Son dövrlərdə xeyli sayda rus, eləcə də Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların Azərbaycana gəlişində dinamik artım qeydə alınır. Bunlar fonunda diqqət çəkən məqamlardan biri də odur ki, Rusiyadan Azərbaycana daimi əsasda yaşamaq üçün gələnlərin də sayında artım var. Onlar Rusiyada bütün əmlaklarını satıb Azərbaycana yerləşirlər.
Bu arada qeyd edək ki, Rusiya daşınmaz əmlak bazarında mənzillərin təcili satışı elanlarının sayı rekord həddə artıb. “ÜİAN” daşınmz əmlakın məlumat bazasına istinadən yayılan məlumatda deyilir ki, evlərini təcili satmağa və qiymətdə güzəştə getməyə hazır olanların sayı martın əvvəllərindən bəri 85 faiz artıb. Ev satışında ilk əhəmiyyətli artım mart ayında baş verib. 18 sentyabrdan başlanan ikinci dalğa isə hələ də davam edir. “ÜİAN” bazasının məlumatına görə təcili ev satışı elanlarının sayı 12.5 minə çatıb. Belə elanlar ən çox Krasnodar, Moskva vilayəti, Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərində verilib.
Evlərini mümkün qədər tez satmağa çalışanlar qiyməti bazar qiymətlərindən də aşağı salmağa hazırdır. Ölkə üzrə güzəştli qiymətlər 5.1 faiz təşkil edir. Ən güzəştli qiymətlər Mahaçqalada (13 faiz) və Vladivostokda (10 faiz) təklif olunur. Moskvalıların getdiyi maksimal güzəşt qiymətin 3.2 faizi qədərdir. “ÜİAN.Analitiki” saytının başçısı Aleksey Popov daşınmaz əmlak bazarındakı ajiotajı həm də miqrasiya prosesləri ilə əlaqələndirir. Belə ki, Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra ölkəni tərk etmək istəyənlərin sayı kəskin artıb. Bunların bir qismi ölkəni antimüharibə mövqeyinə görə tərk etmək istəsə də, digərləri fərqli səbbələrə görə Rusiyadan getmək istəyir. Rusiyalıların ölkədən kütləvi çıxışı iki dalğa ilə baş verib. Birinci dalğa Rusiyanın Ukraynaya hücumundan – fevralın 24-dən sonra başlanmışdı. İkinci dalğaya isə Vladimir Putinin sentyabrın 18-də imzaladığı qismən səfərbərlik fərmanı təkan verib. Ölkədən miqrasiyanın miqyası barədə dəqiq məlumatlar olmasa da, Rusiyanı birinci dalğada 300 min, ikinci dalğada isə 1 milyonadək rusilyalının tərk etdiyi təxmin edilir. Miqrantlar da Rusiyanı tərk etməyə başlayıblar. 2022-ci ilin səkkiz ayı ərzində Rusiyada Ermənistan, Qırğızıstan və Özbəkistandan gəlmiş miqrantların rekord sayda gedişi qeydə alınıb. Rusiyanın dövlət statistika idarəsi – “Rosstat”ın rəqəmlərini təhlil edən “Mojem obyasnit” saytı bildirir ki, rəsmi rəqəmlərə görə, 2022-ci ilin yanvarından avqustunadək Rusiyaya 444 min miqrant gəlib, amma ölkəni 506 min miqrant tərk edib. Beləliklə, Rusiyadan miqrant axını 62.5 min nəfərə çatıb. Ekspertlər deyir ki, belə bir hal hətta koronavirus pandemiyası dövründə də baş verməyib. Rusiyanın Ukraynaya qarşı tammiqyaslı müharibəsindən əvvəl bu ölkəyə daha çox miqrant gəlirdi. 2021-ci ilin nəticələrinə görə, Rusiyaya gələn ukraynalılar saylarına görə ikinci yerdə idilər. Həmin dövrdə Ukraynadan Rusiyaya 34,6 min nəfər gəlmişdi. Bu, yalnız Tacikistandan gələnlərdən (49,2 min nəfər) az idi. İndi isə, ekspertlərin dediyinə görə ukraynalılar da bütün başqa miqrantlar kimi Rusiyadan qaçırlar. Son 8 ayda Rusiyanı 8.5 min ukraynalı tərk edib. Rusiyadan gedənlərin arasında birincilik Ermənistan miqrantlarındadır. Bu ilin 8 ayında Rusiyanı 15,7 min erməni, 14 min qırğızıstanlı və 13,7 min özbəkistanlı tərk edib. Yalnız Tacikistandan Rusiyaya gələnlərin sayı gedənlərin sayından az olub. Bu da qeyd olunur ki, Rusiyadakı daxili iqtisadi vəziyyət və Ukraynaya qarşı müharibəyə görə taciklər indi iş yerlərini Rusiyada yox, başqa ölkələrdə, məsələn Qazaxıstanda axtarırlar. Onlar bildirirlər ki, miqrantların Qazaxıstanda qazancları Rusiyadakından az olsa da, burada özlərini daha təhlükəsiz hiss edirlər. Bununla belə, rəy sorğuları göstərir ki, rusiyalıların çoxu onlara verilən maaşın müqabilində taciklərin işini görmək istəmir. 2020-ci ildə koronavirus pandemiyasına görə Rusiyadakı miqrantların sayı yarıbayarı azalmışdı. Onda ölkədə 6,3 milyon miqrant qalırdı, halbuki, başqa vaxtlarda onların sayı 9-11 milyondan az olmurdu. Strateji Tədqiqatlar Mərkəzinin qiymətləndirməsinə görə, koronavirus pandemiyasına görə Rusiyadan miqrant axını şirkətlərin 40 faizində işçi qüvvəsinin çatışmamasına səbəb olub.
