Uzun müddətdir müzakirəsi gedən sosial media tənzimləməsinin 29-cu maddəsi Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) Baş Assambleyasında qəbul edilib.
Qanunda diqqətçəkən məqamlar bunlardır:
- İnternet xəbər saytlarında çalışan şəxslər jurnalist hesab ediləcək və onlara da sarı mətbuat kartı veriləcək.
- Uşaqların və yeniyetmələrin əxlaqını korlayan materiallar qanun pozuntusu hesab ediləcək.
- Bütün xəbər saytları yayımladığı xəbərləri arxivdə saxlamağa məcburdur.
- Dövlət qurumu xəbəri silməyi saytdan tələb edə biləcək. Mənbə xəbəri siləndən sonra bütün saytlar silməlidir.
- Rəsmi elanlar və reklamlar xəbər saytlarında da yayımlana biləcək.
- Rəsmi ünvanı olmayan sayt xəbər saytı hesab olunmayacaq.
- Sosial şəbəkələr (Facebook, instagram, tvitter, youtube, tiktok və s) Türkiyədə rəsmi ofis açmağa məcbur ediləcək. Ofisin rəsmi təmsilçisi isə Türkiyə vətəndaşı olmalıdır.
- Yeni qanuna görə, sosial mediada dezinformasiya yayan şəxsləri 3 ilə qədər həbs gözləyir.
Qeyd etdiyimiz kimi, artıq Türkiyədə sosial media ilə bağlı qanun layihəsi qəbul olundu. Həmin qanun layihəsi ilə bağlı maraqlı fikirlər səslənir. Kimisi sözügedən qanun layihəsini təqdir edir, bir qisim isə əks fikirdədir.
Azər Həsrət: “Sosial media vasitəsilə insanların şəxsi həyatına müdaxilə edilir, olur-olmaz məlumatlar yayılır, bütün bunlar nizama salınmalıdır”
Media şərhçisi Azər Həsrət “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, sosial media ilə bağlı məsələ son zamanlar müxtəlif ölkələrdə müzakirə edilib. Sosial medianın bəlalarından necə azad olmaqla bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirilib: “Ancaq bu cür planlı işlərin görülməsi ilk sayılır. Özəllikdə bizim coğrafiyamızda. Yaxşı olar ki, ölkəmizdə də buna bənzər qanun qəbul edilsin. Bəllidir ki, sosial media vasitəsilə insanların şəxsi həyatına müdaxilə edilir, olur-olmaz məlumatlar yayılır. Bütün bunlar nizama salınmalıdır”.
Qanun layihəsində sosial şəbəkələrin (Facebook, instagram, tvitter, youtube, tiktok və s) Türkiyədə rəsmi ofis açmağa məcbur edilməsi tələbinin qoyulmasına gəlincə, A.Həsrət qeyd etdi ki, bu olduqca məntiqlidir. Məlumdur ki, sosial medianın üzərindən reklamlar gedir və ordan əldə olunan gəlirin hara getdiyi də məlum deyil. Üstəlik, vətəndaş gələcəkdə şikayət etmək istəyəndə kimə müraciət edəcəyini bilməyəcək: “Amerikada otururlar, hər hansı bir məsələ ilə bağlı müraciət edəndə də alayarımçıq cavab verirlər. Ancaq sosial şəbəkələrin ölkə üzrə nümayəndəliyi olarsa bu sahədə çeviklik yaranar”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, Türkiyədə qəbul edilən məlum qanunla bağlı ölkəmizdə də müəyyən təşəbbüslər irəli sürülməlidir. Artıq bizdə də bu məsələ ilə bağlı ciddi mövqe qoymağın vaxtı çatıb.
Elçin Mirzəbəyli: “Məhkəməyə müraciət edilmədən hansısa dövlət qurumunun mediadan məlumat çıxarmaq istəyi problemlərə səbəb olacaq”
“Xalq Cəbhəsi” qəzetinin baş redaktoru Elçin Mirzəbəyli bildirdi ki, Türkiyə beynəlxalq miqyasda virtual hüquqla bağlı məsələ qaldıran ilk ölkələrdən biridir. Hər bir dövlət ilk növbədə özünün informasiya təhlükəsizliyini qorumağı bacarmalıdır. Həmçinin, vətəndaşların da hüquq və azadlıqlarını qorumalıdır: “Bəzən hüquq və azadlıq deyiləndə yalnız media və ya fəal sosial şəbəkə istifadəçiləri, blogerlər nəzərdə tutulur. Ancaq fikir və söz azadlığı geniş anlayışdır. Bu bütün vətəndaşları əhatə edir”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, sosial şəbəkələrin ofisinin açılması mexanizmi yeni deyil. Bu qayda əksər ölkələrdə də tətbiq olunub: “Ümumiyyətlə, sosial şəbəkə həmin ölkənin qanunlarına uyğun şəkildə fəaliyyət göstərməlidir. Sosial şəbəkələrin ofisinin açılması hüququn tələbidir. Məsələn, bir ölkənin ərazisində yaşayan şəxs orda hansısa cinayət törədibsə, həmin ölkənin qanunları ilə cəzalandırılmalıdır”.
Media kapitanı onu da əlavə etdi ki, qanunda diqqət çəkən məqamlardan biri də odur ki, dövlət qurumu xəbəri silməyi saytdan tələb edə biləcək. Bunun məhkəmədən kənar həyata keçirilməsi də hüquqa ziddir: “Bilmirəm, indi Türkiyədə bu mexanizm necə icra olunacaq. Dövlət qurumu informasiyanın həqiqəti əks etdirməməsi ilə bağlı məlumatları məhkəməyə təqdim edib, onunla bağlı çıxarılan qərar əsasında məlumat saytlardan silinə bilər. Bu hüquqi müstəvidir. Ancaq məhkəməyə müraciət edilmədən hansısa dövlət qurumunun mediadan məlumat çıxarmaq istəyi problemlərə səbəb olacaq. Məsələn, hansısa dövlət qurumunda korrupsiya faktı baş verir. Bu məlumat da sosial mediada əksini tapıb. Bunun silinməsinin tələb edilməsi düzgün deyil. Belə olarsa, bu hal obyektivliyin pozulmasına, qeyri-şəffaflığın yaranmasına zəmin yaradacaq. Hesab edirəm ki, hüquqi dövlətdə bütün prosedur yalnız ədalət məhkəmələrinin vasitəsilə həyata keçirilməlidir”.
Günel CƏLİLOVA
