Fransa prezidenti Emmanuel Makronun ifrat ermənipərəstliyi Avropanın özündə də qıcıqla qarşılanmağa başlayıb. Makronun gözünü erməni sevgisi elə tutub ki, az qala Fransanın dövlətçilik maraqlarını belə Ermənistanın maraqlarına qurban versin. Yəni erməni terrorunu sevməyə o qədər aludə olub ki, yalan danışdığı, Azərbaycana şər-böhtan atdığı bir yana, hətta Fransanı belə unudub. Makronun son davranışlarına tənqidi yanaşanlar sırasında avroplalıların da olması diqqəti cəlb edir.
Belə ki, almaniyalı alim, doktor Mixael Reynhard Hess Fransa prezidenti Emmanuel Makrona açıq etiraz məktubu yazaraq, onun bu il oktyabrın 14-də “France 2” telekanalına verdiyi müsahibədə Azərbaycanla bağlı fikirlərinə tutarlı dəlillərlə tənqidi münasibət bildirib. Açıq məktubu alim özünün feysbuk sosial şəbəkəsində paylaşıb. “Nə Fransa, nə Ermənistan, nə də Azərbaycan vətəndaşıyam, bu ölkələrdə yaşayan xalqlardan heç biri ilə də etnik bağlılığım yoxdur, bununla belə, Ermənistan və Azərbaycan arasında münaqişə barədə bir neçə kitabın və məqalələrin müəllifi olan tədqiqatçı kimi Sizə kiçik bir açıq məktub yazmağı vacib saydım”. E.Makrona müraciətini bu sözlərlə başlayan alman alim, ilk növbədə, Fransa prezidentinin müsahibədə münaqişə barədə söylədiklərini özünün şəxsi fikri kimi qələmə verməsi ilə razılaşmır və onun mövqeyini həm də Fransanın rəsmi mövqeyi hesab etdiyini bildirir. Bunu aşkar məntiqsizlik kimi səciyyələndirən M.R.Hess yazır: “Çünki bir tərəfdən siz Fransanı “vasitəçi qüvvələrin bir hissəsi” kimi təsvir edir, digər tərəfdən, həvəslə, böyük emosionallıqla və təsirli şəkildə vurğulayırsınız ki, Fransa bu münaqişədə Ermənistanı dəstəkləyir və ondan “əlini çəkməyəcək”. Mən anlamıram, hər hansı dövlət və ya siyasətçi “vasitəçilik” səylərində iştirak etməklə neytral mövqedə olmalı ikən münaqişə tərəflərindən birinin tərəfini necə saxlaya bilər?”.
Alman alim həmçinin hesab edir ki, məhz Fransa kimi tərəfsizliyi bacarmayan dövlətlərin vasitəçilik missiyası yerinə yetirən dövlətlərarası siyasi qurumların (Minsk qrupu kimi) tərkibində olması münaqişənin tənzimlənməsi üçün 1992-ci ildən həyata keçirilən diplomatik səylərin uğursuzluğunun səbəblərindən biridir.
E.Makronun Qarabağla bağlı qaranlıq tarixi, siyasi və hüquqi istinadlarını da qəbul etmədiyini bildirən M.R.Hess Fransa prezidentinin “Gördüyünüz kimi, Dağlıq Qarabağ beynəlxalq səviyyədə tanınmadı və buna görə də münaqişə yarandı” sözlərini misal gətirir, keçmiş muxtar vilayətin daim Azərbaycanın tərkibində olduğunu xatırladır. Alman alim “Qarabağdan və Azərbaycanın digər rayonlarından bütün işğalçı qüvvələrin dərhal çıxarılması haqqında” 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının Fransanın iştirakı ilə qəbul etdiyi qətnamələri də E.Makronun yadına salır. O, həmçinin, Fransa prezidentinin diqqətini Normandiya əyalətindəki separatçıların, adalarla yaxınlığına görə, bu ərazinin Böyük Britaniyaya birləşdirilməsi barədə iddialara da yönəldir və yazır: “Siz çıxışınızda BMT-nin qəbul etdiyi beynəlxalq hüququn prinsiplərinə açıq və birmənalı şəkildə üstünlük vermir, sanki xalqlar və dövlətlər arasında münasibətlərdə, əksərən yersiz qeyri-rəsmi söhbətlərin istənilən vaxt “mübahisə” üçün dəlil kimi istifadə edildiyi, separatçıların işinə yarayan konsepsiyadan yapışırsınız”.
M.R.Hess “müharibəni Azərbaycanın başlaması, əraziləri işğal etməsi” barədə Fransa prezidentinin əsassız iddialarına da açıq məktubda tutarlı cavablar verir, 1991-ci ildən başlanan erməni təcavüzü, erməni silahlı dəstələrinin törətdiyi kütləvi qətllər, o cümlədən Xocalı hadisəsi barədə həqiqətləri xatırladır.
