Üçtərəfli bəyanata zidd olaraq hələ də Azərbaycan ərazilərindən tam çıxarılmayan və bölgə üçün təhdid yaratmaqda davam edən erməni silahlı birləşmələrinə qarşı Azərbaycanın hər an antiterror əməliyyatları keçirməsi istisnalıq təşkil etmir. Ölkəmiz ən yüksək səviyyədə bəyan edib ki, Ermənistanın yeni şıltaqlıqlarına səbr etmək niyyətində deyil. Bunun əsas səbəbi Ermənistanın üçtərəfli bəyanatlarla üzərinə götürdüyü digər öhdəliklərə də əməl etməməsidir.
Məsələyə nəzər salan Rusiyanın “Milli müdafiə” jurnalının baş redaktoru, hərbi ekspert İqor Korotçenko bildirir ki, Ermənistanın hərəkətləri regionda barışa qarşı yönəlib. O qeyd edir ki, iki il əvvəl 10 noyabr üçtərəfli bəyanatı imzalanıb, İkinci Qarabağ müharibəsində Ermənistan de-fakto kapitulyasiya aktına imza atıb. Korotçenko xatırladıb ki, İrəvan öz üzərinə bu bəyanatla öhdəliklər götürüb: “Ancaq bu öhdəliklərin böyük əksəriyyətini Paşinyan hökuməti indiyə qədər yerinə yetirməyib. Situasiya bu gün necədir:
- Erməni qanunsuz silahlı birləşmələri və Ermənistan ordusunun hərbçiləri Qarabağ ərazisində qalmağa davam edir;
- Zəngəzur dəhlizi açılmayıb, bundan başqa, az öncə baş tutan Soçi sammitində Paşinyan ümumiyyətlə bu öhdəliyi yerinə yetirməkdən imtina etdi;
- Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin delimitasiya və demarkasiyası İrəvan tərəfindən düşünülmüş surətdə gecikdirilir;
- Azad edilmiş ərazilərin mina xəritəsini Ermənistan Azərbaycana hələ də tam verməyib;
- Qarabağda erməni separatçı administrasiyanın qanunsuz fəaliyyəti davam edir. Bundan başqa, qondarma qurumu gücləndirmək üçün erməni diasporunun hamisi milyarder Ruben Vardanyan oyuna “dövlət naziri” kimi daxil edilir;
- Ermənistan daimi olaraq hərbi təxribat törədir və insident yaradır, Azərbaycan mövqelərinə atəş açır, Azərbaycan ərazilərinə mina döşəmək üçün diversiya qrupu göndərir;
- İrəvanın səyləri ilə regiona xarici oyunçular – Avropa İttifaqı (bədnam “müşahidəçi” missiya adı ilə), ATƏT, Fransa və ABŞ daxil edilir: onların məqsədi isə Cənubi Qafqazda destabilizasiyadır”. Rusiyanın “Kommersant” nəşri də yazır ki, belə vəziyyət regionda sülhə qarşıdır və Moskvanın da maraqları ilə ziddiyyət təşkil edir: “Oktyabrın 31-də Rusiya prezidenti Vladimir Putinin vasitəçiliyi ilə Ermənistan və Azərbaycan liderləri Nikol Paşinyan və İlham Əliyev Soçidə görüşüb, noyabrın 7-də isə Vaşinqton danışıqların keçirildiyi məkana çevrilib. Amma bu dəfə xarici işlər nazirləri səviyyəsində. Növbəti sammitin Brüsseldə baş tutacağı gözlənilir. Ermənistan və Azərbaycanın xarici işlər nazirləri Ararat Mirzoyan və Ceyhun Bayramovun Vaşinqton görüşü simvolik tarixdə baş tutub. Ehtimal olunur ki, məhz 2020-ci il noyabrın 7-də Azərbaycan qoşunları Şuşada nəhayət möhkəmlənərək həmin müharibənin əsas məqsədinə nail olub. Xarici işlər nazirləri potensial sülh sazişinin elementləri ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar və hələ də həllini gözləyən bir sıra məsələlərin olduğunu bəyan ediblər, Ermənistan və Azərbaycanın diplomatik idarələri Vaşinqtonda keçirilən görüşdən sonra razılığa gəliblər. Oktyabrın 6-da Praqada və oktyabrın 31-də Soçidə keçirilən görüşlərdə Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin üzərinə götürdüyü öhdəliklər hər iki tərəf tərəfindən bir daha təsdiqlənib. Məlumata görə, nazirlər “danışıqları sürətləndirmək və yaxın həftələrdə daha bir görüş keçirmək” qərarına gəliblər. Eyni zamanda, Paşinyan və İlham Əliyev noyabrın sonuna qədər Brüsseldə yenidən görüşməlidir. İlham Əliyev dəfələrlə bildirib ki, siyasi iradə olarsa, bu ilin sonuna kimi sülh sazişi imzalana bilər. O, noyabrın 8-də Şuşada keçirilən hərbi paradda çıxış edərkən eyni fikri təkrarlayıb. Xatırladaq ki, sülh müqaviləsinin bağlanması