Məlum olduğu kimi, Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı Ər-Riyadda yüksək səviyyəli Rusiya-ABŞ nümayəndələrinin danışıqları olub. Bu, Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya genişmiqyaslı hücumundan bəri ilk belə görüşdür. Hər iki tərəf bu görüşü ölkələr arasında dialoqun qurulması, eləcə də Ukraynada mümkün sülh danışıqları istiqamətində ilk addım kimi qiymətləndirir.
Orada prezidentlərin sammitinə hazırlıq məsələləri də müzakirə olunub. Ukrayna və digər ölkələrin nümayəndələri görüşə dəvət olunmayıblar. Görüş ikitərəfli formatda keçirilib. Avropa İttifaqı bu görüşə buraxlmayıb. Elə bu da qurumda ABŞ-dan ciddi narazılıq yaradıb.
Nümayəndə heyətlərinə xarici siyasət idarələrinin rəhbərləri - ABŞ dövlət katibi Marko Rubio və Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov başçılıq ediblər. Sergey Lavrov bildirib ki, ABŞ rəsmiləri ilə görüş zamanı yaxın vaxtlarda Ukrayna nizamlanması prosesinin başlanması barədə razılıq əldə olunub. Lavrov ABŞ nümayəndələri ilə söhbəti faydalı adlandırıb: “Biz sadəcə dinləmədik, bir-birimizi eşitdik. Düşünməyə əsas var ki, Amerika tərəfi bizim mövqeyimizi daha yaxşı anlamağa başlayıb, biz bunu prezident Putinin çoxsaylı çıxışları əsasında bir daha ətraflı və konkret misallarla izah etdik”. Onun sözlərinə görə, tərəflər iki ölkənin səfirlərinin mümkün qədər tez təyin olunmasını təmin etmək barədə razılığa gəliblər. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bildirib ki, qarşıda çox iş var, bu görüş uzun və çətin yolda ilk addımdır. O əlavə edib ki, ABŞ Ukraynada davamlı və ədalətli sülhün bərqərar olmasına çalışır. onun sözlərinə görə, Rusiya ilə ABŞ Moskva və Vaşinqtondakı səfirliklərində şəxsi heyətin sayını bərpa etmək barədə razılığa gəliblər. Rusiya nümayəndə heyətinin üzvü Yuri Uşakov danışıqların pis getmədiyini, tərəflərin bütün məsələlərlə bağlı ciddi söhbət apardıqlarını deyib. Uşakovun sözlərinə görə, Ukrayna ilə bağlı məsələləri müzakirə etməyə başlayacaq danışıqlar qrupları yaradılacaq. ABŞ Dövlət Departamentinin açıqlamasına görə, Rusiya ilə ABŞ arasında münasibətlərdə qıcıqlandırıcı məsələləri aradan qaldırmaq üçün məsləhətləşmə mexanizminin yaradılması barədə razılığa gəlinib. Bunlar fonunda ABŞ prezidenti Donald Tramp Ukraynadakı müharibəni bitirmək üçün razılaşmaya nail olunacağına daha çox əmin olduğunu bildirib. O, bu ay Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə görüşə biləcəyini qeyd edib. O, həmçinin rəsmi Kiyevin Səudiyyə Ərəbistanındakı danışıqlardan kənarda qalması ilə bağlı narahatlığını rədd edib: “Rusiya ilə münaqişə kontekstində Ukraynanın mövqeyindən məyus oldum. Onların üç ili var idi. Ukraynaya verdiyimiz bütün pullar hara getdi? Zelenskinin özü ABŞ-ın ayırdığı vəsaitin yarısının harada olduğunu bilmir. Ukrayna danışıqlar masası arxasında oturmaq istəyirsə, seçkiyə ehtiyacı var. Zelenskinin ukraynalılar arasında reytinqi 4 faizdir. Rusiya çox sürətlə Ukrayna şəhərlərini, o cümlədən Kiyevi 100% məhv etməyə qadirdir, lakin bunu etmək istəmir. Zelenski administrasiyası müharibənin davam etməsinə icazə verdi”. Tramp əlavə edib ki, Ukrayna seçkilər keçirməlidir: “Bu, Rusiya ilə bağlı məsələ deyil, bu, məndən və digər bir çox ölkələrdən gələn bir çağırışdır”. Lakin Ukrayna Konstitusiyası hərbi vəziyyət şəraitində seçkilərin keçirilməsini qadağan edir. Ölkədə hərbi vəziyyət rejimi Rusiyanın 2022-ci ilin fevralında genişmiqyaslı işğalına başlaması ilə tətbiq olunub və dəfələrlə uzadılaraq bugünə qədər qüvvədə qalır. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin beşillik müddəti martda keçiriləcək seçkilərdən sonra 2024-cü ilin mayında başa çatmalı idi. Vladimir Putin isə daha əvvəl Zelenski ilə danışıqlar aparmayacağını bildirib, çünki onun sülh sazişinə imza atmaq səlahiyyətinin olmadığını iddia edib.
