Arzuxan Əlizadə: "ABŞ İranı daha şiddətli zərbələrlə danışıqlar masasına gətirmək istəyir"
Donald Tramp İrana qarşı hücumların gedişatı barədə danışaraq bildirib ki, əməliyyatlar yaxşı gedir. O qeyd edib ki, İran əvvəllər ABŞ ilə razılığa gəlmək istəmirdi. Trampın sözlərinə görə, hücumlardan sonra İranın özünü bərpa etməsi bir neçə il çəkə bilər. O həmçinin deyib ki, əvvəllər ABŞ ilə İran arasında nüvə sazişi üzrə razılaşma əldə etmək mümkün görünürdü, lakin İran sonradan geri çəkildi. Tramp əlavə edib ki, əməliyyatın nə qədər davam edəcəyinə qərar vermək ABŞ-ın əlindədir və lazım olsa onu uzatmaq, yaxud da qısa müddətdə dayandırmaq mümkündür.
Doğrudan İranda əməliyyat ABŞ üçün "yaxşı gedir", yoxsa Tramp ifadələri ilə belə bir görüntü yaratmaq istəyir?
Donald Trampın “əməliyyatlar yaxşı gedir” deməsi daha çox siyasi qiymətləndirmədir və bu cür bəyanatlar adətən liderlərin öz mövqeyini güclü göstərmək üçün istifadə etdiyi ifadələr olur. Müharibə və ya hərbi əməliyyatların real vəziyyəti isə yalnız bir tərəfin açıqlamaları ilə tam qiymətləndirilə bilməz. Belə hallarda müxtəlif mənbələr - beynəlxalq media, hərbi analitiklər və rəsmi qurumlar fərqli məlumatlar və qiymətləndirmələr verə bilər.
Ona görə də Trampın dediyi sözlər əməliyyatların həqiqətən necə getdiyini tam göstərməyə bilər. Bu, həm əməliyyatın gedişinə dair onun şəxsi və ya siyasi mövqeyini ifadə edə bilər, həm də ABŞ siyasətində və ictimaiyyət qarşısında güclü görüntü yaratmaq məqsədi daşıya bilər. Müharibə vəziyyətlərində tərəflər tez-tez informasiya və siyasi mesajlar vasitəsilə öz mövqelərini daha uğurlu kimi təqdim etməyə çalışırlar.
AMİP sədri, deputat Arzuxan Əlizadə məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında deyib ki, ötən il də ABŞ/İsrail və İran arasında 12 günlük müharibə oldu və bu müharibə ərzində İranın nüvə obyektləri vuruldu, eyni zamanda nüvə alimləri və SEPAH-a rəhbərlik edən generallar hədəfə çevrildilər: "Müharibə dayandı, amma ABŞ İran danışıqlara getməyəcəyi təqdirdə növbəti müharibə dalğasının olacağını anons etmişdi. Sonrakı mərhələdə üç etaplı danışıqlar oldu. Son iki danışıq Omanın vasitəçiliyi ilə Cenevrədə keçirilmişdi. Üçüncü raunddan sonra hər iki tərəf danışıqların uğurla getdiyini və nəticə əldə olunacağını bildirmişdi. ABŞ rəsmiləri deyirdi ki, İran nüvənin zənginləşdirilməsi ilə bağlı məsələlərdə razılığa gəlib. Lakin cəmi iki gün sonra İran ABŞ və İsrail tərəfindən vuruldu. Müharibə artıq iki həftədən çoxdur ki, davam edir.
Bu dövr ərzində ali lider də başda olmaqla bir çox yüksək çinli dövlət məmurları və generallar vurulub. Hazırda müharibə tam şiddəti ilə davam edir. 12 günlük müharibədə İran yalnız İsrail ərazisini vururdusa, vəd etdiyi kimi indi ABŞ-ın regiondakı bazalarını da vurur. Bu müharibədə İran daha çox qonşu olan körfəz ölkələrini hədəfə alıb. Bu hədəflər sırasında İsrail beşinci yerdədir.
Qardaş Türkiyə ərazisinə də üç raket atılıb, düzdür, hücumun qarşısı alınıb. Eyni zamanda Azərbaycan ərazisinə - Naxçıvana dron və raket hücumu olub. Bu hərəkət heç bir qonşuluq münasibətlərinə uyğun deyil. Çünki Azərbaycan və Türkiyə öz ərazisindən İrana qarşı heç bir halda istifadə edilməyəcəyini vəd etmişdi. Amma buna baxmayaraq İran rəsmiləri Türkiyə və Azərbaycan ərazisini də hədəfə aldılar.
