Tofiq Abbasov: "Qərbin təhlükəsizlik açarlarından biri də Azərbaycanın əlindədir"
İlham Əliyev ilə Antonio Koşta arasında Bakıda keçirilən görüş Azərbaycan-Avropa İttifaqı münasibətlərində yeni mərhələnin formalaşdığını göstərən hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Görüşdən sonra verilən birgə bəyanat tərəflərin siyasi, iqtisadi və regional məsələlər üzrə dialoqu genişləndirmək niyyətində olduğunu nümayiş etdirir. Bu isə son illərdə müəyyən gərginliklər yaşayan münasibətlərin daha praqmatik müstəviyə keçdiyini göstərən siqnal kimi dəyərləndirilə bilər.
Avropa İttifaqının Azərbaycanla əməkdaşlığa marağının əsas səbəblərindən biri enerji təhlükəsizliyi məsələsidir. Son illərdə qlobal enerji bazarında baş verən dəyişikliklər, həmçinin Avropanın enerji mənbələrini şaxələndirmək siyasəti Azərbaycanı strateji tərəfdaş kimi daha da önə çıxarıb. Xəzər regionunun enerji resursları və Cənubi Qafqazdan keçən enerji və nəqliyyat marşrutları Avropa üçün alternativ və etibarlı istiqamət kimi qiymətləndirilir. Bu səbəbdən Bakı ilə enerji əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi Avropa üçün həm iqtisadi, həm də geosiyasi baxımdan əhəmiyyət daşıyır.
Digər tərəfdən, regionda dəyişən geosiyasi reallıqlar da Avropanın Cənubi Qafqaza münasibətinə təsir göstərir. Cənubi Qafqaz Avropa ilə Asiya arasında mühüm tranzit məkanı hesab olunur və bu regionda sabitliyin qorunması Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan isə həm enerji layihələri, həm də nəqliyyat dəhlizləri baxımından regionun əsas aktorlarından biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan Avropa İttifaqı Azərbaycanla münasibətləri yalnız enerji sahəsi ilə məhdudlaşdırmır, həm də nəqliyyat, logistika və regional əməkdaşlıq istiqamətlərində genişləndirməyə çalışır.
Münasibətlərin yaxınlaşmasına təsir edən digər amillərdən biri də qlobal siyasətdə formalaşan yeni balanslardır. ABŞ-da baş verən siyasi proseslər və Qərb daxilində müxtəlif yanaşmalar Avropa dövlətlərini bəzi məsələlərdə daha müstəqil və praqmatik siyasət yürütməyə sövq edə bilər. Bu kontekstdə Donald Tramp kimi siyasətçilərin mövqeləri də Avropa ilə digər region ölkələri arasında münasibətlərin yenidən nəzərdən keçirilməsinə dolayı təsir göstərə bilər.
Nəticə etibarilə, Avropa İttifaqı ilə Azərbaycanın münasibətlərində müşahidə olunan yaxınlaşma tək bir səbəblə izah olunmur. Bu proses enerji təhlükəsizliyi, regional sabitlik, iqtisadi maraqlar və qlobal siyasi balansların dəyişməsi kimi bir neçə amilin birgə təsiri nəticəsində formalaşır. Bakı ilə Brüssel arasında dialoqun genişlənməsi isə göstərir ki, tərəflər qarşılıqlı maraqlar əsasında əməkdaşlığı daha da inkişaf etdirməyə çalışırlar.
Məsələyə münasibət bildirən politoloq Tofiq Abbasov “Bakı-Xəbər” qəzetinə bildirib ki, Avropa həmişəki kimi riyakar, yekəxana və həddən artıq özünü arxayın göstərmək istəyir: "Digər məqamları bir yana qoysaq, onun özünü həddən artıq qüdrətli göstərmək istəyi gülünc görünür. ABŞ-la münasibətlərdə Avropa özü alçalır, qətiyyətsiz görünür və sözünü deməkdə acizlik nümayiş etdirir. Bu onların daxili işidir. Biz görürük ki, onlar Azərbaycan, Türkiyə, Macarıstan və ya Slovakiya ilə münasibətlərdə özlərini necə ağır çəkili oyunçu kimi göstərməyə cəhd edirlər.
