İran Azərbaycana qarşı ermənipərəst siyasətinə hələ də son qoymaq niyyətində deyil. Ermənistanı öz qırımızı xətti elan edən İran bu ölkəni indi yeni silahlarla təchiz etmək eşqinə düşüb.
Qeyd edək ki, artıq Ermənistan Rusiyadan daha ucuz və əvvəlki kimi bəzi hallarda havayı hərbi texnika ala bilmir. Rusiya hərb arsenalını Ukrayna cəbhəsinə yönəldib. Bu vəziyyətdə Ermənistan müxtəlif ölkələrə üz tutub. Artıq məlumdur ki, Ermənistan Hindistanla 270 milyon dollar dəyərində silah sazişi imzalayıb. Sazişə əsasən, Hindistan bu ölkəyə “Pinaka” çoxlüləli raket qurğusu, tank əleyhinə raket və sursatlar verəcək. Amma indi İran da Ermənistanı hərbi texnika ilə təmin etmək eşqinə düşüb. İranın erməni əsilli deputatı Robert Beqleryan qeyd edir ki, Ermənistana silah verməyə İrana kimsə mane ola bilməz: “İran, çox güman ki, müvafiq mexanizmlər vasitəsilə məsələni müzakirə etmək və Ermənistana faydalı olmaq istəyini ifadə edəcək. Hazırda iki ölkənin müvafiq rəsmiləri səviyyəsində bununla bağlı danışıqların aparılıb-aparılmadığını deyə bilmərəm. Ancaq istisna etmirəm ki, İran silahının Ermənistana verilməsi imkanları var və olacaq”. Buna paralel olaraq İran yenə sərsəm xarakterli sərhəd bəyanatlarından əl çəkmir. Burada bir daha xatırladaq ki, İran hakimiyyəti 30 illik işğal dövründə bir dəfə də olsun, Ermənistanın “sərhədləri dəyişdirməsinə” etiraz etməyib. Əksinə, hər zaman Ermənistanı müdafiə edib və Azərbaycanın işğala görə Ermənistana tətbiq etdiyi blokadanın nəticələrinə imkan verməyib. Həmçinin Ermənistanın bütün təminatını üzərinə götürüb. Amma Ermənistan-Azərbaycan sərhədində son toqquşmadan sonra İran ermənilər üçün bərk əl-ayağa düşüb. İran Prezident Administrasiyasının nümayəndəsi Məhəmməd Cəmşidi yenidən bildirib ki, Tehran bölgədəki tarixi sərhədlərin və Ermənistana tranzit marşrutlarının dəyişdirilməsinin qəbuledilməzliyini bəyan edir. O qeyd edib ki, bu barədə mövqeyi Astanada səfərdə olan İran prezidenti azərbaycanlı həmkarı ilə görüşdə bir daha təkrar edib: “Görüşdə prezident Rəisi bir daha təkrarlayıb ki, tarixi sərhədlərdə, regional geosiyasətdə və İran-Ermənistan tranzit marşrutlarında istənilən dəyişikliyə İran qəti şəkildə cavab verəcək”.Təbii ki, Tehranın “İran-Ermənistan tranzit marşrutları”na guya hansısa təhlükə yaranacağı barədə sözləri cəfəngiyatdan başqa bir şey deyil. Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvanı birləşdirən dəhlizin İranın Ermənistana “tranzit yoluna” heç bir aidiyyəti yoxdur. Üstəlik, İran bu yolla ən yaxşı halda 2 milyonluq Ermənistan bazarı əldə edirsə, Zəngəzur dəhlizi ilə on milyonları özündə birləşdirən bazara çıxış əldə edə bilər. Ermənistan yolu İranı dünya ilə də birləşdirmir. İran, sadəcə olaraq, Azərbaycanın güclənməsinə qarşı çıxır və 44 günlük savaşda ordusunu Azərbaycan əsgərlərinin qarşısına çıxardıb, guya “sərhəd pozulub” bəhanəsi ilə bir sutka “müzakirə” aparmaqla erməniləri xilas etdiyi kimi, indi də Ermənistanın Azərbaycanla danışıqları pozması, 10 noyabr