Digər tərəfdən deyilir ki, İranın hərbi arsenalı tükənməkdədir. Fikrimizcə bu, həqiqətə daha yaxındır. Çünki məlumatlara görə müharibənin ilk həftəsindən sonrakı dövrdə İranın atdığı raketlərin sayında təxminən 90 faiz azalma var. İran artıq proksi qüvvələrinin müharibəyə qoşulması barədə əmr verib. ABŞ və İsrail kəşfiyyatı da davamlı olaraq İranın imkanlarının tükəndiyini yazır. Eyni zamanda bu, informasiya müharibəsinin bir elementi də ola bilər.
Amma istənilən halda bilirik ki, İran uzun müddət sanksiyalar altında olub və onun hərbi inkişafı bu səbəbdən rəqiblərinə nisbətən zəifdir. Ötən müharibədə də, indi də demək olar ki, İranın hava məkanı müdafiəsiz qalıb. İranın istifadə etdiyi Rusiya və Çin istehsalı olan HHM sistemləri faktiki olaraq sıradan çıxarılıb. İranın hava məkanında İsrail və ABŞ hərbi təyyarələri rahatlıqla manevr edə və hədəfləri vura bilirlər. Bu isə deyilənlərin həqiqətə daha yaxın olduğunu göstərir.
Amma digər tərəfdən onu da nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ hərbçiləri arasında da itkilər var və Amerika ictimaiyyəti bunu olduqca həssas qəbul edir. Amerikada Trampın bu müharibəni başlatmasının əleyhinə olan kifayət qədər qüvvələr var və onların mövqeləri güclənməkdədir. Müharibə əleyhinə çağırışlar intensivləşir. Trampın bu müharibəni başlatmasının səhv olduğunu deyən həm Senatda, həm də Konqresdə kifayət qədər deputat var. Respublikaçıların içərisində də belə deputatlar mövcuddur.
Müharibə davam edərsə və ABŞ əsgərləri arasında yeni itkilər baş verərsə, bu Tramp üçün yaxşı nəticə olmayacaq. Qarşıdan Konqresə aralıq seçkilər gəlir və Tramp Konqresdə öz mövqeyini gücləndirməyə çalışır. Amma müharibə davam edəcəksə və itkilər artacaqsa, bu Trampın əleyhinə işləyəcək. Ona görə ABŞ müharibəni tezliklə və qələbə ilə bitirməyə çalışacaq.
Tramp bu istiqamətdə çalışır, amma buna nə qədər nail olacaq, bunu proqnozlaşdırmaq çətindir. Lakin ortada çox böyük maliyyə məsrəfləri var. Demək olar ki, son iki həftədə 50-60 milyard dollar xərclənib. İlk həftə ərzində 10 milyard dollarlıq arsenal istifadə edilib.
Kənar təzyiqlər də getdikcə artır. Həm Avropa, həm də körfəz ölkələrindən təzyiq artır. Çünki Hörmüz boğazının bağlanması hər iki tərəfi ciddi ziyana salır. Bununla yanaşı ərəb ölkələri gördülər ki, ABŞ onları yetərincə müdafiə edə bilmir və İran onlara ciddi itkilər verir.
Bu fonda hesab edirəm ki, müharibəni uzun müddət davam etdirməyəcəklər. ABŞ daha şiddətli zərbələr endirməklə İran tərəfini danışıqlar masasına əyləşməyə məcbur etmək istəyir. Ancaq buna nə qədər nail olacaqları böyük sual altındadır. Çünki bu, İranın kapitulyasiyası demək olacaq.
Bu dəfə əsas hədəfin rejim dəyişikliyi olduğunu bəyan edən Tramp buna nail ola biləcəkmi - bu da çox böyük sualdır. Əvvəlki dövrdə İran daxilində narazı kütlənin proseslərə müdaxiləsini görmüşdük. 12 günlük müharibədən sonrakı dövrdə - dekabr ayında baş verən etirazlar İran daxilində ciddi problemlərə gətirib çıxarmışdı.
Amma bu dəfə mülki obyektlərin vurulmaması və dinc insanlar arasında böyük itkilərin olmaması İran daxilində rejim tərəfdarlarının mövqelərini gücləndirib. Bu baxımdan daxildə rejim dəyişikliyinə nail olunub-olunmayacağı artıq sual altına düşür.
Ümumilikdə vəziyyət o qədər də sadə deyil. Hesab edirəm ki, istənilən halda müharibə uzun çəkməyəcək və ən geci iki həftə ərzində bitəcək”.
Akif NƏSİRLİ
