Bütün Yaxın Şərqdə gərginliyə səbəb olan 24 günlük hücumların ardından Vaşinqton gözlənilməz bir addım adıb. ABŞ prezidenti Donald Tramp böhranın əvvəlindən bəri istifadə etdiyi sərt ritorikadan imtina edərək Tehran administrasiyası ilə birbaşa əlaqənin qurulduğunu elan edib. Bu açıqlama davam edən münaqişənin gedişatını dəyişdirməklə yanaşı, həm də ABŞ-ın bölgədəki uzunmüddətli strategiyasını kökündən dəyişdirmək baxımından diqqət çəkir.
İranda ağlabatan və etibarlı hesab etdiyi bəzi insanlarla danışıqlara başladıqlarını bildirən Tramp, Tehranın razılaşma istədiyini deyib: “Yəqin ki, bu gün telefonla danışacağıq. Heç nəyi zəmanət altına almayan bir razılaşma əldə etmə ehtimalımız çox yüksəkdir. Mən heç nəyə zəmanət vermirəm. Sadəcə deyirəm ki, razılaşma ehtimalı çox yüksəkdir və mən qumarbaz olsaydım, bunun reallaşacağına bəhsə girərdim”.
Trampın açıqlamalarındakı ən vacib detal, İranın Ali Lideri Əli Xameneinin oğlu və ehtimal ki, varisi olan Müctəba Xameneiyə qarşı sui-qəsd planı iddialarına son qoyması olub. Vaşinqtonun rejim dəyişikliyi və ya rəhbərliyin təmizlənməsi əvəzinə diplomatik həll yolu axtardığına işarə edən Tramp, Müctəba Xameneinin öldürülməsini istəmədiyini deyib: “Biz sülhə nail olmağı gözləyirik. İran liderləri ilə görüşmüşük. Onlar da, biz də razılaşma istəyirik. İran təhdid deyil.
…Bu, həyatımın ən böyük razılaşması olacaq. Vacib məsələlərdə razılığa gəldik. İran nüvə silahına sahib olmamağa razılıq verib. Yəqin ki, bu gün telefonla danışacağıq. İranla 15 bənddə razılığa gəldik".
İsrailin sülh razılaşmasından məmnun olacağını iddia edən Tramp, həyatının razılaşmalar üzərində qurulduğunu deyib: “Onlar sabah səhər ən böyük elektrik stansiyalarını bombalamağımızı gözləyirdilər. Mən onları axtarmadım, onlar bizi axtardı və razılaşmaq istədiklərini dedilər. Nüvə silahı istehsal etməməklə bağlı razılaşma əldə etməyə hazırdırlar. Əgər onlarla bir razılaşma olsa, ora gedib zənginləşdirilmiş uranı özümüz alacağıq”.
Sistemdə mümkün qədər çox neft dövriyyəsi istədiyini bildirən Tramp, buradakı vəziyyətin Ukraynadan çox fərqli olduğunu deyib: “Çünki nüvə silahlarına baxanda bir çox fərq görə bilərsiniz. Söhbət 47 ildir ki, pis niyyətlə hərəkət edən bir ölkədən gedir. Onlar bütün dünyada ölümlərə səbəb olurlar. Onlar bütün Yaxın Şərqə hakim olmaq istəyirdilər. Nüvə silahları ilə bunu etmək onlar üçün daha asan olardı. Co Kent İranın böyük bir təhlükə olmadığını söylədi. Bu, doğru deyil. Biz onları vurduq və çox yaxşı vurduq, amma bu, onların yenidən silah istehsal etməyə çalışmayacaqları anlamına gəlmir. Əgər biz onların nüvə obyektlərini B-2 bombardmançı təyyarələri ilə məhv etməsəydik, iki həftə sonra nüvə silahlarına sahib olardılar. Bundan İsraildə və bütün Yaxın Şərqdə istifadə edəcəkdilər. Onların bir çox resursunu məhv etdik. Donanmasını, hava qüvvələrini və radarlarını məhv etdik. Biz həmçinin onların rabitə mərkəzlərini məhv etdik, buna görə də bizimlə əlaqə saxlamaq çox çətinləşdi. Xamenei öldürüldü. Bilirsiniz, Xameneinin oğlu ilə əlaqə saxlamaq mümkün deyil, aydındır ki, bir şey var. Müctəba Xameneinin ölməsini istəmirəm”.
İranda rejim dəyişikliyini görmək istəyini vurğulayan Tramp, bu dəyişikliyin zəruri olacağını bildirib: “Rejimdəki hər kəs öldürüldü. Düşünürəm ki, bu, ədalətli idi. Venesuelaya baxın, gördüyümüz işlər nə qədər yaxşı nəticə verdi. Hazırkı Venesuela prezidenti ilə çox yaxşı münasibətlərimiz var. Bəlkə İranda da belə birini tapa bilərik. Razılaşma əldə etmək üçün çox yaxşı şansımız var. Onların nüvə silahı olmayacaq, bu, bizim birinci şərtimizdir. Hətta ikinci və üçüncü şərtimiz də budur”.
Tahir TAĞIYEV
