Məlum olduğu kimi, Amerika Birləşmiş Ştatları prezidenti İranla işgüzar münasibətlər quran bütün ölkələrə 25 faizlik tarif tətbiq edəcəyini açıqlayıb. Lakin Ağ Evin saytında Trampın bu sərəncamı necə yerinə yetirdiyi və ya tətbiq edəcəyi barədə heç bir məlumat yoxdur.
Donald Trampın “Truth Social” sosial şəbəkəsindəki açıqlaması İranda yüzlərlə insanın öldüyü barədə xəbərlərin yayıldığı genişmiqyaslı etirazlardan sonra verilib. Baş verənlərdən Ermənistan ciddi narahatlıq keçirir. Ermənistan hökuməti hələlik bu perspektivə reaksiya verməsə də, iqtisadçılar rəsmilərə Amerika tərəfinə İranla münasibətlərin, o cümlədən ticarət əlaqələrinin Ermənistan üçün həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini izah etmək üçün dərhal tədbir görməyi məsləhət görürlər. İqtisadçı Suren Parsyan bildirib ki, İrəvan Ermənistanın həyati əhəmiyyətli maraqlarını təmsil etmək üçün danışıqlar apara bilər, əks halda Ermənistan həqiqətən də kifayət qədər ciddi problemlə üzləşəcək. İran Ermənistanın dördüncü ən böyük ticarət tərəfdaşıdır. Hazırda 2024-cü il üçün rəsmi rəqəmlər məlumdur: iki ölkə arasında ticarət təxminən 740 milyon dollara çatıb, həmin il ABŞ və Ermənistan arasında ticarət dövriyyəsi təxminən 411 milyon dollar olub. Bundan əlavə, ixrac təxminən 60 milyon dollar təşkil edib. İrandan idxal ixracdan təxminən altı dəfə çox olub: idxal 630 milyon dollara, ixrac isə 108 milyon dollara çatıb. İdxal olunan malların əsas hissəsini dəmir, qaz və neft məhsulları təşkil edir.
Suren Parsyan deyir ki, illərdir Ermənistan sanksiyalar altında olan İranla əməkdaşlığa ehtiyac olduğunu Qərb tərəfdaşlarına izah edə və nəticələrindən yayınmağı bacarıb. İqtisadçının fikrincə, Ermənistan tərəfi heç olmasa ilk mərhələdə 25 faizlik Amerika tarifinin tətbiqini təxirə salmağa çalışmalı və sonra onu aradan qaldırmaq üçün səy göstərməlidir. O xatırladır ki, ABŞ prezidenti əvvəllər də oxşar açıqlamalar verib, sonra onları yumşaldıb və ya ləğv edib: “Amerika Birləşmiş Ştatlarında olan Ararat Mirzoyan Marko Rubio ilə danışmaq fürsətini əldən verməməlidir. Bütün tərəfdaşlarımıza alternativimizin olmadığını, hər iki sərhədin bağlı olduğu bu bölgədə yaşadığımızı izah etməliyik. Başqa sözlə, bu baxımdan, düşünürəm ki, Ermənistan tərəfinin Trampın gömrük rüsumlarını artırmaq, ticarət balansımızı nəzərdən keçirmək siyasətininErmənistan üçün uyğun olmadığını göstərmək üçün müəyyən iqtisadi əsaslandırmaları var”. İran qaz idxalının həcmi böyükdür. Ermənistan və İran 2010-cu ildən bəri qaz müqabilində elektrik enerjisi proqramı həyata keçirirlər. Parsyan deyir ki, İranla tərəfdaşlıq pozularsa, bu, hətta elektrik enerjisinin qiymətlərinin artmasına səbəb ola bilər: “Bu proqram sayəsində dövlətə məxsus İrəvan İstilik Elektrik Stansiyasında əlavə elektrik enerjisi istehsalına da nail olduq ki, bu da elektrik enerjisi tariflərinin artmasının qarşısını almağa kömək edir. Bundan əlavə, İran qarşısında müəyyən beynəlxalq öhdəliklərimiz var, yəni bu münasibətləri kəssək, kifayət qədər ciddi cəzalar, cərimələr və ən əsası nüfuzumuzun itirilməsi ilə üzləşəcəyik. Nəzərə alaq ki, İran həm də regionda böyük, enerji ilə zəngin bir ölkədir və Ermənistan üçün bu, həmişə şaxələndirmə və Rusiyadan asılılığın azaldılması üçün bir fürsət hesab edilib”. Suren Parsyanın fikrincə, Ermənistan-İran münasibətlərinin pisləşməsi təkcə iqtisadi nəticələrə səbəb ola bilməz: "İran tərəfinin TRIPP-ə qarşı düşmənçilik nümayiş etdirməməsi üçün Ermənistan tərəfinin İranla münasibətlərini davam etdirməsi də çox vacibdir. Başqa sözlə, İran və Ermənistan arasında yaxşı münasibətlərin qorunması gələcəkdə bu proqramlara mane olmamağa da kömək edəcək."
Tahir TAĞIYEV