mövzusu sonuncu dəfə oktyabrın 31-də Soçidə müzakirə olunub. Putin danışıqlardan sonra bildirib: “Görüş faydalı oldu və bu, vəziyyəti nizamlamaq yönündə gələcək addımlar üçün şərait yaradır”. Bundan əvvəl İlham Əliyev İrəvanla münasibətlərin tənzimlənməsi üçün beş prinsip irəli sürmüşdü: iki ölkənin suverenliyinin qarşılıqlı tanınması, ərazi iddialarının olmamasının təsdiqi, təhlükəsizliyə təhdidlərdən imtina, sərhədin demarkasiyası və nəqliyyat əlaqələrinin açılması. Eyni zamanda, Qərbin təklifləri arasında Qarabağın heç bir xüsusi status olmadan Azərbaycanın bir hissəsi kimi qeyd-şərtsiz tanınması da var. Rusiyanın təşəbbüsü status məsələsinin daha gec vaxta təxirə salınmasını ehtiva edir. Qərbin vasitəçilik səylərinin intensivləşməsi mediada Moskva və ilk növbədə Rusiya sülhməramlılarına qarşı tənqidlərin artması ilə eyni vaxta düşüb. Belə ki, “Caliber.az” məlumatlı mənbəyə istinadən qeyd edir ki, sülhməramlılar humanitar yardım adı altında Laçın dəhlizi ilə silahların ötürülməsində iştirak ediblər (Moskva bu xəbəri şərh etməyib). Qeyd edək ki, Soçidə keçirilən görüşdə bəyanat imzalanıb və orada bildirilir ki, tərəflər Rusiya sülhməramlı kontingentinin yerləşdiyi zonada təhlükəsizliyin təmin edilməsinə mühüm töhfəsini qeyd edərək, onun regionda vəziyyətin sabitləşməsinə yönəlmiş səylərinə ehtiyac olduğunu vurğulayıb. Şuşada Qələbə günü münasibəti ilə çıxış edən Azərbaycan Prezidenti deyib: “Qarabağ bizim torpağımızdır. Rus sülhməramlılar orada müvəqqəti yerləşiblər, 2020-ci ilin 10 noyabr Bəyanatında onların müddəti göstərilir və əgər kiməsə bel bağlayırlarsa, yenə də faciə ilə üzləşəcəklər”. İlham Əliyev çıxışında təkcə Ermənistana deyil, son dövrlər İrəvanın yanında olan İrana da mesaj göndərib: “Biz müsəlman ölkələri ilə sıx əlaqələr qurduq və onlara izah etməyə nail olduq ki, Ermənistan təkcə bizə qarşı yox, bütün müsəlman aləminə qarşı təcavüzkar siyasət aparır. Məscidləri dağıdan müsəlman ölkələri ilə dost ola bilməz. Məscidləri dağıdana müsəlman ölkələrinin rəhbərləri qucaq aça bilməz, bilər? Onları qucaqlayıb öpə bilər? Bu riyakarlıqdır, bu satqınlıqdır”. Azərbaycan Prezidenti açıq-aydın Paşinyanın bu yaxınlarda Tehrana səfərini xatırladıb, Ermənistanın baş naziri burada çox isti qarşılanıb. Bakı və Tehranın qarşılıqlı tələbləri Nikol Paşinyanın İran prezidenti İbrahim Rəisi ilə qucaqlaşmasından qat-qat dərindir. Təxminən bir həftə əvvəl Azərbaycanın Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti İran xüsusi xidmət orqanlarının nəzarəti altında fəaliyyət göstərən ekstremist qrupun həbs olunduğunu bildirib”. Bütün bunlar həm də onu göstərir ki, Ermənistanın İran faktoruna güvənib sülhə qarşı fəaliyyəti bu ölkəni yeni toqquşmaya sürükləyir. Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev məsələ ilə bağlı bildirir ki, Ermənistan üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməyəcəksə, o zaman Azərbaycan yaxın perspektivdə İrəvanı buna məcbur edəcək: “İstər Qarabağın silahlılardan və silahlardan təmizləməsi, istər Laçın dəhlizinin bağlanması, istər Naxçıvanla əlaqənin yaradılması, istər təxribatlar törədilən tarixi torpaqlarımızda Azərbaycan əsgərinin yerləşdirilməsi məsələsində Azərbaycanın tərəddüd edəcəyini düşünənlər yanılır. Məğlub Ermənistanın şıltaqlıqlarını və rus sülhməramlılarının fəaliyyətsizliyini müşahidə etməyə artıq nə səbrimiz, nə də həvəsimiz qalıb. Azərbaycan düşmənin dizi üstündən qalxmasını, yenidən silahlanmasını və daha genişmiqyaslı təxribatlar törədəcəyini səbrlə gözləyə bilməz. Ya 10 noyabr tarixli bəyanat son nöqtə-vergülünədək yerinə yetiriləcək, ya da Ermənistanın və Qarabağ seperatçılarının başı əziləcək, düşmən daha ciddi ərazi, heyət və texnika itkilərinə məruz qalacaq”.
Nahid SALAYEV