Tramp Avropanın Ukraynaya sülhməramlı qoşun göndərmək ideyasına qarşı olmadığını bildirib. Bu ideya fevralın 17-də Parisdə keçirilən sammitdə müzakirə olunub. Tramp bildirib: “Əgər onlar bunu etmək istəyirlərsə, mən tam dəstək verirəm”. Lakin Tramp əlavə edib ki, ABŞ-nin qUkraynaya təhlükəsizlik təminatı vermək məqsədilə göndəriləcək hər hansı qoşun kontingentində iştirak etmək planı yoxdur. Bu fonda Britaniya baş naziri Kir Starmer bildirib ki, o, davamlı bir sülh sazişi olarsa, Britaniya qüvvələrini digər qüvvələrlə birgə Ukraynada yerləşdirməyi nəzərdən keçirməyə hazırdır. ununla belə, o əlavə edib ki, ABŞ-ın dəstəyi olmalıdır, çünki yalnız Vaşinqtonun təhlükəsizlik zəmanəti Rusiyanı Ukraynaya növbəti hücumu həyata keçirməkdən effektiv şəkildə çəkindirmək üçün yeganə yoldur. Almaniya kansleri Olaf Şolts sülhməramlıların göndərilməsi məsələsini tamamilə vaxtından əvvəl və müharibə davam edərkən son dərəcə uyğunsuz adlandırıb. Şolts əlavə edib ki, onun fikrincə, Ukraynanın təhlükəsizliyi ilə bağlı məsuliyyət məsələsində Avropa və ABŞ arasında heç bir bölgü olmamalıdır: “NATO həmişə birlikdə hərəkət etdiyimiz və riskləri paylaşdığımız prinsipə əsaslanır, beləliklə, biz təhlükəsizliyimizi təmin edirik. Bu, sual altına alınmamalıdır”. Bu arada Fransa prezidenti Emmanuel Makron Ukraynaya dəstək üçün Avropa liderlərinin yeni sammitini çağırıb. Rusiyalı politoloq Sergey Markov bu fonda bildirir ki, Makron Trampa qarşı koalisiyaya rəhbərlik edir: “O, ikinci sammiti çağırıb. Bu dəfə Parisdə keçirilən ilk iclasda iştirak etməyən ölkələr dəvət edilib. Kanada da daxil olmaqla. Ukrayna böhranı rəsmi olaraq müzakirə olunur. Amma əslində bu, Trampla qarşıdurmadır. Makron Trampa ultimatum verir: Rusiyaya qarşı müharibəni davam etdirin! Təbii ki, bütün bu koalisiya ABŞ-dan zəifdir. Amma əgər Makron Trampa qarşı hamını səfərbər etməyi bacarsa, o zaman qarşıdurmanın qiyməti Tramp üçün o qədər yüksək olar ki, o, Makronla və bütün Avropa ilə görüşə gedə bilər. Bu isə Ukraynada ABŞ-Rusiya sülh danışıqlarına mane olacaq. Makron və müharibə partiyası məhz buna nail olmağa çalışır”. Fransanın "Vətənpərvərlər" Partiyasının lideri Florian Filippo qeyd edir ki, bir sıra Avropa ölkələrinin Parisdə Ukrayna ilə bağlı keçirilən ilk sammiti Emmanuel Makron üçün böyük fiasko olub. Filippo həmçinin vurğulayıb ki, Makronun strategiyası qeyri-məhsuldardır, çünki o, Ukraynaya qoşun göndərmək məsələsini gündəmə gətirməklə Parislə müttəfiq ölkələri özündən uzaqlaşdırır. Xüsusilə o, belə təşəbbüslərdə iştirakdan imtina edən Polşanı misal göstərib.
Nahid SALAYEV
