“Təsəvvür edə bilmirəm ki, müharibə olaydı və mən müharibədən kənarda qalaydım, bu mümkünsüz idi”
Vətən müharibəsində yeni tariximizi yaradan qəhrəmanların səfində Azərbaycan jurnalistikasının 30-a qədər nümayəndəsi də özlərinə məxsus yer tutub. Zəfər yürüşünün yolçularından biri olan tanınmış jurnalist Məğrur Əli Polad şərəfli bir döyüş yolu keçib.
44 günlük müharibə Seyidəhmədli balasının arzularını gerçəkləşdirib, əlində silah düşmənə qarşı döyüşüb, illərlə içində yaslanan öcünü alıb, şəhidlərimizin nigaran ruhunu sevindirib. “Bakı-Xəbər”in qazi jurnalsitlərlə bağlı layihəsinin budəfəki qonağı tanınmış jurnalist Məğrur Əli Poladdır.
- Məğrur bəy, 27 sentyabr 2020-ci il, bu tarix unudulmazdır. Bu gün xalqımızın 30 il gözlədiyi, harayladığı gün idi. Qismən səfərbərlik xəbərinə ilk reaksiyanız nə oldu?
- 2020-ci ilin 20 sentyabrı mənim bütün ömrüm boyu unutmayacağım bir gündür. Həmin gün Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətindən zəng vuraraq səhərisi gün Füzuli rayon Hərbi Komissarlığında olmağımı istədilər. İlk olaraq iş yerimdə, daha sonra evdə məlumat verdim. Əlbəttə ki, narahat oldular. Buna baxmayaraq, mən çox sevincliydim. Sentyabrın 21-i Bakıdan rayona gedəcək avtobusu gözləmədim, çox tələsik şəkildə taksi ilə rayona gedirdim, yolda Feysbuk səhifəmdə bir status yazdım. Mənə elə gəlir ki, iki cümləlik o status mənim bütün hisslərimi ifadə edir. Orda qeyd edirdim ki, Vətən çağırdı gedirik, heç nəyə baxmadan, heç nə düşünmədən, təki qələbəmiz və bu qələbədə payımız olsun. Həmin günü illər boyu gözləmişdik. Xüsusi vurğulamaq istəyirəm ki, mənim anadan olduğum kənd 27 il ərzində işğal altında idi. Öz doğma kəndimi, ev-eşiyimi yuxularımda görürdüm, həsrətini çəkirdim. Həmin gün, həmin zəng, həmin çağırış məndə kəndimin geri qayıdacağına böyük ümid yaratdı. Belə demək mümkünsə, yolu uça-uça gedirdim.
- Qələmi silahla əvəzləmək, kompüter arxasındakı rahat yeri cəbhəyə, səngərə dəyişmək nə qədər asan oldu?
- Qələmi silaha dəyişmək əslində çox mürəkkəb prosesdir. Amma deyim ki, bu mənim üçün eyni zamanda həm çox asan, həm də çox çətin oldu. Asan oldu o mənada ki, mənə illər uzunu gözlədiyim bir xəbər, illər ərzində iştirak etmək istədiyim bir prosesdə iştirakçı olmaq şansı verilmişdi. Yəni mən o qədər rahat idim, ona görə də o qədər asan alındı ki, bir də gözümü açdım ki, əlimdə silah, topumun arxasında düşmən mövqeləri ilə üzbəüz dayanmışam. Belə demək mümkünsə, bu, insanın sinəsini qürurla doldururdu. Eyni zamanda çətinliklər həddən artıq çox idi. Belə deyim ki, hərbi xidmətdə, xüsusilə də müharibə şəraitində həyatın hər bir sahəsində yalnız və yalnız çətinliklərlə üzləşirsən.
