2023-cü ilin payızında Qarabağdan Ermənistana könüllü köç hadisəsi beynəlxalq və yerli medianın diqqət mərkəzində olub. Rəsmi bəyanatlar, xüsusilə Paşinyan hökumətinin sözçüləri Qarabağdan 120–150 min nəfərin Ermənistana köç etdiyini bildirirdi.
Lakin faktiki statistik göstəricilər və müstəqil mənbələr bu rəqəmlərin ciddi şəkildə şişirdildiyini göstərir.
“Artsax ombudsmanı” Geqam Stepanyanın açıqlamalarına görə, mənzil əldə etmək üçün sertifikat alan ailələrin sayı yalnız 3 500 olub və onlardan yalnız 1 500-ü bu hüququnu reallaşdıra bilib. Halbuki, rəsmi bəyanatlarda 120-150 min nəfərin köç etdiyi iddia olunurdu və belə bir miqrasiya baş vermiş olsaydı, mənzil sertifikatı üçün müraciət edən ailələrin sayı təxminən 30-50 min olmalı idi. Bu, faktiki müraciət edənlərin sayının iddia olunan rəqəmlərin yalnız kiçik bir hissəsini təşkil etdiyini göstərir.
Vətəndaşlıq məsələsində də oxşar təzadlar görünür. Stepanyan məlumat verib ki, 23 100 nəfər Ermənistan vətəndaşlığı üçün müraciət edib. Onlardan 15 500 nəfər artıq vətəndaşlıq alıb və vətəndaşlıq alanların yarısı uşaqdır. Əgər rəsmi iddialardakı 120-150 min nəfərlik köç baş vermiş olsaydı, vətəndaşlıq üçün müraciət edənlərin sayı ən azı 80-100 min civarında olmalı idi. Çünki bütün köçkünlər Ermənistanda vətəndaşlıq almaqda maraqlıdır - “Dağlıq Qarabağ Respublikası” dünyada tanınmadığı üçün onun vətəndaşlığı da tanınmır. Vətəndaşlığı olmayan şəxslər ölkə daxilində müəyyən məhdudiyyətlərlə üzləşir və xarici səyahət üçün bilet ala bilmirlər. Belə şəraitdə faktiki müraciət edənlərin sayı yalnız 23 100 nəfərdir, bunun da yarısı uşaqdır. Bu, rəsmi rəqəmlərin dəfələrlə şişirdildiyini göstərir.
Həmin köç vaxtı Laçın dəhlizi ilə ərazini tərk edən əhalinin əksəriyyəti əslində Füzuli, Zəngilan, Cəbrail, Ağdam, Laçin və Kəlbəcər kimi Ermənistanın “bufer zona” adlandırdığı ərazilərdə təsərrüfatla məşğul olan Ermənistan vətəndaşları idi. Lakin rəsmi statistika və beynəlxalq təşkilatlar onları da “Qarabağ əhalisi” kimi hesaba alıb. Eyni zamanda, Ermənistan rejimi işğal dövründə xaricdən (əsasən Rusiya, Suriya, İraq və Livan) Qarabağa dəvət etdiyi minlərlə etnik ermənini də nəzərə alıb. Bu şəxslər reintiqrasiyaya razı olmadı, çoxu dərhal aldandığını anlayıb Ermənistanı tərk edərək vətəninə qayıtdı. Bütün bu kateqoriyadan olan əhali köç edənlərin sayının şişirilməsində mühüm rol oynayıb.
Beynəlxalq mənbələr göstərir ki, 100-115 min nəfər Qarabağdan miqrasiya edib, onlardan 30 mindən çoxu uşaqdır. Lakin bir hissəsi Ermənistandan sonra başqa ölkələrə gedib, bu da ilkin miqrasiya axını ilə real qalıcı köçün və vətəndaşlıq alanların sayının dəfələrlə fərqləndiyini göstərir.
Eyni zamanda, beynəlxalq təşkilatlar Qarabağdan köçmüş insanlara yönəlik məşğulluq proqramları həyata keçiriblər. 2 469 beynəlxalq məşğulluq proqramı çərçivəsində 3 minə yaxın köçkün işlə təmin edilib. Hər bir proqram heç olmasa iki nəfəri belə işlə təmin edə bilməyib. Araşdırılsa, ayrılan vəsaitin böyük bir hissəsi ilə bağlı korrupsiyaya yol verildiyi görünə bilər.
Faktlar göstərir ki, məşğulluğa cəlb edilənlər, mənzil sertifikatı alanlar və vətəndaşlıq üçün müraciət edənlərin sayı kütləvi köçün baş verdiyini təsdiqləmir. Rəsmi rəqəmlər humanitar yardım və beynəlxalq diqqət cəlb etmək üçün şişirdilib, siyasi və maliyyə motivləri ilə təqdim olunub. Reallıq isə göstərir ki, Qarabağdan Ermənistana köç edənlərin sayı 20–30 min civarında qalıcı köçkünlərlə məhdudlaşır.
Beləliklə, rəsmi bəyanatlarla faktiki statistik göstəricilər arasında ciddi fərq mövcuddur və bu, Qarabağdan könüllü köç edənlərin sayının şişirdildiyini açıq şəkildə göstərir.
Akif NƏSİRLİ