bəyanatını ayaqlar altına atması üçün açıq şəkildə İrəvanı körükləyir. Üstəlik, İran İrəvanın “mülki missiya” adı ilə sərhədə Avropa güclərini gətirməsinə nədənsə sakit qalır. Lakin İranın addımları, əslində, Ermənistanın özü üçün də zərərlidir. Çünki Ermənistanın sülh şəraitində yaşamasının qarşısını alır. Rusiyalı politoloq, Yaxın Şərq və Qafqaz problemləri üzrə ekspert Stanislav Tarasov bu fonda qeyd edir ki, İran İrəvanla Bakı arasında sülh müqaviləsini tanımaya və qoşun göndərə bilər: “İran Ermənistan-Azərbaycan sülh müqaviləsini tanımaya bilər və fəsadlar yarana bilər. İran İslam Respublikası hətta öz qoşunlarını bu zonaya göndərməyə hazırdır. Zəngəzur dəhlizi mövzusu İranın həssas yeridir. Yolun Rusiya FTX-nin nəzarətində olması İranı qıcıqlandırır, çünki o qorxur ki, Türkiyə və Azərbaycan rusları qovub, nəzarəti ələ keçirə və türk körpüsü yarada bilər. Məncə, bunların hamısı uydurmadır. Ola bilsin ki, Əliyevlə Paşinyan bu şəxsi söhbətləri kənarda aparır, amma ictimai səviyyədə hələ də önəmsiz bəyanatlar verilir. Paşinyanın Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmaq istəyi var, Ərdoğan Azərbaycanla Naxçıvan arasında dəhlizin açılmasını şərt qoyur. İran bütün bu vəziyyətdən razı deyil”. Təbii ki, bütün bunlar İranın onsuz da Azərbaycanda mənfi imicini daha da pisləşdirir. Həm də təbii ki, İran Azərbaycanla düşmənçilik etməkdənsə, daxili məsələlərə diqqət etsə, daha yaxşı olar.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ötən ay gənc qadın Məhsa Əmininin hicab qaydasını pozduğuna görə polisə aparılmasından və orada vəfat etməsindən sonra başlanan etirazlar bütün İranı bürüyüb. İranın təhlükəsizlik qüvvələri ölkə boyunca yayılan etirazları zorla yatırmağa çalışır. İranın Kürdüstan regionunda polis və etirazçılar arasında son toqquşmalarda bir neçə nəfərin öldüyü xəbər verilir. Kürd əhalinin hüquqlarını müdafiə edən “Henqav” təşkilatı beynəlxalq təşkilat nümayəndələrinin sözügedən regionlara gəlişinə imkan verilməsini tələb edib. İranın qərbindəki kürd regionlarını monitorinq edən Kürdüstan İnsan Haqları Şəbəkəsi oktyabrın 13-də Sənəndaj və Kirmanşah şəhərlərində üç etirazçının öldürüldüyünü xəbər verir: “Müxtəlif şəhərlərdə azı 48 etirazçı xəsarət alıb və onlardan birinin vəziyyəti kritikdir”. İran prezidenti İbrahim Rəisi isə ölkədə baş verən etirazlara görə Birləşmiş Ştatları və onun müttəfiqlərini ittiham edib. Ölkədə internetin demək olar söndürülməsinə baxmayaraq, sosial şəbəkələrdə etirazları əks etdirən çoxsaylı videolar yayılır. Bu arada artıq bir neçə gündür ki, İranın neft regionlarında neftçilərin tətillərinin davam etdiyi barədə xəbərlər gəlir. İran İşçilərinin Azad İttifaqı “Asaluye” neft-kimya zavodlarında 30-dək fəhlənin etirazlarda iştiraka görə həbs olunduğunu xəbər verib. Son hadisələri nəzərdən keçirəndə görmək olar ki, İran əhalisində əmmaməlilərə qarşı aqressiya yaranıb. İnsanların “Mollalar rədd olsunlar” qışqırdığı videolar da deyilənlərin təsdiqidir.
Nahid SALAYEV