Müharibənin ilk günlərində mən öz şəxsi əşyalarımı itirdim. Təxminən iki həftə sonra yaxın bir dostum yanımıza gəlmək imkanı tapmışdı. O məndən nə istədiyimi soruşdu, ilk növbədə ondan diş firçası və diş məcunu istədim. Belə bir maraqlı hal baş verdi. İstər qidalanma, istər gigiyena, istərsə də yatmaqla və s. bağlı çətinliklər çox idi. Deyə bilərəm ki, hərbi geyimdə, botinkada, gecələr yataq kisəsində quru torpağın, kötüklərin üzərində yatmaq, əlbəttə, çox narahat idi, amma insana o qədər xoş gəlirdi ki... Sən öz doğma torpağındasan və sən nə üçün gəlmisən, bu çətinliklərə nəyin naminə dözürsən, bunları düşünəndə heç bir çətinlik gözə görsənmirdi. Su ilə bağlı böyük çətinliklərimiz olurdu. Çox az miqdarda su ilə gündəlik tələbatımızı ödəməyə məcbur olurduq.
- Amma bu gün arxaya boylananda “qələbə naminə bütün bunlara dəyərmiş” deyirisiz yəqin ki?
- Belə düşünürəm, həmişə də belə fikirdə olmuşam ki, çətinliklər, çəkilən əziyyətlər müəyyən vaxtdan sonra unudulur, geridə qalan təəssüratlar olur. Müharibənin gedişatında bir çox hallarda elə kəskin situasiyalar yarandı ki, mən ölümə çox yaxın oldum. Hətta müharibənin son günlərində Şuşa yaxınlığında yaralandım da. Bütün bunlardan çıxış edərək demək istərdim ki, kimin sağ qalacağını, kimin şəhid olacağına əvvəlcədən demək mümkün deyil. Ümumiyyətlə, müharibənin gedişatında istər əsgər, zabit, istər yuxarı komandanlıq heç kəs sağ qalmaq haqqında düşünmürdü. Biz yalnız və yalnız verilmiş tapşırığı məsuliyyətlə axıra qədər yerinə yetirmək, ata-baba torpaqlarımızın azad olunması üçün yaranmış bu tarixi fürsətdən mümkün qədər çox bəhrələnmək haqda düşünürdük. Yalnız torpaqlarımızı azad etmək haqqında düşünürdük.
- Belə başa düşdüm ki, siz müharibəyə getməyə hazır vəziyyətdə olmusunuz həmişə, bir himə bənd imişsiniz...
- ...Ötən 30 ilə yaxın müddət ərzində xalqımızın içində bir qisas hissi alovlanırdı. Biz xalq olaraq ilk növbədə özümüzə, daha sonra isə bütün dünyaya sübut etməliydik ki, əslində bu cür məğlubiyyətə, bu cür vəhşiliklərə layiq bir xalq deyilik. Biz hər kəsə sübut etməliydik ki, Qarabağ və ətraf rayonlar Azərbaycanın qədim, əzəli torpaqlarıdır, Azərbaycanın tərkibində də olmalıdır. Eyni zamanda yüz minlərlə məcburi köçkünümüz öz doğma torpaqlarına qayıtmalıdır. Bütün bu amillər, eyni zamanda atəşkəsin sürdüyü uzun illər ərzində baş verən müxtəlif insidentlər, təmas xəttində baş verən lokal döyüşlər, xüsusilə də vurğulamaq istəyirəm ki, 2016-cı ilin aprel döyüşləri və 2020-ci ilin iyulunda baş verən Tovuz döyüşləri bir daha sübut edirdi ki, bizim düşmənimiz danışıqlar masasında hər hansı güzəştlərlə torpaqlarımızı geri qaytarmağa, hansısa razılaşmaya imza atmağa hazır deyil. Bütün bu səbəblər xalqımızda bir əminlik yaratmışdı ki, müharibə qaçılmazdır. Əgər torpaqlarımızı geri qaytarmaq istəyiriksə, müharibəyə gedəcəyik. Ona görə də, heç bir kəsdə tərəddüd yox idi. Atəşkəsin hökm sürdüyü 30 ilə yaxın dövrdə Azərbaycan təmkinlə istər dövlət, istərsə də cəmiyyət səviyyəsində sülhpərvər xalq olduğunu, məsələnin sülh yolu ilə həll olunmasına sadiqliyini göstərməyə çalışdı. Eyni zamanda biz müharibəyə də hər an hazırlaşırdıq, müharibənin qaçılmaz olduğunu dərk edirdik. Sadəcə olaraq bir sıra beynəlxalq güclər, bizim qarşımızda olan qüvvələr istədiyimiz addımları atmağa, müharibəni daha tez başlamağa, torpaqlarımızı azad etməyə imkan vermirdilər. Nə yaxşı ki, belə bir tarixi şərait yetişdi, bütün Azərbaycanın gözlədiyi gün gəldi, atəş əmri verildi. Əlbəttə, bu müharibədə iştirak etmək böyük bir şansdır, böyük bir xoşbəxtlikdir. Təsəvvür edə bilmirəm ki, müharibə olaydı və mən müharibədən kənarda qalaydım, bu mümkünsüz idi. Müharibə ilə bağlı tərəddüdlərimizin olmamasını müharibənin gedişatında da əyani şəkildə müşahidə etdim.
