Əbu-Dabidə Azərbaycan və BƏƏ Müdafiə nazirlikləri arasında imzalanmış Niyyət məktubu özlüyündə əhəmiyyətli fakt olsa da, başqa bir imzalanmış sənədin geosiyasi dəyişdiricilk gücünü 2-ci plana keçirə bilməz. Söhbət regionumuzun enerji xəritəsini yeniləşdirə biləcək bir qaz sazişindən gedir. Azərbaycan İqtisadiyyat Nazirliyinin Cənub Qaz Dəhlizi QSC-dəki nəzarət olmayan payının bir hissəsi BƏƏ Milli Neft Şirkətinin investisiya qurumuna satıldı.
Çox maraqlı məsələdir. Bəlkə də Azərbaycanın son 30 ildə çox sayda neft-qaz sazişləri imzalaması səbəbindəndir ki, bu hadisə o qədər də diqqətçəkən fakt kimi ictimai rəyin mərkəzinə hələlik keçmir. Ancaq bu müvəqqətidir və tezliklə Cənub Qaz Dəhlizində Azərbaycanın payının bir hissəsinin nə Qafqaz, nə də Avropa ilə coğrafi bağlılığı olmayan BƏƏ-yə satılması gurultulu fakta çevriləcək. Niyə?...
Məlumdur ki, Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycanın qazını Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya çıxaran ən yeni arteriyadır. Neçə ölkəyə və nə qədər qaz tədarük edildiyi barədə rəqəmlərlə yoruculuq etməyə lüzum yoxdur. Tək onu deyək ki, Cənub Qaz Dəhlizi-TANAP-TAP xətti Avrasiyanın enerji xəritəsini yetərincə dəyişib. Artıq Mərkəzi Asiya dövlətlərinin neftinin, qazının və elektrik enerjisinin Azərbaycanın üzərindən Avropaya nəql edilməsi üçün mühüm layihələr icra olunmaqdadır. Bu fantastik layihələri gerçəkləşdirən Azərbaycan Prezidenti layihələrin yeni uzantıları üzərində düşünür. Xüsusilə Avropaya qaz ixracının artırılması çox ağır vəzifə kimi qarşıda durur. Zahirən hər şey sadə görünür. Nə çətinlik var? - deyə bəzən sual olunur. İndi gəlin, Cənub Dəhlizi ilə Avropaya qaz nəqlinin artırılması üzərində gedən mürəkkəb geosiyasi intriqalara baxaq. Avropa rus qazından daha az asılı olmaq üçün Azərbaycandan çox qaz istəyir. Azərbaycan istəyi inkar etmir. Lakin haqlı olaraq bir kiçik izah verir və bir əsaslı şərt qoyur. Azərbaycanın uzahı budur ki, qazı artırmaq üçün hasilata əlavə pul qoyulmalı və kəmərin daşıyıcılıq gücü indiki 31 milyard kubdan xeyli yuxarı çıxarılmalıdır. Çox əsaslı izahdır. Hamısı deyil. Daha əsaslı bir şərt də var. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə deyib ki, Avropa Azərbaycanla uzunmüddətli yeni qaz sazişi bağlamalı və Avropanın maliyyə qurumları Azərbaycanın qaz yataqlarına sərmayə qoyuluşu üzərindəki anormal qadağanı götürməlidir. Məgər Əliyev haqlı deyil? Avropa özü əlavə pul qoymur, uzunmüddətli saziş imzalamır, ancaq Azərbaycandan izafi qaz istəyir. Qaz havadan tutulmur ki! Bax burada hər şey aydınlaşır və Azərbaycan diplomatiyasının çətin vəziyyətdən daha bir çıxış yolu taparaq Azərbaycandan izafi qaz uman Avropanı necə fakt qarşısında qoyduğunu nümayiş etdirir. Ehtimal etmək olar ki, Avropa maliyyə qurumlarının Cənub Qaz Dəhlizinə indiyədək müxtəlif bəhanələrlə yatırmaq istəmədiyi sərmayəni məmnuniyyətlə BƏƏ yatıra bilər...İlham Əliyevlə BƏƏ prezidentinin sözügedən addımı Avrasiyanın enerji xəritəsini növbəti mərhələdə yeniləşdirə bilər... Yenə də əsas oyunçunun biri Azərbaycandır...
Aydın QULİYEV
