Xaqani Cəfərli: "Türkiyə də ya federallaşmaq, ya da bölünmək təhlükəsi ilə üzləşəcək"
Sosial şəbəkələrdə Türkiyə istehsalı olan “Kurtlar Vadisi” filmindəki bir səhnə tez-tez müzakirə mövzusuna çevrilir. Həmin səhnədə Karahanlı obrazı İranın gələcəkdə üç yerə parçalanacağını dilə gətirir. Sözügedən səhnə “Kurtlar Vadisi: İraq” filmində yer alır və bu film 2006-cı ildə, yəni təxminən 15 il əvvəl çəkilib.
Filmin Türkiyənin “dərin dövləti”nin sifarişi ilə çəkildiyi barədə iddialar mövcuddur. Bəzi çevrələr bu dialoqu rəsmi Ankaranın mümkün geosiyasi planı kimi təqdim etməyə çalışır. Hətta bu iddiaların zaman-zaman İran hakimiyyətində də narahatlıq yaratdığı bildirilir.
Bu isə sual doğurur: doğrudanmı böyük güclərin və ya regional aktorların İranın parçalanması ilə bağlı gizli planları ola bilər, yoxsa bu, sadəcə siyasi ritorika və bədii fantaziyadır? Filmin janrının siyasi-dramatik olması və real hadisələrlə tez-tez paralellər aparması bu cür müzakirələrin yaranmasına zəmin yaradır. Lakin unudulmamalıdır ki, istənilən halda bu səhnə bədii əsərin bir hissəsidir və onu birbaşa rəsmi dövlət siyasəti kimi qəbul etmək mübahisəli və qeyri-ciddi görünür.
Politoloq Xaqani Cəfərli Baki-Xəbər qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, son illər Azərbaycanda konspiroloji yanaşma güclənib: "Unutmayaq ki, İranın bölünməsi istiqamətində təşəbbüslər “Kurtlar Vadisi” filminin çəkilməsindən təxminən 80–90 il əvvəl meydana gəlib.
Türkiyə “dərin dövləti” ilə bağlı illər öncə Ankarada soruşduğum cavabı burada qeyd etmək istəyirəm. Müsahibim Türkiyədə “dərin dövlət”i “bir sürü çapulçu” olaraq dəyərləndirmişdi. Sonradan Türkiyədə baş verən bəzi hadisələr bu fikri təsdiqlədi. Buna görə Türkiyə “dərin dövləti” ciddi məsələ deyil.
Türkiyədə nələrin baş verdiyini sona qədər anlamaq olmur. Türkiyə siyasəti o qədər qarma-qarışıq olub ki, Ankaranın nə istədiyi aydın deyil. NATO üzvü olan dövlətin Çin və Rusiya ilə hərbi-siyasi ittifaq yaratmaq üçün edilən çağırışlar, Pakistan-Səudiyyə Ərəbistanı hərbi ittifaqına qoşulmaq istəyi, Xarici İşlər naziri Hakan Fidanın TRT-dəki çıxışının sonradan rəsmi mətbuatda senzura edilərək yayımlanması Ankaranın fikirlərinin qarışıq olduğunu, aydın siyasət olmadığını göstərir.
Bütövlükdə isə İranın federallaşması və ya bölünməsi bütün regiona təsir göstərəcək. Əgər İran bölünsə, Suriyadan Pakistana qədər olan coğrafiyadakı bütün dövlətlər bunun təsirinə məruz qalacaq. Türkiyə də ya federallaşmaq, ya da bölünmək təhlükəsi ilə üzləşəcək. Çünki Avrasiyada düzənə ən çox təsir edən birinci ölkə Rusiyadırsa, ikinci ölkə İrandır. İranın və ardınca Rusiyanın bölünməsi Avrasiyada onlarla dövlətin parçalanmasına, çoxsaylı yeni milli dövlətlərin yaranmasına səbəb olacaq. Əlbəttə, bu proses asan və qansız olmayacaq. Bu prosesi ləngitmək mümkündür, amma tamamilə qarşısını almaq mümkün deyil".
Akif NƏSİRLİ
