərazisində uranın zənginləşdirilməsinə icazə verilməyəcək.
- Təxminən 450 kq-lıq 60% zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı MAQATE-yə təhvil veriləcək.
- Natanz, İsfahan və Fordo nüvə obyektləri tamamilə ləğv ediləcək.
- MAQATE İran daxilində məhdudiyyətsiz giriş və monitorinq səlahiyyəti əldə edəcək.
- Regional "vəkil qüvvələr" modelindən (Hizbullah, Husilər və s.) imtina ediləcək.
- Regional müttəfiqlərə verilən maliyyə və silah dəstəyi dayandırılacaq.
- Hörmüz boğazı sərbəst dəniz dəhlizi kimi tam açıq qalacaq.
- Raket proqramı mənzil və say baxımından məhdudlaşdırılacaq.
- Raketlərdən yalnız özünümüdafiə üçün istifadə ediləcək.
ABŞ tərəfindən təklif edilən təşviqlər isə bunlardır:
- Bütün beynəlxalq sanksiyalar tamamilə ləğv ediləcək.
- Buşehr Atom Elektrik Stansiyasında elektrik enerjisi istehsalı üçün mülki nüvə dəstəyi təmin edəcək.
- Sanksiyaların avtomatik olaraq yenidən tətbiq olunmasına imkan verən mexanizm ləğv ediləcək.
Tehran administrasiyası isə Trampın bu təkliflərinə cavab olaraq daha sərt tələblər irəli sürüb. “Wall Street Journal” qəzetinin yazdığına görə, İnqilab Keşikçilərinin rejim daxilində təsirini artırdığı İran aşağıdakı tələbləri irəli sürdü:
- Körfəzdəki bütün ABŞ bazalarının dərhal bağlanması.
- İrana qarşı hava hücumlarına görə böyük məbləğdə kompensasiya ödənilməsi.
- Hörmüz boğazından keçən gəmilərdən Süveyş kanalındakı kimi rüsumların tətbiq edilməsi.
- Müharibənin yenidən başlamayacağına dair beynəlxalq zəmanət.
- İsrailin Hizbullaha qarşı bütün əməliyyatları dayandırması.
ABŞ rəsmiləri İranın tələblərini "absurd və qeyri-real" adlandırıblar.
İsrail tərəfində isə Trampın tez bir zamanda "çərçivə razılaşması" üçün güzəştə gedə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar var.
O da bildirilir ki, Trampın razılaşmaya olan həvəsi onun bölgədəki ən yaxın müttəfiqləri olan Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini (BƏƏ) narahat edib. Ər-Riyad və Əbu-Dabi Trampa təzyiq göstərirlər ki, İranı artıq təhlükə yaratmayacaq nöqtəyə qədər zəiflətsin.
Tahir TAĞIYEV