Hazırda Rusiyadan ciddi işçi qüvvəsi, sahibkar və ixtisaslı kadr axınının olduğu açıq-aydın görünür. “BCS Global Markets” təhlil şirkətinin məlumatına görə, ilin ilk 9 ayı ərzində fərdi vətəndaşlar Rusiyadan xaricə 14 milyard dollar vəsait göndəriblər. Bundan əlavə, 1000-dən çox xarici şirkət Qərbin misli görünməmiş sanksiyaları nəticəsində Rusiyada fəaliyyətini dayandırıb. 320 xarici şirkət Rusiyanı yerli-dibli tərk edib. Yüzlərlə Rusiya şirkəti də əlverişli iş şəraiti dalınca xaricə üz tutub. Ölkəni tərk edən rusiyalıların çoxu bu addımı siyasi deyil, iqtisadi səbəblərdən atıb. Başqa sözlə, onlar Kremlin siyasətinə etiraz etmirlər, iş və təhlükəsizlik şərtlərinin pisləşməsinə görə Rusiyanı tərk edirlər. Çox sayda rusiyalının Qazaxıstan, Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan və Türkiyə kimi ölkələrə gəlməsi burada ev qiymətlərinin yüksəlməsinə və bəzi ərazilərdə gərginliyin artmasına səbəb olub. Buna baxmayaraq, bu ölkələrin miqrasiyadan xeyli iqtisadi gəlir əldə etdiyi bildirilir. Qazaxıstan prezidenti Qasım-Jomart Tokayev ötən ay 50 xarici şirkətin Rusiyadan bu ölkəyə köçdüyünü bildirib. Baş nazir Alixan Smayilovsa daha onlarla şirkətin Qazaxıstana köç etmək üçün danışıq apardığını deyib: “Bu, ölkəmizin iqtisadiyyatına ciddi dəstək olacaq”.Qazaxıstanda İnsan Resursları İnkişaf Mərkəzinin prezidenti Daulet Arqandıkov deyir ki, ümumi kapital dəyəri 27 milyard dollar olan bu cür şirkətlər artıq ölkədə çoxsaylı iş yeri yaradıblar. Qazaxıstanın Mərkəzi Bankının məlumatına görə, ölkə bankları da yaranmış vəziyyətdən faydalanır. Oktyabrın 10-dək Rusiya vətəndaşlarının Qazaxıstan banklarında açdığı depozit hesablarının ümumi həcmi 1,42 milyard dollar təşkil edib. Halbuki, iyunda Qazaxıstanda yaşayan bütün xarici vətəndaşların depozitlərinin ümumi həcmi cəmi 692 milyon dollar idi. 2022-ci ilin ilk üç rübü ərzində 100 mindən çox rusiyalı Ermənistana daxil olub. Bu müddət ərzində Rusiya kapitallı 300-dək iri və 2500-dək kiçik şirkət Ermənistanda qeydiyyatdan keçib. İlin ilk yarısında Rusiyadan Ermənistana pul transferləri 1,1 milyard dollar təşkil edib. Gürcüstan da rusiyalıların güclü axınından iqtisadi mənfəət götürən ölkələrdəndir. Gürcüstan Milli Bankının rəhbəri Koba Qvenetadze 2022-ci ilin ilk 10 ayı ərzində Rusiyadan Gürcüstana köçürülən pulun 1,135 milyard dollara çatdığını bildirib. Bu 2021-ci ilin eyni dövründən dörd dəfə çoxdur. Bu ilin mart və iyun ayları arasında Rusiya vətəndaşları Gürcüstanda 6 min 419 şirkət qeydiyyatdan keçiriblər. O da bəllidir ki, Türkiyə Rusiyaya sanksiya tətbiq etməyən yeganə NATO ölkəsidir. İyunda Türkiyənin Rusiyaya ixracatı ötən ildəkinə nisbətən 46% artaraq 791 milyon dollar təşkil edib. Rusiyalılar Türkiyədə daşınmaz əmlakın aparıcı xarici müştərilərinə çevrilib. Türkiyə statistika qurumu təkcə avqustda rusiyalıların orta hesabla gündə 34 mənzil aldıqlarını bildirib. Rusiya prezidenti Vladimir Putinin səfərbərlik elanından sonra isə tələb daha da artıb. Türkiyə qanununa görə, azı 75 min dollarlıq daşınmaz əmlak alan əcnəbilər daimi sakin statusu üçün müraciət edə bilərlər.
Ramil QULİYEV