- Yəqin ki, maraqlı və yaddan çıxmaz anlar da yaşamısınız.
- Bir maraqlı detalı demək istərdim. Müharibənin ikinci-üçüncü həftəsi gedirdi, yağış yağmağa başladı. Mən hərbi maşınımızın kabinəsində oturub yağışın bitməsini gözləmək qərarına gəldim. Əlbəttə ki, atəşlər dayanmadan davam edirdi. Qapını bağlayarkən güzgü mənə tərəf fırlandı və mən təxminən 15 gündən sonra ilk dəfə özümü güzgüdə görüm, özümü tanımadım və diksindim. Yəni güzgüdən saç-saqqal basmış, kirli, arıq bir sifət mənə baxırdı.
- Doğmalarınızla əlaqə saxlamaq sarıdan problem olmurdu ki?
- Təbii ki, problemlərdən biri arxamızda qoyub getdiyimiz doğmalarımızla əlaqə saxlamaq baxımından idi. Biz anlayırdıq ki, onlar sutkanın 24 saatı olduqca narahatdırlar, bütün fikirləri bizim yanımızdadır. Eyni zamanda əlaqə saxlayıb onları hər şeyin yaxşı olduğuna inandırmağa da müharibə şəraiti olduğu üçün elə də imkan olmurdu.
Belə düşünürəm ki, “müharibədə yalnız hərbiçilər qalib gəldi” fikri yanlışdır, müharibəni udan, qalib gələn bütün Azərbaycan xalqı oldu. Hər bir kəsin bu qələbədə özünə məxsus payı var. Yəni biz müharibənin gedişatında əlimizdə silah birbaşa iştirak edirdiksə, eyni zamanda arxadan insanlarımız son tikələrinə qədər bizimlə bölüşürdülər, təqaüdçülər öz təqaüdünü hərbiyə verirdi. Ailəmizin, xalqımızın dəstəyi bizə mənəvi güc verirdi, istəyirdik ki, tezliklə torpaqlarımızı azad edək.
Bir-iki məqamı xatırlamaq istəyirəm. Evlə əlaqə saxlayarkən oğlum məndən ilk olaraq soruşdu ki, ata, neçə erməni öldürmüsən? Başa düşürsüzmü, oğlum məndən hesabat istəyirdi. Demədi ki, necəsən, nə vaxt gəlirsən, niyə qayıtmırsan? Mən müharibədəydim deyə qardaşım oğlu, kiçik yaşlı uşaq olmasına baxmayaraq, nə qədər təkid etsələr də öz ad gününün keçirilməsinə imkan verməmişdi...
- Vətən müharibəsinin iki illiyidir. Əlbəttə, ağrı-acılarla yanaşı sinənizə sığmayan qürur daşıyırsız. Qazandığımız qələbənin bir parçası olmaq nə deməkdir Sizin üçün?
- İki il əvvəl müharibədə iştirak etmək, torpaqlarımızın azad olunmasında rol almaq doğrudan da qürurverici bir hadisə idi. Zaman ötdükcə, bunu daha aydın şəkildə təsəvvür edəcəyəm. Demək istəyirəm ki, 27 il ərzində öz torpaqlarının işğalını heç cür qəbul etməyən və öz doğma kəndi, ev-eşiyini yuxularında həsrətlə gözləyən bir insan kimi, müharibənin başlanması və atəş əmrinin verilməsi, çox qəribə də olsa, mənim üçün çox xoş xəbər idi.