Almaniyalı alim ötən əsrin əvvəllərində baş verdiyi iddia edilən uydurma “erməni genosidi”ni Ermənistan-Azərbaycan konflikti kontekstində xatırlatmasını isə E.Makronun çıxışının ən təhlükəli məqamı kimi səciyyələndirir.
Fransa prezidentinin müsahibəsində söylədiklərinin onun bir siyasətçi kimi ölkəsindəki erməni dairələri ilə yaxşı münasibət qurmaq istəyi ilə bağlı olduğunu ehtimal edən M.R.Hess onu qarşı tərəfin də səsini eşitməyə, fransızdilli mühitdə azərbaycanlıların dəlillərini ortaya qoyacaq çox az sayda araşdırmaçıları və publisistləri də görməyə çağırır, həmçinin, münaqişə tərəfləri arasında sülhə nail olmaq naminə E.Makrona vasitəçi və arbitr mövqelərini bir-birinə qarışdırmamağı tövsiyə edir.
“Fransa prezidentinin ziddiyyətli bəyanatları və ifrat ermənipərəstliyi Avropada da yaxşı qarşılanmır”
Məsələyə şərh verən AMEA-nın Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə doktoru, BAO sədrinin müavini, siyasi şərhçi Faiq Ələkbərli hesab edir ki, Makronun davranışlarının avropalıların özləri tərəfindən də sərt tənqid edilməsi təbiidir, çünki onun ala-çiy açıqlamaları ciddi qıcıq doğurur. “Almaniya aliminin Makrons ünvanladığı açıq məktub özündə tamamilə həqiqətləri ehtiva edir. Sözün açığı, Fransanın 30 ildə ortaya qoyduğu və bu gün də davam etdirdiyi mövqe heç vaxt obyektiv olmayıb. Xatırlayırıq ki, keçən əsrin 90-cı illərindən Fransa prezidentləri hər zaman Ermənistanın mövqeyini dəstəkləyiblər, bütün hallarda Ermənistanın işğalına haqq qazandırmağa çalışıblar, Azərbaycanı “haqsız” çıxarmaq üçün əllərindən gələni ediblər. Onlar zatən vasitəçilik rolunu ortaya qoymağa çalışsalar da, bu vəsaitəçilik birmənalı şəkildə Ermənistanın xeyrinə işləyən vasitəçilik olub. Yəni bu anlamda bu, Makronun ortaya qoyduğu yeni siyasət deyil, Jak Şirak da daxil olmaqla özündən əvvəlki prezidentlərin, hökumətlərin, Fransa dövlətinin siyasətini davam etdirir. Makron bişməmiş siyasətçidir və bu baxımdan, Azərbaycana və Ermənistana münasibətdə yürütdüyü siyasət səriştəsizliyi ilə ön plana çıxır. Jak Şirak da, başqa Fransa prezidetləri də Qarabağ məsələsində Azərbaycana qarşı qərəzli olub. Onlar da tərəf tutublar, lakin bunu Makron qədər açıq büruzə verməyə çalışmayıblar. Makron bir tərəfdən Fransanın ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədri kimi münaqişənin nizamlanmasında guya böyük rol oynadığını demək istəyir, o biri tərəfdən də Ermənistanın tərəfini tutduqlarını açıqlayır. Makronun açıq-aşkar Ermənistanı dəstəklməsi ortadadır və onun bu qərəzli yananşaması da, tərəfkeşliyini nümayiş etdirməsi də Avropanın özündə də qıcıq doğurmaya bilmir. Makronun fikirlərindəki ziddiyyətlər, bir-birini inkar edən məqamlar normal qarşılana bilməz”.
F.Ələkbərlinin sözlərinə görə, Azərbaycana münasibətdə Fransanın siyasətində heç bir dəyişiklik yoxdur və dünənki kimi bu gün də qərəzli bəyanatlar ifadə olunur. “Təsəvvür edin, bəlkə də yüz ildir ki, fransızlar ermənilərə havadarlıq edirlər, Azərbaycana isə qərəz göstərirlər. Fransa prezidentinin ziddiyyətli bəyanatları və ifrat ermənipərəstliyi Avropada da yaxşı qarşılanmır. Artıq dünya görür ki, 30 il müddətində bu ölkə vasitəçi adı altında əslində münaqişənin həllinə zərbə vurub, Ermənistanın işğalçılıq siyasətinə dəstək olub. Bu illər ərzində ermənilərin xeyrinə oyun oynayıblar. Bu baxımdan, alman aliminin açıq məktubu xüsusi qiymətləndirilməlidir”.
Makronun siyasətçi kimi çiy olduğunu, hələ yetişmədiyini deyən F.Ələkbərlinin qeyd etdiyinə görə, onun bu davranışı, bu açıqlaması o qədər qabarıq olub ki, Prezident İlham Əliyev də buna çox sərt reaksiya verdi. F.Ələkbərli deyir ki, bizim Fransadan heç bir asılacağımız yoxdur, yolumuz da, gələcəyimiz də bir deyil, bu baxımdan, bu ölkə ilə bağlı sərt mövqe tutmağımız tam yerindədir, arzuolunandır.
İradə SARIYEVA
