2009-cu ildə yaradılan Türk Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurası (Türk Şurası) 2021-ci ilin noyabrında İstanbulda keçirilən zirvə toplantısında adının Türk Dövlətləri Təşkilatına dəyişdirilməsi barədə qərar qəbul edib. Hazırda Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkiyə, Özbəkistan təşkilatın üzvü, Macarıstan və Türkmənistan isə müşahidəçi qismində iştirak edir.
Bu günlərdə Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) yeni adla ilk dəfədir ki, məhz Səmərqənddə toplandı. Özbəkistanın xarici işlər naziri Vladimir Norov deyib: “Sammitin əsas hadisəsi 2022-2026-cı illərdə TDT-nin inkişafını müəyyən edəcək sənədlər paketinin imzalanması olacaq. Bizim sessiyanın gündəliyində həmin sənədlərə ekspertlər tərəfindən təklif olunan düzəliş və əlavələrin müzakirəsi daxildir”. Onun fikrincə, həmin sənədlər TDT ölkələrinin əməkdaşlığının perspektiv istiqamətləri üzrə qarşılıqlı fəaliyyətin ümumi yanaşmalarını əks etdirir. Daha əvvəl məlumat verilmişdi ki, sammitdə ticarətə dəstək strategiyası təsdiqlənəcək, o cümlədən ilkin kapitalı 350-500 milyon dollar olan investisiya fondunun, habelə TDT-nin inkişaf bankının yaradılmasına dair qərarlar qəbul ediləcək.
Yeni adla ilk toplantısını keçirən Səmərqənd görüşünün başqa nə kimi əhəmiyyəti olacaq?
Böyük Dayaq Partiyasının sədri Mirkazım Seyidov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, 150 milyon nəfərin yaşadığı coğrafiyanı əhatə edən Türk Dövlətləri Təşkilatı müasir dünyanın aparıcı çoxtərəfli platformalarından birinə çevrilib:
“Ötən il İstanbulda keçirilən Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının VIII Zirvə Görüşü müstəsna tarixi əhəmiyyətə malikdir. Zirvə toplantısında qurumun adının dəyişdirilərək təşkilata çevrilməsini Türk Dövlətləri Təşkilatının təsis edilməsi istiqamətində növbəti vacib addım kimi də qiymətləndirmək olar. Çünki bu, Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, sadəcə ad dəyişməsi deyil, həm də inkişaf vektorunun dəyişməsidir. Həmin tarixi hadisədən artıq 1 il keçir. Ötən dövr ərzində təşkilat daha da inkişaf edib, türkdilli dövlətlər arasında əlaqələr möhkəmləndirilib və birliyin formalaşdırılması istiqamətində inamlı addımlar atılıb. TDT-nin üzv ölkələr üçün əhəmiyyəti artıq praktiki şəkildə də özünü büruzə verir. Üzv ölkələr qoşulduqları digər beynəlxalq platformalardakı fəaliyyətləri zamanı təşkilata üzvlüyün doğurduğu öhdəliklərə zidd davranmamağa çalışırlar.
TDT-nin artan qlobal çəkisi indi bütün dünyanın diqqət mərkəzindədir.
Zəngəzur dəhlizi kimi bir layihənin reallaşdırılmasından sonra Türk dünyasının pozulmuş coğrafi bağlantısının bərpa edilməsi üçün tarixi imkan yaranacaq.
Ölkələr arasında əvvəldən mövcud olan həmrəylik və əməkdaşlıq Türk Dövlətləri Təşkilatında daha da möhkəmlənir.
VIII Sammitdə Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının Türk Dövlətləri Təşkilatına çevrilməsi ilə onun statusu daha da yüksəldi. Hazırda türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, mədəni və digər sahələrdəki əlaqələr yüksələn xətlə inkişaf edir. Ölkələr arasındakı ticarət dövriyyəsinin həcminin 20 milyard dolları ötdüyü bildirilir. TDT-nin və üzv ölkələrin daha da gücləndirilməsi məqsədilə qarşıdan gələn dövrlərdə bir sıra istiqamətlərə diqqət yetirilməsi vacibdir.
Yəni təşkilatın ortaq bir dilinin olması zərurəti var. Yəqin ki, bu məsələ də öz həllini tapacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