Məsələ burasındadır ki, Azərbaycanın diplomatiyası və Prezident İlham Əliyevin davranışı çox layiqli və bütövdür. Heç vaxt heç kimə əsas vermir ki, bizi haradasa alçaltsınlar, bizə irad və qeydlər etsinlər. Əksinə, biz öz arxayınlığımızı bacarığımız, gücümüz və imkanlarımızla təsdiqləyirik.
Biz bununla öyünmürük. Hətta böyük bir qələbəmizdən - 44 günlük müharibədən sonra belə göstərdik ki, illər boyu bizə problem yaradan, vətəndaşlarımıza qarşı vəhşilik və barbarlıq etmiş Ermənistana əl uzatdıq. Dedik ki, yaxşı, olan oldu, gəlin bizim yaratdığımız inteqrasiya imkanlarından yararlanın. Əgər bacarırsınızsa, layihələrimizə qoşulun.
İndi isə başqa məsələdir ki, Ermənistan çox götür-qoy etdikdən sonra Avropanın təzyiqləri altında oyunbazlıq etməyə çalışdı və bunun nəticəsi də çanaq öz başında çatladı.
O ki qaldı Avropaya, bəli, indi sirr deyil ki, Azərbaycan enerji sahəsində xüsusilə uğurlu siyasət yürüdür. Onlar anlayırlar ki, Qərbin təhlükəsizlik açarlarından biri də bizim əlimizdədir. Bəlkə də əsas açarlardan biri Azərbaycanın əlindədir.
Bu baxımdan biz heç bir dəyişiklik etmək niyyətində deyilik, çünki buna lüzum da yoxdur. Biz öz siyasi-diplomatik xəttimizi davam etdiririk. İstəyimiz də ondan ibarətdir ki, bütün tərəfdaşlarımız uğur qazansın, mənfəət əldə etsin. Biz buna da nail oluruq.
Avropa İttifaqının bəzi hallarda davranışı isə biabırçı və gülünc görünür. Bu, onların uğursuz oyunçu olduqlarını göstərir. İndi də görürük ki, Avropa bizə qarşı müəyyən iddialar irəli sürür. Biz isə onlara göstəririk ki, əvvəldən bizi düzgün qiymətləndirmirdiniz, indi isə gecikmiş siqnal kimi özünüzü göstərirsiniz ki, guya hər şey qaydasındadır.
Antonio Koştaya gəldikdə isə o, avropalı siyasətçilər arasında ən səmimi fiqurlardan biridir. O, cənubludur və damarlarında Afrika qanı axır. Onu klassik avropalılardan fərqləndirən cəhət də məhz səmimi siyasətçi olmasıdır. O, Avropa İttifaqının siyasətinə də müəyyən yeni çalarlar gətirir.
Eyni zamanda biz gizlətmirik ki, Avropa İttifaqı ilə münasibətlərimizi yüksək qiymətləndiririk, onların yerini və mahiyyətini bilirik. Bizim tələblərimiz ondan ibarətdir ki, onlarla bərabərhüquqlu münasibətlər quraq və həyata keçirdiyimiz layihələrin mənfəəti aramızda ədalətli bölüşdürülsün.
Antonio Koştanın açıqlamasında bir məqam da var ki, o bildirib: Avropa şirkətlərindən xahiş ediləcək ki, Azərbaycanla daha sıx əlaqələr qursunlar. Bu yaxşı təşəbbüsdür. Ancaq bu təşəbbüsün arxasınca Avropanın üzərinə düşən başqa bir məsuliyyət də var. Avropa çalışmalıdır ki, bu çağırışlardan sonra artıq əməli mexanizmləri işləyib hazırlasın.
Onlar bir daha dərk etməlidirlər ki, Azərbaycan sülhsevər ölkədir. Ermənistanla qarşıdurmada biz işğalın qurbanı olmuşuq və bizi işğalçı ilə eyniləşdirmək olmaz. Biz bunu istəyirik.
Fikrimizcə, Avropa cəmiyyəti bu həqiqətləri dərk edir. Müəyyən mənada Azərbaycanın xidmətlərini də yüksək qiymətləndirirlər. Münasibətlərimiz bu səviyyədə inkişaf edərsə, onda hər şey öz qaydasında davam edəcək və biz həm onlara töhfə verəcəyik, həm də özümüz uğur qazanacağıq”.
Akif NƏSİRLİ
