Vaşinqton administrasiyası Hörmüz boğazında təhlükəsizliyi təmin etmək üçün çoxmillətli hərbi koalisiya yaratmağa çalışır. “Axios” xəbər saytının dörd adı açıqlanmayan rəsmiyə istinadən verdiyi məlumata görə, Tramp administrasiyası gəmilərin Hörmüz boğazından sərbəst və təhlükəsiz keçidini təmin etmək üçün diplomatik təmasları davam etdirir.
ABŞ rəsmisinin sözlərinə görə, Tramp və yüksək vəzifəli məmurlar həftəsonu "çoxmillətli koalisiya" yaratmaq üçün telefon danışıqları aparıblar. Yüksək vəzifəli məmur qeyd edib ki, Tramp bu həftə bəzi ölkələrdən rəsmi dəstək bəyanatları gözləyir və bununla da "Hörmüz Koalisiyası" adlandırdığı şeyi həyata keçirməyi hədəfləyir.
Danışıqlarla tanış olan bir mənbə bildirib ki, əsas diqqət digər ölkələrdən siyasi öhdəliklərin alınmasına yönəlib, hərbi inventar və hərbi qüvvə yerləşdirmə kimi əməliyyat detalları isə daha sonra aydınlaşdırılacaq. Koalisiyaya qoşulan ölkələrdən hərbi gəmilərin, pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) və hərbi əməliyyatlara töhfə verəcək avadanlıqların tələb olunacağı bildirilib.
ABŞ rəsmiləri bildiriblər ki, Fars körfəzindəki vəziyyət davam edərsə, Tramp İranın neft terminallarından biri olan Xark adasını ələ keçirmək variantını nəzərdən keçirir. Bunun üçün ABŞ-ın bölgəyə quru hərbi müdaxiləsinin gərəkə biləcəyi vurğulanır. Ancaq bunun İranın Körfəz ölkələrinə, xüsusən də Səudiyyə Ərəbistanındakı neft obyektlərinə və boru kəmərlərinə qarşı cavab hücumlarına səbəb ola biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar var.
İran Hörmüz boğazını ABŞ və İsrailin ölkəyə hücumlarında iştirak edən ölkələrə məxsus gəmilər üçün bağlayıb. Tramp iddia edir ki, bir çox ölkə Hörmüz boğazının açıq və təhlükəsiz qalmasını təmin etmək üçün bölgəyə hərbi gəmilər göndərəcək. O, bildirib ki, Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi oradan neft tədarük edən ölkələr tərəfindən təmin edilməlidir.
Koalisiya təşəbbüsü ilə bağlı son açıqlamasında Tramp Hörmüz boğazından keçən neftin böyük bir hissəsinin müttəfiqləri və Çin tərəfindən istifadə edildiyini xatırladaraq deyib: "Ümid edirik ki, məhdudiyyətdən təsirlənən Çin, Fransa, Yaponiya, Cənubi Koreya və Böyük Britaniya gəmilərini boğaza göndərəcəklər. Bu yer lidersiz bir ölkənin (İranın) təhdidinə məruz qalmamalıdır. Onlar neftlərinin 90 faizini oradan alırlar, görək gələcəklərmi?"
Tramp Çin kömək etməsə, bu ayın sonunda Pekinə səfərini təxirə sala biləcəyini də bildirib. Ancaq Trampın Hörmüz boğazını açmaq üçün yaratmağı planlaşdırdığı beynəlxalq koalisiyaya dəstək özünü doğrultmur. Pekin koalisiyaya qoşulmaqda tərəddüd edir.
Təkcə Çin deyil, ən yaxın müttəfiqlərindən biri olan Yaponiya da Trampın Hörmüz planına ehtiyatla yanaşır. Almaniyanın xarici işlər naziri Yohann Vadeful isə Berlinin belə bir missiyada iştirak etmək üçün "təcili ehtiyac" görmədiyini bildirib. Vadeful bildirib ki, onlar ABŞ və İsraildən İrana qarşı müharibənin məqsədləri və planlaşdırılması ilə bağlı daha çox məlumat istəyiblər. Koalisiyaya ən sərt cavab Kanberradan gəlib. Avstraliya Nazirlər Kabinetinin üzvü Ketrin Kinq Trampın tələbini qəti şəkildə rədd edib: "Biz Hörmüz boğazına gəmilər göndərməyəcəyik".
Seul administrasiyası da Vaşinqtonun təzyiqinə qarşı "yenidən baxma" kartı oynayıb. Cənubi Koreya Prezident Aparatı ABŞ ilə əlaqə saxlayacaqlarını bildirib və konstitusiyaya uyğun olaraq xaricə qoşun göndərmək üçün parlamentin təsdiqinin tələb olunduğunu xatırladıb.
Avropa Birliyi (AB) xarici işlər nazirləri Yaxın Şərqdə dəniz qüvvələrinin gücləndirilməsini müzakirə etsələr də, mandatı Hörmüz boğazını da əhatə edəcək şəkildə genişləndirmək niyyətində deyillər. Brüsseldəki diplomatlar bildiriblər ki, AB-nin 2024-cü ildə Husilərlə mübarizə aparmaq üçün yaratdığı Aspides qüvvələrinin rolunun dəyişməsi gözlənilmir.
Trampın "gəlmək istəmədiklərini" deyərək hədəf aldığı Britaniyanın Baş nazir Keir Starmer isə diplomatik səylərini davam etdirir. Starmerin qlobal dəniz nəqliyyatındakı pozuntuları Trampla müzakirə etdiyi və münaqişə ilə bağlı vəziyyəti qiymətləndirmək üçün Kanada Baş naziri Mark Karni ilə də görüşəcəyi bildirilib. Lakin, bölgəyə əlavə hərbi gəmilərin yerləşdirilməsi ilə bağlı Londondan hələlik konkret təsdiq yoxdur.
Tahir TAĞIYEV