- Təbii, ailəniz narahatlıq içində idi. Sizin içinizdə inam var idimi ki, müharibədən sağ-salamat zəfərlə dönəcəksiniz?
- Müharibədə iştirak etdiyimə görə, bütün müharibə iştirakçılarında olduğu kimi, ailə üzvlərim həddindən artıq narahat idilər. Həyat yoldaşım, övladlarım, gecə-gündüz yatmayıb Allaha dualar edən anam, qardaşlarım, dostlarım, iş yoldaşlarım, hər kəs narahatlıq içində idi. Mən isə müharibəyə könlümün istəyi ilə gəldiyimi, hər şeyin yaxşı olduğunu və metr-metr yalnız irəliyə getdiyimizi çatdıra bilmirdim... Özümə gəlincə, sağ qalıb, yoxsa şəhid olacağıma bir əminliyim olmasa da, qələbə çalacağımıza əmin idim. O proseslərin birbaşa iştirakçısı kimi, ətrafda baş verənləri, hərbiçilərimizin, əsgərlərimizin, gənclərimizin ruh yüksəkliyini, ürəkdən döyüşlərə atılmasını, çətinliklərə, ölümə-itimə baxmayaraq yalnız və yalnız irəli getmək, qisas almaq, torpaqlarımızı azad etmək haqqında düşüncəsini o dərəcədə aydın şəkildə hiss edirdim ki, bu qüvvənin, bu istəyin qalibiyyətlə nəticələnməməsi mümkünsüz idi.
- Müharibədən qayıtdıqdan sonra mülki həyata, mülki geyimə alışmaq çətin olmadı ki?
- Bu o qədər də asan olmadı. Mən müharibədə yaralanmışdım və bir neçə ay ərzində həkim nəzarətində oldum, müalicə aldım. Yalnız son dövrlər mülki həyata qayıda bilmişəm. Mülki həyata qayıtmaq asan olmasa da, eyni zamanda inandırıcı da deyildi. Daha doğrusu, insana inanılmaz gəlirdi. Tərxis olunmaq haqqında kağızı alıb 104 gündən sonra Bakıya qayıtdıqdan sonra Qarabağa, ötən günlərə doğru baxanda inana bilmirdim ki, belə bir hadisə baş verdi, Zəfər savaşında iştirakçı oldum və ailəmin də yanına döndüm...
- Sizə göstərilən münasibətdən razısınızmı?
- Bir qazi jurnalist olaraq, həm cəmiyyətin, ətrafımdakı insanların, eyni zamanda iş yerindəki dostlarımın, rəhbər şəxslərin və dövlətin diqqətindən, qayğısından tamamilə razıyam...
- Müharibədən kitab yazmaq istəyirsizmi?
- Müharibədən kitab yazmaq istəyərdim. Əvvəla, müharibədə bir qələm adamı kimi iştirak etməyin hardasa bir çətinliyi və bir üstünlüyü var. Sən ətrafında baş verənlərə bir yaradıcı, ziyalı gözü ilə yanaşırsan eyni zamanda. Bu səni müharibənin müəyyən yazılmış və yazılmamış normalarında müəyyən çətinliklərlə üz-üzə qoyur. Digər tərəfdən isə, bu sənin üzərində bir məsuliyyət də yaradır. Qələm adamı müharibə iştirakçısı olarkən bütün prosesləri bir xronologiyalaşdırmaq, sənədləşdirmə haqqında da düşünür. Açığı, o hadisələri qələmə almaq üçün çox fikirləşdim, bəlkə nə vaxtsa kitab yazacağam. Onu da deyim ki, müharibənin gedişatı ilə bağlı fikirlərim hələ də sahmanlı şəkildə deyil, digər tərəfdən, hardasa bir narahatlığım var ki, bəlkə də mən hər şeyi olduğu kimi qələmə ala bilmədim. Həmişə dediyim bir fikri təkrar etmək istəyirəm, müharibədə iştirak edən hər bir şəxs, tutduğu vəzifədən, yaşından, yaralanıb, sağ qalıb, şəhid olmasından asılı olmayaraq, hər biri qəhrəmandır. Hər bir müharibə iştirakçısı Azərbaycan dövlətinin, cəmiyyətinin xüsusi münasibətinə layiqdir.
İradə SARIYEVA
