Bakı və İrəvan sülh sazişinin bağlanması və sərhədin delimitasiyası şərtlərini razılaşdırıb. Belə bir açıqlama ilə Ermənistanın Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan çıxış edib:
“Biz sülh sazişinin bağlanması şərtlərini müzakirə etdik, yəni ilin sonuna kimi razılaşmamız olacaq. Delimitasiya məsələsində də razılıq əldə olunub ki, delimitasiya ilin sonuna qədər baş tutsun”. O da qeyd olunub ki, bu barədə razılıq sentyabrın sonunda Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi, Azərbaycan prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev və ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik müşaviri Ceyk Sallivanın Vaşinqtonda keçirilən görüşündə əldə olunub. Armen Qriqoryan onu da vurğulayıb ki, Ermənistan Azərbaycandan sülh sazişi üçün genişləndirilmiş təkliflər alıb: “Cenevrədə xarici işlər nazirlərinin görüşü zamanı Ermənistan Azərbaycan tərəfdən təkliflər alıb. Hazırda bu təkliflər üzərində işləyirik. Ümid edirəm ki, biz tezliklə bu təkliflərə cavab verəcəyik və görüşmək, müzakirə etmək imkanı olacaq. Onlar əvvəllər irəli sürülən beş təklifin məntiqinə uyğun gəlir. Bir də blokadanın ləğvi məsələsi var ki, Ermənistanın bu məsələdə mövqeyi dəyişməz qalır”. Kommunikasiyaların açılmasına gəlincə, Qriqoryan qeyd edib ki, blokadalara son qoyulması Azərbaycanın təklif etdiyi beş bənddən biridir. O bildirib ki, bu təkliflərdə Qarabağ məsələsi qeyd olunmur. Təhlükəsizlik Şurasının katibi bir daha vurğulayıb ki, ilin sonunadək Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanması və sərhədlərin delimitasiyası prosesinin başa çatdırılması barədə razılaşma var. Qriqoryan belə bir iddia da səsləndirib ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında sərhəd 1929-cu ildə delimitasiya olunub: “Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan bu prosesdən keçib”. O, müxalifətin Qarabağ erməniləri ilə Azərbaycan arasında dialoq qurmaq istəyinin Ermənistanın yaxasını kənara çəkmək cəhdi olması ilə bağlı ittihamlarını yalan adlandırıb: “Ermənistan bu istiqamətdə işləyir. Biz bunu Qarabağdakı ermənilərlə dəfələrlə müzakirə etmişik və hesab edirəm ki, bu, həll yollarını tapmaq üçün ən yaxşı yoldur”. Xatırladaq ki, bu il oktyabrın 3-də Ermənistan və Azərbaycanın xarici işlər nazirləri Ararat Mirzoyan və Ceyhun Bayramov Cenevrədə sülh müqaviləsini və Qarabağda ermənilərin hüquqlarının təmin edilməsini müzakirə ediblər. İndi belə bəlli olur ki, həmin görüşdə Azərbaycan Ermənistana sülh sazişi üçün genişləndirilmiş təkliflər verib. Məsələ ilə bağlı Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov deyib ki, Ermənistan tərəfi bu təkliflərlə tanış olmaq üçün vaxt istəyib. Onun sözlərinə görə, genişləndirilmiş elementlər Azərbaycan tərəfinin sülh müqaviləsi üçün təklif etdiyi beş prinsipi tamamlayır. İndi gözlənilir ki, Ermənistanla sülh danışıqları Azərbaycanın Ermənistana sülh sazişi üçün genişləndirilmiş təklifləri üzrə aparılsın. Bu vəziyyətdə Rusiya və Qərbin sülh üçün hazırladıqları təkliflərin arxa plana keçməsi istisna deyil. Bununla belə, Ermənistanda hakim parlament fraksiyasının katibi Artur Ovanisyan bildirib ki, hazırda Qərbin və Rusiyanın təklifləri müzakirə olunur: “Qərb tərəfdən də təkliflər var, Rusiya tərəfindən də...Mən hesab etmirəm ki, bunun detallarına varmağa ehtiyac var. Çünki xarici işlər nazirlərinin görüşləri planlaşdırılıb, yəni hələ kağız üzərində olmayan söhbətlər var. Odur ki, mən danışıqların nüansları barədə indi danışmağı məqsədəuyğun hesab etmirəm. Düşünürən ki, ən azı diplomatiya baxımından bu səhv olardı. Amma mən əminliklə deyə bilərəm ki, bizim rusiyalı partnyorlarımızın və qərbli partnyorlarımızın təkliflərinə münasibətimiz eynidir. Yəni bizim qırmızı xəttimiz Ermənistan Respublikasının ərazi bütövlüyüdür. Bu, hər hansı eksterritorial yolların müzakirəsini istisna edir. Biz hansı tərəflə daha effektiv həll tapacağıq? Əlbəttə biz açığıq, işləyirik, konstruktivik və sərhədlərimiz ətrafındakı situasiyanı mümkün qədər tez tənzimləməyə çalışırıq”. Ovanisyan bunu da bildirib ki, Cenevrə danışıqlarında Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirlərinə sülh müqaviləsinin hazırlanması tapşırılsa da, hələ ortalıqda mətn yoxdur. Deputat bildirib ki, bu barədə razılaşdırılmış detallar var və bunlar müzakirə olunur. Ovanisyan detalların nədən ibarət olduğunu açmayıb. O qeyd edib ki, hazırda Azərbaycan və Ermənistanın beynəlxalq partnyorların təkliflərinə münasibəti müzakirə olunur: “Hazırda biz beynəlxalq partyorlarımızın təkliflərini müzakirə edirik. Təbii ki, bu kontekstdə bizim təkliflərimiz və Azərbaycanın təklifləri də müzakirə olunur”. “Azatutyun” radiosu yazır ki, erməni tərəfi öz təkliflərinin nədən ibarət olduğunu bildirməsə də, Azərbaycan İrəvana sülh müqaviləsinin genişləndirilmiş elementlərinin təqdim olunduğunu bildirib. Bakının məhz bu təkliflər əsasında müzakirələrdə israr edəcəyi şübhə doğurmur. Sərhədlərin delimitasiyası məsələsinə gəlincə, burada təbii ki, təkcə 1929-cu il xəritəsindən istifadə olunmayacaq. Bilindiyi kimi, bu günlərdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın həyat yoldaşı Anna Akopyan rəhbəri olduğu “Aykakan Jamanak” qəzetində Azərbaycanın Ermənistan qarşısında qoyduğu 5 tələbi açıqlayıb. Həmin tələblər bunlardır: Qarabağdakı separatçıların silahlı dəstələri (“müdafiə ordusu”) buraxılır; Qarabağ Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanınır; heç bir status olmur, hətta muxtariyyət belə. Ermənistan ərazisindən keçən dəhliz verir (Zəngəzur dəhlizi); Sərhədin delimitasiya və demarkasiyası 1919-1920-ci illərin xəritələri ilə həyata keçirilir; İtkin düşmüş 4 min azərbaycanlının taleyinə aydınlıq gətirilir. Deməli, sərhədlərin müəyyən edilməsində 1919-1920-ci illərin və ondan sonrakı dövrün də xəritələrindən istifadə olunacaq.
Nahid SALAYEV
