Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsində qazandığı qələbədən məyus olan tərəflər sırasında, Ermənistanla yanaşı, İranın da yer aldığı məlum həqiqətdir. Elə bununla bağlı iki ölkə arasında qarşılıqlı işbirliyinin daha da dərinləşməsi getdikcə özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Tehranda səfərdə olan Ermənistan maliyyə naziri Tiqran Xaçatryan iranlı həmkarı Ehsan Xanduzi ilə görüşdən sonra bildirib ki, tərəflər qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin həcmini artırmağı düşünür.
Nazirlər bildirir ki, Ermənistan və İran iki ölkə arasında illik ticarət dövriyyəsini 3 milyard dollara qaldırmalıdır. Onlar ikitərəfli yük dövriyyəsinin həcminin beş milyon tona çatdırılmasının, eləcə də iki tərəf arasında maliyyə, bank, ticarət və gömrük əlaqələrinin genişləndirilməsi və asanlaşdırılmasının vacibliyini vurğulayıblar. 2021-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 25% artıb, bu il isə 40% artacağı gözlənilir. İranın neft nazirinin qaz məsələləri üzrə müavini Məcid Çəgni isə bildirir ki, İranın Ermənistana qaz ixracı iki dəfə artacaq. O qeyd edir ki, Ermənistanın baş nazirinin İrana səfəri fonunda bu ölkə ilə əməkdaşlığa dair anlaşma memorandumunun imzalanması ilə yanaşı, elektrik enerjisi ilə qaz mübadiləsi müqaviləsinin 2030-cu ilə qədər uzadılması da imzalanıb. Çəgni qeyd edib ki, hazırda İran Ermənistana gündəlik bir milyon kubmetr qaz ixrac edir. Bu həcm yeni memorandum əsasında iki dəfə artırılacaq. İranın Ticarətin İnkişafı Təşkilatının rəhbəri Əlirza Peymanpak isə qeyd edir ki, ölkəsi Ermənistanda avtomobil istehsalı zavodu inşa edəcək. O bildirib ki, Ermənistanda İran avtomobil istehsalı zavodunun tikintisi ilə bağlı ilkin razılaşma əldə olunub: “Bununla bağlı İranın avtomobil istehsalçısı və Ermənistan tərəfindən bir investor əməkdaşlığa hazır olduqlarını bildiriblər. Bu məsələ Ermənistanın İqtisadiyyat Nazirliyi və İranın Sənaye, Mədənlər və Ticarət Nazirliyi vasitəsilə həyata keçirilir”. Son vaxtlar isə Ermənistanın mətbuatında və ictimai məkanında İrandan dronların alınmasının məqsədəuyğunluğu məsələsi müzakirə olunur. İslam Respublikasının Ermənistanın Qafan şəhərində Baş Konsulluq açması da Ermənistana böyük dəstəkdir. Rəsmi Tehranın son zamanlar “regionda sərhədlərin dəyişməsinə yol verə bilmərik” və Qafandaki Baş konsulluğun açılması ilə “Ermənistanın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün buradayıq” kimi açıqlamaları da erməni və fars xalqları arasındakı qardaşlığın nəticəsidir.
Bəs bunların əvəzində Ermənistan nə edir? İllərdir ermənilərin maraqlarını qoruyan Rusiya Dövlət Dumasının üzvü Semyon Baqdasarovun bu vəziyyətdə fikirləri olduqca diqqət cəlb edir: “İllərdir ABŞ İran haqqında məxfi məlumatlar toplayır. Amma sanksiyalarla mühasirəyə alınan, təcrid olunmuş bir dövlət haqqında bu tip məlumatları almaq hətta ABŞ kəşfiyyatı üçün də çox çətin olardı. Ona görə də Vaşinqton başqa plan üzrə hərəkətə keçdi. ABŞ İrana ən yaxın olan “sürüşkən” mövqeli dövlət tapdı. Təsəvvür edin, ABŞ hələ uzun illər öncə Ermənistanda dünyadakı ən böyük səfirliyini açdı. Bu səfirlik böyüklüyünə görə hətta Ginnesin Rekordlar Kitabına düşdü. Dünyanın böyük və güclü ölkəsi olan Rusiya, Çin və yaxud Avropa dövlətlərində deyil, bapbalaca Ermənistanda Amerika ən böyük səfirlik açır, orada 2000 nəfərdən ibarət səfirlik əməkdaşı çalışmağa başlayır. 2 min nəfər səfirlik əməkdaşı? Əslində onların işi bəlli idi - İran haqqında məlumatlar toplamaq. Hazırda İranda vəziyyət gərginləşib. ABŞ İran haqqında ən xırda məxfi məlumatları da bilir. Vaşinqton bu regionda da planlaşdırdığı ssenari ilə hərəkət edir”. Bundan başqa, Rusiya mediasında dəfələrlə etiraf edilib ki, Ermənistanda iqtisadi marağı olmayan və ən yaxın perspektivdə də görünməyən Amerika təsəvvürəgəlməz dərəcədə bir bina inşa edib. Əslində, amerkalıların İrəvan civarında səfirliyi deyil, bütöv bir “şəhərciyi” var. Vaşinqtondakı məlumatlı şəxslərdən başqa içəridə nə baş verdiyini heç kim bilmir. Bu gen-bol, böyük kompleksin hər otağında heç olmasa bir əməkdaş əyləşdirilsə, ABŞ-ın Ermənistandakı diplomatik korpusu öz sayına gerə bir neçə postsovet respublikasının heyətini artıqlaması ilə geridə qoya bilər. Əslində, klassik anlamda ABŞ-ın Ermənistanda səfirliyi deyil, kəşfiyyat mərkəzi, spesifik obyektlər kompleksi var. Orada amerikalılar üçün maraq doğuran məlumatların gen-bol toplantısı, işlənməsi və kəşfiyyat mərkəzinə ötürülməsi işi gedir. ABŞ üçün Ermənistanda xüsusi sirr yoxdur. Deməli, onların kəşfiyyat mərkəzi diplomatik örtük altında Rusiya və İranı daha çox nəzarətdə saxlamağa xidmət edir. ABŞ Konqresinin Nümayədələr Palatasının spikeri Nensi Pelosinin Ermənistana səfərindən sonra İrəvanın anti-İran cəbhəsinə cəlbi istiqamətində də işlər genişlənir. Siyasi analitik Argişti Kiviryan hesab edir ki, ermənilər İranın ən qatı düşməni olan ABŞ-a ümid bağlayıblarsa, bu, İrəvanın Tehrana xəyanətidir: “Qlobal nöqteyi-nəzərdən, İranın Ermənistanda hətta kəskin addımlar atacağı təqdirdə belə, əməkdaşlıq edə biləcəyi tərəfdaşı yoxdur”. Tehran Ermənistan sərhədlərinin İran üçün “qirmızı cizgi” olduğunu vurğulayır. İrəvan isə həmin “qirmızı cizgi”nin daxilində İranın deyil, məhz onun əsas düşməni olan ABŞ-ın yerləşdirilməsi istiqamətində iş aparır.
Samirə SƏFƏROVA
