Kremlin sözçülərindən sayılan Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Elm və Təhsil Şurasının Rəyasət Heyətinin üzvü, Rusiya EA-nın Beynəlxalq İqtisadi Münasibətlər İnstitutunun direktoru Fyodor Voytolovski erməni mediasına müsahibəsində Kremlin “kartlarını” açaraq deyib:
“ABŞ-ın bu məsələdə mövqeyi birmənalıdır - onlar Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ üzərində suverenliyini tanıyırlar. Rusiya isə məsələdə daha çevik mövqe tutur. Yəni mən ABŞ və Rusiyanın Qarabağın Azərbaycan torpağı olması haqda eyni mövqedə dayanmaları fikri ilə razı deyiləm. DQR-in statusu danışıqlar və Dağlıq Qarabağ ərazisində keçiriləcək referendum yolu ilə həll edilməlidir. Bu, ABŞ və Avropa İttifaqının mövqeyindən ciddi şəkildə fərqlənir”.
Yada salaq ki, 31 oktyabr Soçi görüşü zamanı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Putinlə ikitərəfli görüş zamanı Dağlıq Qarabağ konfliktinin artıq tarixdə qaldığını bildirib. Bunun üstündən Kreml yenəmi Qarabağda separatçı layihələri (“Rus icması”, Vardanyan layihəsi və s.) irəli aparmağa çalışacaq?
Onu da xatırlamaq yerinə düşər ki, Respublikamız müstəqillik qazandıqdan sonra Rusiya Azərbaycanın Qarabağ üzərində suverenliyini dəfələrlə tanıyıb. İlk dəfə bu barədə rəsmi sənəd 1991-ci ilin dekabrında Alma-Atada, sonuncu dəfə bir neçə gün əvvəl Soçidə imzalanıb. Ancaq çox təəssüf ki, Rusiya özünün atdığı imzaya heç vaxt dəyər verməyib və bu gün də vermir. Bu səbəbdən bu dövlət asanlıqla bir tərəfdən Azərbaycanın suverenliyini tanıdığını imzasıyla təsdiq edə bilir, digər tərəfdən, imzasını ayaqlar altına ataraq ölkə prezidenti səviyyəsində sərsəm bəyanatlar verir.
Soçi görüşündə Rusiya prezidentinin tutduğu ikiüzlü mövqe heç birimizin diqqətində yayınmadı. Ermənistan Baş naziri ilə görüşdə Qarabağ barədə danışarkən-“konflikt on illərdir davam edir və nə vaxtsa bitirilməlidir”-deyən V.Putin Azərbaycan prezidenti ilə görüşərkən “konfliktin nizama salındığını” və bu işdə Rusiyanın oynadığı rolu dilə gətirdi.
Yeri gəlmişkən, ABŞ-ın və Avropa İttifaqının bu məsələdə bizi tam qane edən mövqe tutduğunu güman etmək yanlış olardı. Sadəcə olaraq Ukrayna müharibəsinə qədər onların əsas məqsədi Qarabağa status vermək idi və bu istiqamətdə çalışırdılar. Bu gün Rusiyanı bölgədən vurub çıxarmaq imkanı yaranıb və qərb status barədə bir müddət danışmamaq qərarına gəlib. Bu o demək deyildir ki, gələcəkdə bizim qətiyyən qəbul etməyəcəyimiz təkliflər ortaya çıxmayacaq.
Bəs, Rusiya nə istəyir və F.Voytolovskinin söylədikləri qonşu dövlətin rəsmi mövqeyi kimi qiymətləndirilə bilərmi? Birmənalı şəkildə demək olar ki, Rusiyanın onun söylədiyi kimi “referendum” təklifi ilə ortaya çıxma ehtimalı sıfıra yaxındır. Ancaq əgər Rusiya Ukraynada məqsədinə tam nail ola bilsə və müharibəni qələbə ilə başa çatdıra bilsə ondan hər cür “sərsəm təkliflər” gözləmək mümkündür. Hadisələrin gedişi göstərir ki, Rusiyanın Ukraynadan “tam qələbə” ilə çıxmaq ehtimalı çox aşağı olsa da, 1991-ci il sərhədlərinə, hətta, 24 fevral 2022-ci il vəziyyətinə qaytarılmaq ehtimalı da demək olar ki, mümkünsüzdür.
Bu səbəbdən qarşıdan gələn aylarda həm ABŞ və Aİ-nın, həm də Rusiyanın dəfələrlə mövqeyinin dəyişməsinin şahidi ola bilərik. Bir şey aydındır ki, onların heç biri bizi qane edən təkliflə ortaya çıxmayacaq. Azərbaycan hakimiyyətini istədiyi hədəfə çatmaq yolunda qarşıda ağır mübarizə gözləyir və bütün siyasi qüvvələr bu mübarizədə əllərindən gələn köməyi göstərməyə çalışmalıdırlar.
Abutalıb Səmədov
